Interview 'voorbij de dood': AI-versie van Joaquin (17) spreekt, 7 jaar nadat hij is gestorven bij schietpartij op school

In 2018 drong de 19-jarige Nikolas Cruz een school binnen in Parkland, Florida. Hij schoot 17 mensen dood, onder wie leerling Joaquin Oliver. Gisteren zou hij zijn 25e verjaardag gevierd hebben. De schietpartij in Parkland is een van de dodelijkste 'school shootings' in de VS en maakte destijds veel protest los.

De ouders van Oliver willen zijn herinnering levend houden. Ze zetten zich al jarenlang in om strengere wapenwetgeving te vragen. Het is onder meer met die bedoeling dat ze de AI-avatar van hun zoon in het leven hebben geroepen. 

Dat is ook het pleidooi in het interview met Jim Acosta, een voormalige CNN-journalist. "Ik werd te snel uit deze wereld weggenomen door wapengeweld op school. Het is belangrijk om over deze thema's te spreken, zodat we een veiligere toekomst kunnen creëren voor iedereen", zegt de AI-versie van Oliver.

Aan het stemgeluid en de haperende videobeelden is duidelijk te zien en te horen dat het om een computergegenereerde versie gaat van Oliver. Al wordt de technologie steeds beter, zegt Thomas Winters, onderzoeker naar creatieve artificiële intelligentie aan de KU Leuven. Vooral tekst werkt al zeer goed, zegt hij, maar ook bij het klonen van stemmen boekt men vooruitgang.

"Zelfs met huis-, tuin- en keuken-AI, zoals de vader hier waarschijnlijk heeft gebruikt, kan je zulke dingen doen. En er zijn ook veel bedrijven die daar proberen op in te zetten en die interesse te kapitaliseren."

'Grief tech', zo heet dat, het digitaal tot leven wekken van overledenen op basis van tekstberichten, audiofragmenten en videobeelden. Een omstreden praktijk die heel wat ethische vragen oproept. 

"Enerzijds kan dat mooi zijn", zegt Winters. "Veel mensen die rouwen, bellen bijvoorbeeld naar het antwoordapparaat van iemand die overleden is om toch nog eens de stem opnieuw te horen. Of ze sturen berichten op Facebook naar een overleden persoon, alsof die er nog is. Ik denk dat we hier eigenlijk een soort van volgende stap zien."

Al moeten mensen zich wel bewust zijn van wat het is én niet is, zegt Winters. "Het is een soort theater. Het is een beetje alsof je een professionele acteur inhuurt en zegt: hier zijn wat chatberichten en audiofragmenten, probeer die nu zelf na te doen. Dat gaat altijd een beetje vreemd zijn, een wat oppervlakkige imitatie. Maar voor sommige mensen kan het misschien helpen in het rouwproces."

"We moeten ons ook afvragen: zijn we niet gewoon de rouw aan het uitstellen? Proberen we geen maatschappij te bouwen waar we de emotie niet voelen? Ik denk dat dit misschien in de weg kan staan en het kan ook heel gevaarlijk zijn om nieuwe woorden in de mond te leggen van iemand die overleden is. Online wordt soms gedegouteerd gereageerd op dit soort dingen, en ook wel terecht."

Het interview van Acosta met Oliver maakt op sociale media inderdaad veel kritische reacties los. "Waarom een computer aan het woord laten in plaats van echte slachtoffers?", klinkt het onder meer. Bovendien kunnen overledenen geen toestemming meer geven voor het gebruik van hun stem of afbeelding.

De vader van Oliver reageert daarop dat hij goed beseft dat hij met een AI-versie van zijn zoon spreekt, maar dat hij er veel aan heeft om zijn stem opnieuw te kunnen horen. Hij zegt ook dat hij benieuwd is naar de verdere evolutie van de AI-technologie.

"Dit gaat alleen maar verbeteren", zegt Winters. "Er is enorm veel vraag naar chatbots die je helemaal kan personaliseren. Veel van de grote miljardenbedrijven in de sector zijn daarop aan het inzetten, dus ik denk dat het snel zal gaan in de komende tijd."