Waarom het crashdieet van Tourwinnaar Pauline Ferrand-Prévot (g)een goed idee is

Als sportdiëtiste bij zowel de vrouwen- als de mannenploeg van Lidl-Trek is Stephanie Scheirlynck zelf net terug uit de Tour de France. Daar heeft ze winnares Pauline Ferrand-Prévot in levenden lijve gezien. “Het verschil met het voorjaar is natuurlijk opvallend”, zo zegt ze tegen VRT NWS. 

Tussen haar winst op de kasseien van Roubaix in april en haar Tour-winst in de Alpen heeft de Franse wielrenster een duidelijke transformatie doorgemaakt, stelt Scheirlynck vast. Naar schatting is de renster 5 kilogram lichaamsgewicht verloren, in amper 3 maanden tijd. Een aanzienlijk en zichtbaar gewichtsverlies voor een atlete van 1,65 meter.

“Je zag meteen dat ze veel lichter was dan tijdens de klassiekers die ze gereden heeft. Het is een heel groot verschil, maar ik ben ervan overtuigd dat ze haar bij haar team Visma-Lease a Bike van heel nabij opvolgen”, zegt Britt Lambrecht, sportdiëtist bij de Lotto-ploeg. “De ploeg kennende, ben ik ervan overtuigd dat zij de juiste begeleiding krijgt die ze nodig heeft. Zij hebben er zeker de juiste mensen voor.” 

Ferrand-Prévot heeft zelf toegegeven dat het “niet 100 procent gezond is” wat ze de afgelopen tijd gedaan heeft. Tegelijk verzekerde ze dat ze het alleen maar voor een heel korte periode heeft gedaan. 

“Doordat de periode waarin ze dit gedaan heeft zo kort is en op voorwaarde dat ze nu weer op een gezonde manier op haar gezonde gewicht komt, zal ze daar op lange termijn waarschijnlijk geen gevolgen van dragen, temeer omdat ze begeleid wordt”, schat Scheirlynck in. 

Tegelijk wil Scheirlynck een duidelijk signaal geven naar andere sporters, dat het altijd belangrijk is om professionele begeleiding te zoeken door een sportdiëtist en/of sportarts. “Die zal aangeven dat zulke extreme doelstellingen om gewicht te verliezen niet gezond zijn.” 

“De bezorgdheid bij collega-rensters en de buitenwereld is dat Ferrand-Prévot niet hét voorbeeld mag worden voor andere sporters, zo zegt Scheirlynck. “Dat is dus niet het geval”, benadrukt Scheirlynck. “De rest van de top-10 van het klassement van de Tour is van nature al een klimmerstype.

De Nederlandse Demi Vollering was op voorhand topfavoriete voor de Tour, maar moest in de laatste etappes bergop de duimen leggen voor Ferrand-Prévot en lichtgewicht Sarah Gigante, en eindigde uiteindelijk op een 2e plaats in het algemene klassement. 

Toch wil Vollering zelf geen extra gewicht verliezen. “Ja, ik kan nog wel wat gewicht verliezen, maar ik wil geen vel over been zijn”, zei ze na afloop. “Ik ben ook behoorlijk wat langer, dus ik zal nooit zo licht kunnen zijn als Gigante en Ferrand-Prévot.” 

“In de aanloop naar deze Tour hebben we het wel overwogen, maar na de Ronde van Zwitserland ben ik ziek geworden”, geeft Vollering aan. “De prioriteit was toen weer gezond worden. Ik zit op een prima gewicht, ik ben nou eenmaal groter, daar kan ik nou eenmaal niks aan doen.’’ Dat vindt Stephanie Scheirlynck een heel gezonde houding.

Britt Lambrecht benadrukt ook het belang van periodisering bij renners als Ferrand-Prévot. “Na de Tour zal ze nu wel even rust krijgen, ook op het vlak van voeding. Na de Tour bij de mannen heb ik de mannen van ons team ook een week met rust gelaten”, zegt Lambrecht. 

“Op die manier krijgen de sporters na de piekperiode waar ze naartoe hebben gewerkt, een off-periode, waarin de riem er even af kan”, legt Lambrecht uit. Na verloop van tijd, neemt de diëtist dan opnieuw contact op, met de vraag of de renner weer klaar is om weer op te starten. 

