Vlaamse regering roept alle gemeenten op om vrijwilligerskorps op te richten, al 34 gemeenten doen mee

Overstromingen, extreme hitte, een stroompanne of virusuitbraak... Er zijn tal van crisis- of noodsituaties te bedenken waar vrijwilligers een steentje kunnen bijdragen ter ondersteuning van de professionele hulpdiensten. De Vlaamse regering wil die vrijwillige hulp bundelen in de vorm van gemeentelijke vrijwilligerskorpsen: sinds eind mei kunnen gemeenten zich daarvoor registreren.

Al 34 gemeenten hebben dat gedaan. Vlaams minister van Binnenlands Bestuur Hilde Crevits (CD&V) doet nu, samen met het Rode Kruis, nog eens een oproep aan de resterende gemeenten om zich daarbij aan te sluiten: "Vanaf het najaar kunnen de vrijwilligerskorpsen dan officieel van start. Alles wordt daarvoor in gereedheid gebracht."

Met een budget van 1 miljoen euro per jaar staat de Vlaamse regering in voor de financiering van de opstart van die gemeentekorpsen van minimum 10 tot maximum 80 vrijwilligers per gemeente. Het Rode Kruis zorgt voor opleidingen en coördinatie. Elke vrijwilliger zal een EHBO-opleiding krijgen en om hen voor te bereiden op echte crisissituaties zal jaarlijks een simulatieoefening worden gehouden.

Nadien is het dan de bedoeling dat de vrijwilligers kunnen bijspringen waar en wanneer nodig. Dat gaat van het vullen van zandzakjes bij overstromingen, over het verdelen van jodiumtabletten bij een nucleair incident tot het evacueren van mensen en dieren bij industriële rampen.

In principe komt iedereen ouder dan 16 jaar in aanmerking om zich aan te melden voor zijn of haar vrijwilligerskorps. Alle gemeenten die deelnemen zullen binnenkort een oproep lanceren in de crisistoolapp van het Rode Kruis. Het vrijwilligerskorps zal onder het "commando" vallen van de burgemeester: alleen zij kunnen een oproep doen om de vrijwilligers te activeren, maar deelname zal nooit verplicht zijn.

Volgens het Rode Kruis komen die vrijwilligerskorpsen er geen dag te vroeg: "Bij een ramp zien we nu vaak mensen die zich vrijwillig willen engageren. Dat is vaak moeilijk te coördineren, dus daarom willen we die energie nu vastpakken en heel gecoördineerd inzetten. We weten ook dat er met de klimaatcrisis zich meer rampen gaan voordoen en daar moeten we voorbereid op zijn."

Eén van de 34 gemeenten die alvast bereid is om mee te doen, is het West-Vlaamse Oostkamp. "Wij geloven in de kracht van vrijwilligers en zijn ervan overtuigd dat zij in crisistijden mooi werk kunnen leveren", zegt burgemeester Jan De Keyser (CD&V Team 80twintig) in De Ochtend op Radio 1.

Welke meerwaarde bieden die vrijwilligers nog bovenop politie, brandweer en civiele bescherming? "Ons vaccinatiecentrum in de coronaperiode was voor 80 procent bezet door vrijwilligers. Die hebben zich op een feilloze en correcte manier ingezet. Complementair met de reguliere diensten, kunnen de vrijwilligers een toegevoegde waarde betekenen", zegt De Keyser. "Het doel van het vrijwilligerskorps is ook breder dan pure veiligheid."

"Ik geloof dat we een nieuw segment vrijwilligers kunnen aanboren", klinkt De Keyser overtuigd: "We hebben al de klassieke vrijwilliger die we in heel wat verenigingen tegenkomen, maar daarnaast zijn er nog heel wat ongebonden personen die soms in hun zetel zitten op zoek naar een rol om te vervullen. Die drempel is soms wat hoog, maar dit is een nieuw signaal om zich te verenigen en een mooie maatschappelijke taak te vervullen."

De vrijwilligerskorpsen zouden in de toekomst dus ondersteuning moeten bieden aan onder andere de brandweerdiensten, die zelf al jaren kampen met een tekort aan vrijwilligers. De Vereniging van Vlaamse Brandweervrijwilligers reageert dan ook gemengd op de oprichting van de nieuwe vrijwilligerskorpsen.

"Langs de ene kant zou het een springplank kunnen zijn om mensen in onze werking binnen te halen. Maar we vinden het wel jammer dat de volledige verantwoordelijkheid bij het Rode Kruis wordt gelegd. Bij wateroverlast of storm gaan wij ze moeten aansturen, dus daarvoor zitten ze beter bij ons. Nu gaan wij die vrijwilligers niet kennen, waardoor de coördinatie stroever gaat verlopen en hun inzet beperkter zal zijn", zegt voorzitter Geert Ollevier.

Ollevier ziet vooral andere redenen waarom de rekrutering van brandweervrijwilligers stokt: "Een opleiding duurt 2 jaar, daarbovenop komen nog allerlei attesten. Dit combineren met je loopbaan en privéleven schrikt af, maar we zijn volop bezig met Binnenlandse Zaken om onze opleiding up to date te maken."