Steeds meer studenten kiezen ervoor om hun academische opleiding aan een universiteit te stoppen en een professionele bacheloropleiding aan een hogeschool te starten, zonder hun initiële bachelor af te maken. Dat blijkt uit cijfers die Vlaams Parlementslid Brecht Warnez (CD&V) opvroeg bij Vlaams minister van Onderwijs Zuhal Demir (N-VA). "Er is nood aan betere studieoriëntering", zegt het Vlaams Parlementslid.
Vijf keer meer studenten van universiteit naar hogeschool zonder bachelor af te ronden
Correctie: Dit artikel is gebaseerd op verkeerde cijfers. De cijfers die hier gebruikt worden, zijn cumulatieve cijfers over meerdere jaren en geen jaarlijkse aantallen.
In het academiejaar 2023-2024 stapten 8.807 studenten na een inschrijving in een academische bacheloropleiding over naar een professionele bacheloropleiding. Dat deden ze telkens zonder hun eerste traject af te maken. Dat is 41 procent meer dan in 2022-2023 (6.230) en nagenoeg 5 keer meer dan in 2021-2022 (1.476).
"Dat wijst op de toegenomen interesse in het professionele traject, maar duidt ook op de nood aan een betere studieoriëntering", aldus Vlaams Parlementslid Brecht Warnez (CD&V). Hij pleit ervoor om studenten beter te helpen bij het maken van hun studiekeuze.
"Dit is geen goede evolutie. Elk jaar dat een student doorloopt zonder een diploma te behalen, is een stukje verloren. We moeten studenten beter oriënteren via de Columbus-proef (tool om studenten uit middelbaar te helpen bij studiekeuze, red.), maar vooral ook via de starttoetsen. Die zijn er vandaag nog niet voor elke opleiding." CD&V wil dan ook dat starttoetsen sneller worden uitgerold.
Het aantal studenten dat eerst een academische bachelor afrondde en daarna alsnog met een professionele bachelor startte, steeg tot 191 in 2023-2024. In 2021-2022 waren dat er slechts 10. "Een grote stijging, maar relatief weinig ten opzichte van de bijna 9.000 studenten die al eerder wisselen."
Studenten die na hun academische bachelor nog starten met een professionele bachelor kiezen "wellicht bewust voor een meer arbeidsmarktgerichte bachelor", denkt Warnez. "Ze tonen hiermee dat ze de vrijheid en mogelijkheid hebben om hun traject bij te sturen, maar het roept ook vragen op over de juiste oriëntering aan het begin van hun studieloopbaan."
Zowel de directe inschrijving naar masters als doorstroom via een schakel- of voorbereidingsprogramma zijn stabiel gebleven in vergelijking met academiejaar 2022-2023. Het gaat over respectievelijk 9.980 en 3.964 studenten in 2023-2024. Het aantal afgestudeerden dat zich na een academische bachelor niet meteen inschrijft in een masteropleiding nam toe met 30,6 procent.
Waarom stoppen meer studenten met academische bachelor?
Nicolas Dirix is postdoctoraal onderzoeker (UGent) en werkte mee aan de Columbus-proef. Volgens hem is er nog geen diepgaand onderzoek geweest naar die stijgende trend. In De Ochtend op Radio 1 geeft hij wel 3 mogelijke oorzaken voor die stijging.
"De kwaliteit in het basis- en middelbaar onderwijs gaat al jaren achteruit in Vlaanderen. Die trend zou zich nu kunnen voortzetten in het hoger onderwijs." Dat tonen ook de cijfers over de studieduur van studenten. "10 jaar geleden haalde een derde van de studenten een bachelordiploma binnen 3 jaar. Nu zitten we bijna aan een vierde van de studenten."
Steeds meer studenten maken de overstap van een academische bachelor aan de universiteit
Daarnaast speelt volgens Dirix ook de "harde knip" in het hoger onderwijs een rol. "Studenten moeten na 2 jaar geslaagd zijn voor alle vakken uit hun eerste jaar bachelor. Studenten maken misschien daarom al sneller de inschatting om te stoppen, als hun eerste jaar niet goed is verlopen."
En tot slot is er ook een stijging van het aantal studenten dat zich inschrijft voor een opleiding aan de universiteit. "Laatste jaren gaat het over een paar honderd extra studenten. Maar de vraag is of die wel voldoende gekwalificeerd en geïnformeerd zijn over de inhoud van een academische bachelor."
Is het zorgwekkend dat aantal overstappende studenten stijgt?
In Vlaanderen is het vrij makkelijk om van studierichting te veranderen. Daarom is het op het eerste gezicht ook niet zo erg dat steeds meer studenten zo'n overstap maken. "We hebben een vrij toegankelijk onderwijssysteem en het inschrijvingsgeld is relatief laag in vergelijking met onze buurlanden."
Maar langs de andere kant betekent het ook dat studenten meer tijd nodig hebben om een diploma te halen. "Zowel voor studenten als voor onze maatschappelijke kost is het interessanter dat studenten onmiddellijk in de juiste studierichting terechtkomen."
Maar uit onderzoek blijkt dat een heroriëntering zeker geen slechte zaak is, aldus Dirix. "Zeker als die opleiding dan toch niet lukt. Bij studenten die dan wel blijven voortdoen, is de kans groter dat ze volledig stoppen met het onderwijs."
Is de Columbus-proef de ideale tool om een studiekeuze te maken?
Dirix hielp met de ontwikkeling van de Columbus-proef, de tool om studenten te ondersteunen bij hun studiekeuze te maken. "Het is een goed instrument en wordt veel gebruikt." Maar toch blijven de resultaten soms uit. Studenten vinden de feedback uit Columbus-proef niet altijd even belangrijk. "Ze luisteren meer naar klassenraden, leerkrachten en ouders, maar kijken ook naar wat hun vrienden gaan studeren."
De volgende jaren zal de Columbus-proef wel nog vooruitgang boeken. "Er is een studiebeurs binnengehaald om onderzoek te doen naar de effectieve impact van die proef. Zo kunnen we studenten meer engageren om beter met die resultaten uit de proef aan de slag te gaan."