Het gewicht van een wielrenner is belangrijker dan ooit tevoren, zeker als je zoals Pauline Ferrand-Prévot de ambitie hebt om de Tour te winnen. “Gewicht speelt nog een belangrijkere rol dan pakweg 3 jaar geleden, toen ik startte als diëtiste in het wielrennen”, stelt Britt Lambrecht vast. “Het niveau wordt elk jaar hoger, net als de druk op de renners.”

“In de Tour de France ligt het niveau sowieso hoog. En al het extra gewicht dat je meesleurt in de bergen, is er vaak te veel aan. Dat geldt niet alleen voor klimmers, maar ook voor sprinters. Als zij tegenwoordig niet op het juiste gewicht zitten, lopen ze het risico om achteraan de koers, in de grupetto, te moeten lossen.” 

Dus is het belangrijk dat je als wielrenner zo veel mogelijk watts per kilogram lichaamsgewicht kan trappen. Die verhouding kan je enerzijds opdrijven door meer kracht te kweken en dus een groter absoluut vermogen te trappen. Anderzijds kan je proberen zelf zo licht mogelijk te wegen. Vandaar het crashdieet van Ferrand-Prévot. 

Achter zo’n crashdieet schuilen echter vele gevaren. “Tijdens zo’n crashdieet moet er natuurlijk ook getraind worden. Maar tijdens zo’n crashdieet bouw je een energietekort op”, legt Stephanie Scheirlynck uit.  

Om af te vallen moet je immers minder kilocalorieën eten dan je verbruikt tijdens het sporten. “Alleen door zo’n energietekort in te bouwen, zal je lichaam zijn eigen reserves aanspreken. Het grote gevaar is dat je dan ook je spieren afbreekt en daardoor ook blessures krijgt.”

Bij Ferrand-Prévot is het goed afgelopen, “maar bij heel veel anderen was dit helemaal fout afgelopen”, waarschuwt Scheirlynck. “Het is omdat zij zo’n supertalent is en goed begeleid werd, dat het waarschijnlijk wel goed is afgelopen.” Sterker nog: Scheirlynck denkt dat Ferrand-Prévot het ook had gehaald als ze niet zo ver was gegaan.

Britt Lambrecht: “Te mager zijn, is ongezond, zeker bij vrouwen. Als je vetpercentage onder een bepaald niveau daalt, heeft dat een nefast effect op de hormoonhuishouding van een vrouwenlichaam, met alle gevolgen van dien. Dat is meteen het grootste nadeel.” Dat kan op lange termijn leiden tot botontkalking en zelfs onvruchtbaarheid, waarschuwt Stephanie Scheirlynck. 

Ook bij mannen kan een te laag gewicht de hormoonspiegel verstoren, zegt Britt Lambrecht. “Als je als man te scherp komt te staan, kan je testosterongehalte kelderen. Dat moeten we altijd goed in de gaten houden. Want dat kan dan weer weer een negatief effect hebben op de prestaties van een sporter. De prestaties kunnen er heel zwaar door verminderen.”

Een te laag gewicht kan wielrenners ook veel vatbaarder maken voor ziektes en daardoor hun sportieve prestaties hypothekeren. “Dat laatste merken we jaarlijks in de Giro”, weet Lambrecht uit ervaring.

“Heel veel renners moeten er afstappen omdat ze ziek worden.” In de Ronde van Italië fietsen de renners namelijk vaak in wisselende weersomstandigheden. “Omdat de wielrenners vaak scherp afgetraind aan de start staan, zijn ze dan veel vatbaarder voor ziektes.”

Hierbij hebben de vrouwen in de Tour de France geluk gehad, gaat Stephanie Scheirlynck verder. “Tijdens de Ronde hebben ze mooi weer gekregen, zonder regen of al te hete en koude dagen.”

"In de Tour van de mannen is dat vaak wel anders: omdat hun Ronde 3 weken duurt, komen ze vaak in heel wisselende weersomstandigheden terecht. Als je vetpercentage dan te laag is en je immuniteit daardoor in het gedrang komt, loop je sneller het risico om uit te vallen door ziekte.”

