Orgel van Bozar in Brussel wordt pijp na pijp afgebroken na brand, nieuw instrument besteld voor 2028 

18 januari 2021. Op het dak van het Paleis voor Schone Kunsten in Brussel breekt brand uit. Door het vuur zijn het dak en de tentoonstellingszalen zwaar beschadigd. Het bluswater dringt tot diep in het gebouw door, ook tot in het amper 4  jaar jonge concertorgel in de prestigieuze Henry Le Boeufzaal. 

Deze zomer wordt dat instrument pijp per pijp en onderdeel per onderdeel ontmanteld, met het oog op een volledige vervanging. De historische façade van het orgel, te zien op het podium van de Henry Le Boeufzaal, blijft behouden en wordt gerestaureerd. Met enkele oorspronkelijke elementen naar de plannen van Victor Horta.

Het orgel zelf viel niet meer te redden, en dus komt er een nieuw instrument. Via een Europese aanbesteding werd gekozen voor het Oostenrijkse bedrijf Rieger Orgelbau . Het nieuwe orgel “zal een brug slaan tussen traditie en moderniteit”, zegt Rieger.

Het wordt een hedendaags symfonisch instrument geïnspireerd op de Franse stijl met 67 registers, verdeeld over 4 manualen en pedaal. Het combineert ambachtelijke traditie met de nieuwste technologie, waaronder ook allerlei digitale functies.

Duurzaamheid speelt een belangrijke rol: Rieger Orgelbau produceert vrijwel alles in eigen huis met lokaal en gecertificeerd hout, werkt met hernieuwbare energie en recupereert zoveel mogelijk bruikbare onderdelen. Het is niet duidelijk of en hoeveel onderdelen van het Bozar-orgel nog te hergebruiken zijn.

Dat de firma het Brusselse orgel mag bouwen noemt Rieger een stimulans en een eer. “In de ruim 180-jarige geschiedenis van ons bedrijf bouwden we concertzaalorgels over de hele wereld. Die schat aan ervaring willen we nu naar Brussel brengen: ons vakmanschap, onze artistieke expertise en onze technische innovaties.”

Het nieuwe orgel zal zo’n 2 miljoen euro kosten, wat voor rekening is van de verzekeringsmaatschappij na de brand in Bozar. Zo’n complex instrument bouwen is wel een werk van lange adem. Om de concerten in het muziekseizoen niet te storen, maakt Bozar gebruik van de zomervakanties om af te breken en weer op te bouwen.

Het beschadigde orgel demonteren, dat is voor deze zomer. Volgende zomer wordt dan het nieuwe instrument opgebouwd. In 2027 wordt het orgel geïntoneerd, dat wil zeggen dat de klank van elke individuele orgelpijp wordt verfijnd. In 2028 volgt dan het stemmen, het afstellen van de toonhoogte. De oplevering van het nieuwe orgel is gepland voor het najaar van 2028.

Het wordt het 3e orgel in het Paleis voor Schone Kunsten. Het vorige instrument, van Luxemburgs-Franse makelij, was maar tussen 2017 en 2021 in gebruik, na 50 jaar ‘stilte’.  In 1967 werd het 1e orgel van het Paleis voor Schone Kunsten, in de jaren 20 gebouwd naar een ontwerp van Victor Horta, ook al verwoest door een brand. 

In de periode dat er geen bruikbaar orgel is, experimenteert Bozar met een verbinding met de kathedraal Sint-Michiels en Sint-Goedele in Brussel. Terwijl organisten daar spelen, zal de klank via een innovatieve glasvezelverbinding in realtime te horen zijn in de Henry Le Boeufzaal. Het 1e concert met deze nieuwe technologie is gepland voor 8 maart 2026.

In ons land kennen we vooral orgels in kerken. Er zijn maar weinig concertzalen uitgerust met een orgel, met uitzondering van Flagey in Brussel, of het conservatorium van Luik en dat van Brussel - maar daar is het beroemde Cavaillé-Coll-orgel al jaren buiten dienst. De restauratie van het conservatorium van Brussel is dit jaar wel begonnen.

Elders in Europa zijn er meer concertorgels, zoals in het Weense Musikverein waar het Nieuwjaarsconcert plaatsvindt. Dat instrument is van dezelfde bouwer Rieger als het toekomstige orgel in Bozar. Ook in nieuwe concertzalen, zoals in Azië, wordt vaak meteen een nieuw instrument toegevoegd.