Jarenlang is het een mysterie geweest, maar studenten van de universiteit van Sydney hebben kunnen achterhalen waarom het vogelbekdier Winston - een cadeau van Australië aan de Britse premier Winston Churchill in 1943 - echt gestorven is. Winston stierf tijdens het lange transport op het schip. De officiële Britse versie was dat het diertje was omgekomen door trillingen van onderzeese explosies, na een ontmoeting met een Duitse U-boot. Maar daar blijft nu weinig van overeind.
Oud mysterie rond vogelbekdier voor Churchill ontrafeld: waarom Australisch 'cadeau' aan Britten onderweg stierf
Michaël Torfs
Gepubliceerd:
Het begon allemaal met een wens van de toenmalige Britse premier Winston Churchill, die een voorliefde had voor exotische dieren. Churchill was onder meer gefascineerd geraakt door het bijzondere vogelbekdier en had aan de Australische autoriteiten gevraagd om hem 6 dieren op te sturen.
In volle Tweede Wereldoorlog en met de dreiging van Japan wat verderop, wilde Australië de Britten gunstig gestemd houden, gaat het verhaal, en werd met de vraag ingestemd. Een vorm van dierendiplomatie als het ware. Want officieel was de export van de dieren verboden, en er was er geen enkel dat ooit zo'n lange reis had overleefd.
Bioloog David Fleay "in shock"
Alleen: 6 vogelbekdieren was een beetje veel. De man die was gevraagd om een vogelbekdier te vinden, bioloog David Fleay, was naar verluidt "in shock" toen hij de vraag kreeg. Hij overtuigde de Australische autoriteiten om het bij 1 diertje te houden.
De reis naar Engeland was immers lang - 5 weken op een schip - en daar kwam bij dat het volop oorlog was. Bovendien was er weinig ervaring met hoe je een vogelbekdier precies moet transporteren, en moesten de Britten ook voor het dier kunnen zorgen later.
Het vogelbekdier, een absoluut buitenbeentje
In de biologie neemt het vogelbekdier (Ornithorhynchus anatinus) een heel bijzondere plaats in. Het is een zoogdier, maar heeft enkele uitzonderlijke kenmerken voor een zoogdier: het legt eieren en het heeft een snavel, wat het uniek maakt.
Vogelbekdieren komen enkel aan de Australische oostkust en Tasmanië voor. Ze leven zowel op het land als in het water. De dieren eten voornamelijk ongewervelde diertjes op de bodem van rivieren en ondiepe meren. De snavel is, in tegenstelling tot die van vogels, niet hard maar zacht en flexibel. Hij fungeert als een tastorgaan. Ook de platte staart is bijzonder.
Vogelbekdieren worden 40 tot 60 centimeter groot en kunnen tot ruim 20 jaar oud worden, wat vrij veel is voor kleine zoogdieren. De soort is beschermd en is momenteel niet bedreigd.
Meelwormen en een apart verblijf
Het uitverkoren diertje werd Winston genoemd en vertrok in september 1943 vanuit Melbourne richting Verenigd Koninkrijk. Fleay had op de MV Port Phillip speciaal voor het dier een kleine leefomgeving gebouwd op het benedendek. Het ging volgens de archieven om een houten constructie "met voldoende voedsel zoals aardwormen, rivierkreeftjes en meelwormen" en met vers water.
Oorspronkelijk ging alles goed: het schip stak de Stille Oceaan over en Winston passeerde ook het Panamakanaal in goede gezondheid. Maar enkele dagen voor de aankomst in Engeland, in Liverpool, ging het mis. Winston werd dood teruggevonden in zijn verblijf. De officiële uitleg: een onderzeese ontploffing door geschut van een Duitse U-boot die in de buurt was opgemerkt.
Trillingen zijn het vogelbekdier fataal geworden
De officiële versie van de doodsoorzaak
"De trillingen zijn het vogelbekdier fataal geworden", noteerde Fleay in zijn officiële versie. "Een klein dier dat zo gevoelig is en ook maar de kleinste trillingen kan detecteren - zoals die van een muggenlarve in water - kan onmogelijk omgaan met zware ontploffingen die door de mens veroorzaakt zijn."
In het logboek van het schip staat droogweg te lezen: "Vogelbekdier dood gevonden in water".
Klopte de uitleg wel? Studenten gaan op onderzoek en lossen het mysterie op
Bij die versie bleef het. Maar er werd al langer vermoed dat de uitleg mogelijk niet klopte, want het schip en de bemanning waren oké. En er is meer. In een longread vandaag citeert de BBC student Harrison Croft van Monash University in Melbourne. Hij is een van de mensen die op onderzoek ging.
Croft vond een gearchiveerd interview met de verzorger van het vogelbekdier terug: "Er is een soort lijkschouwing gedaan. De man was zeker dat er geen explosie was geweest, en dat het rustig en kalm was aan boord."
Ook studenten van de University of Sydney hebben zich verdiept in de kwestie. Ze doken met de hulp van het Australian Museum in de aantekeningen van Fleay. Die hield onder meer nauwgezet de temperatuur op het schip bij, telkens om 8 uur 's morgens en 6 uur 's avonds. Die temperatuur klom in de buurt van de evenaar ruim boven de 27 graden Celsius. Nochtans wordt het boven die drempel eigenlijk te warm voor een vogelbekdier.
We hebben sterk bewijs gevonden dat Winston stierf door hittestress
Paul Zaki, student aan de University of Sydney
"We hebben sterk bewijs gevonden dat Winston stierf door hittestress. Ook toen het schip door het Panamakanaal voer, was het heel warm", zegt student Paul Zaki op de website van de universiteit . "Het is zelfs triestiger dan dood door een ontploffing. Maar het voelt ongelooflijk dat we de whodunnit hebben kunnen oplossen."
Zijn collega Ewan Cowan besluit: "Het was makkelijker om de schuld in de schoenen van de Duitsers te schuiven dan te moeten beginnen over een te hoge temperatuur of te weinig voedsel."