Bij sporters die veel afvallen voor hun passie loert ook het risico op eetstoornissen zoals orthorexie om de hoek. “Die lijn is superdun”, weet Britt Lambrecht. “Het wordt vaak weinig uitgesproken in het wielrennen, maar ook in andere sporten.”

Vandaar het belang van goede begeleiding, zegt Stephanie Scheirlynck. “Iemand als Ferrand-Prévot mag dan wel heel rationeel beginnen aan zo’n vermageringsproces om de Tour te winnen en daarna weer op gewicht te komen, maar je moet daarbij altijd opletten dat er niet iets getriggerd wordt waardoor je een verstoorde relatie krijgt met voeding.”

Ferrand-Prévot heeft daarbij het voordeel dat duidelijk het nut van haar gewicht kent: ze wist dat kilo’s verliezen haar kansen zouden vergroten om de Tour te winnen, terwijl ze in het klassieke voorjaar wist dat ze iets meer moest wegen om te kunnen winnen in Roubaix. “Je moet altijd heel rationeel kunnen blijven”, aldus Scheirlynck. 

Niet alleen om fysiek, maar ook mentaal gezond te blijven, is het heel belangrijk dat renners goed begeleid worden, merkt Lambrecht op. Daarvoor wordt dan gekeken naar psychologen, mental coaches en trainers. Die maken in een moderne wielerploeg deel uit van een performance team. 

Zij moeten erover waken dat de sporter niet alleen fysiek in topvorm is, maar ook mentaal. “Het is superbelangrijk dat de renner goed in de gaten gehouden wordt en dat er kort op de bal gespeeld wordt."

"Dat gebeurt door voortdurend met de renner te overleggen over de doelstellingen, en de manier waarop zij of hij het zelf ziet en hoe het team dat ziet. Daarbij moet erover gewaakt worden dat het geen te grote mentale impact heeft.”

Voor wie als amateur-sporter aan zijn/haar gewicht wil werken om tot betere prestaties te komen, is het belangrijk om je te laten begeleiden, zeggen Lambrecht en Scheirlynck. Want vaak zien ze dat het fout gaat bij sporters die op eigen houtje de strijd aanbinden met de weegschaal.

Omdat ze beiden ook met amateur-sporters werken, merken ze vaak dat zij met onrealistische doelstellingen afkomen. “Ik krijg mensen over de vloer die zeggen dat ze 5 kilogram willen vermageren omdat ze op de Mont Ventoux willen fietsen. Maar als ik dan vraag waarom ze precies 5 kilogram willen afvallen, komen ze niet verder dan dat ze dat een mooi rond getal vinden.” 

Ook willen amateurs vaak veel te snel afvallen, binnen pakweg een maand. “Op een gezonde manier is dat simpelweg niet mogelijk. Zowel op korte als lange termijn is dat slecht voor je gezondheid. Want als je dat op een korte periode doet, verlies je sowieso spiermassa, met krachtverlies tot gevolg”, aldus Britt Lambrecht. 

Daarnaast, zo merkt Lambrecht nog op, moet je opletten dat je niet te snel naar allerlei voedingssupplementen grijpt. Voor Lambrecht is het daarbij het allerbelangrijkste dat amateur-sporters hun basisvoeding op orde krijgen. “Bij elke maaltijd moet je een goede verdeling hebben van koolhydraten, eiwitten en gezonde vetten. Om het cru te zeggen: vaak weten amateurs niet eens wat dat precies inhoudt.”

En tot slot vinden beide diëtisten het dus vooral belangrijk dat je de juiste begeleiding zoekt. “Laat ook eens je lichaamssamenstelling meten”, raadt Stephanie Scheirlynck aan. “Dat kan bij een sportdiëtist, sportarts of inspanningslabo.

“Zo weet je waar je staat en kan je geholpen worden om een realistisch doel te stellen. Het liefst neem je dan de nodige tijd om af te vallen: eerder 3 maanden dan 3 weken. Op die manier ga je er minder hinder van ondervinden en kan je kwalitatief blijven trainen.”