De politieke strijd over het hertekenen van de kiesdistricten in de Verenigde Staten escaleert. De gouverneur van Texas wil Democratische afgevaardigden die gevlucht zijn naar Illinois laten arresteren en ook Californië wil zijn kiesdistricten nu gaan hertekenen, volgens gouverneur Gavin Newsom als reactie op wat er in Texas gebeurt.
Hertekening kiesdistricten escaleert: gouverneur Texas wil Democraten die naar Illinois zijn gevlucht arresteren
Trees Vanhoutte
Gepubliceerd:
In Texas ontstond gisteren ophef nadat 50 Democratische senatoren het staatsparlement waren ontvlucht en naar de staat Illinois waren getrokken, zo'n 1.600 kilometer noordelijker. Dat deden ze omdat de Republikeinse meerderheid in Texas de kiesdistricten wil hertekenen, een praktijk die "gerrymandering" wordt genoemd. Dat kan hun partij tijdens de tussentijdse verkiezingen van 2026 tot 5 extra zetels opleveren in het nationale Huis van Afgevaardigden.
De Texaanse gouverneur Greg Abbott wil de betrokken congresleden nu laten arresteren, maar zolang de Democraten buiten Texas blijven, kan hij hen niet dwingen terug te keren. Juridische pogingen om hen uit hun ambt te zetten of hen van omkoping te beschuldigen, kosten waarschijnlijk maanden en halen de deadline voor de nieuwe kaarten mogelijk niet. Dat is waar de Democratische afgevaardigden op hopen.
Op 4 november 2022 maakte Terzake deze reportage over gerrymandering en hoe het werkt:
Californië komt met tegenzet
De Democraten uit Texas krijgen ook uit andere hoek steun. Gouverneur van Californië Gavin Newsom wil in november een speciale verkiezing houden waarin kiezers beslissen of het parlement tot 2031 de macht krijgt om de congresdistricten te hertekenen. Normaal gezien ligt die taak in Californië bij een onafhankelijke commissie, net om politieke beïnvloeding te voorkomen. De commissie zou volgens Newsom die rol wel terugkrijgen na de volgende volkstelling in 2031.
Interne berekeningen laten zien dat als de Democraten de kaarten mogen hertekenen ze 48 van de 52 Californische zetels in het Huis kunnen veroveren. Dat is een stijging van 5 zetels en betekent dus ook dat 5 Republikeinse congresleden hun zitje zouden verliezen.
Volgens het campagneteam van Newsom zou 52 procent van de kiezers in Californië het plan steunen. Hij benadrukt ook dat hij de speciale verkiezing alleen wil laten doorgaan als Texas niet afziet van het hertekenen van hun kiesdistricten. "We zullen alles doen wat nodig is om het voortbestaan van de democratie te garanderen. We zullen vuur met vuur bestrijden", zegt Newsom.
Wat is gerrymandering?
In het Amerikaanse kiessysteem kiest elk district 1 afgevaardigde: wie de meeste stemmen haalt, wint de zetel (winner-takes-all principe). Er is dus geen evenredige verdeling van alle stemmen in een staat. Dat betekent dat het tekenen van de kiesdistricten in grote mate bepaalt hoeveel zetels een partij kan winnen. Als een staat bijvoorbeeld 60 procent Democratische kiezers heeft en 40 procent Republikeinse kiezers, kan het zijn dat - afhankelijk van de grenzen van de districten - er toch meer Republikeinse afgevaardigden verkozen worden.
Omdat de bevolking steeds verandert, worden districten om de 10 jaar aangepast in de 'decennial census'. Het is de bedoeling dat de districten op die manier representatief en accuraat blijven. Zo moeten districten onder meer de gemeenschappen met gedeelde belangen en kenmerken bij elkaar houden en mogen ze de stemkracht van minderheidsgroepen niet verminderen.
Gerrymandering is het manipuleren van dit hertekeningsproces om een partij of bevolkingsgroep te bevoordelen of juist te benadelen. Twee veelgebruikte tactieken zijn:
Cracking: een groep kiezers met dezelfde voorkeur of van dezelfde etnische groep verspreiden over meerdere districten zodat ze nergens een meerderheid hebben.
Packing: juist zoveel mogelijk van die kiezers in één district concentreren, zodat ze daar ruim winnen maar elders weinig invloed hebben.
Dat leidt tot heel vreemde kaarten, waarin districten de meest vreemde vormen hebben. In 1812 liet gouverneur Elbridge Gerry van Massachusetts een district tekenen dat zo kronkelig was dat het op een salamander leek. De pers noemde het spottend een "Gerry-mander" en zo werd de term gerrymandering geboren.
De rol van het Hooggerechtshof
Gisteren maakte het Hooggerechtshof ook bekend dat het momenteel een zaak behandelt over gerrymandering. In 1986 bepaalde het Hof dat raciale gerrymandering verboden is. Die bescherming komt volgens het Hof voort uit de Voting Rights Act, een belangrijke wet die raciale minderheidsgroepen beschermt tegen discriminatie bij het stemmen.
In 2019 heeft het Hof beslist dat federale rechters geen zaken meer mogen behandelen over partijdige gerrymandering (dus Democraten versus Republikeinen). In een zaak uit 2023 oordeelde het Hof wel dat raciale gerrymandering nog steeds verboden was. Maar nu is er dus een nieuwe zaak en lijkt het erop dat het Trump-gezinde Hof ook die laatste federale bescherming zal afschaffen en die verantwoordelijkheid zal doorschuiven naar de staten, waar politiek benoemde rechters er dan over moeten oordelen.
Trump reageert
Volgens president Trump hebben de Republikeinen in Texas het recht om de kiesdistricten te hertekenen: "Ik heb Texas gewonnen met het hoogste aantal stemmen in de geschiedenis van Texas. We hebben recht op die 5 zetels", zegt hij in een interview met televisiezender CNBC.
Hij uitte ook kritiek op Californië: "Daar is alles hertekend, we zouden veel meer zetels hebben in het Congres als er niet zoveel gerrymandering in Californië was".
