Meinie Nicolai van Artsen Zonder Grenzen: "We zijn een neutrale organisatie, maar zwijgen niet over wat we zien"

Meinie Nicolai is in totaal al meer dan 30 jaar actief binnen Artsen Zonder Grenzen. Haar eerste missie was in Liberia, in 1992. "Ik dacht niet letterlijk dat ik de wereld ging veranderen, maar je vertrekt wel vanuit idealisme. Ik zag al snel hoe wreed de oorlog was", vertelt ze in de podcast van 'Weetikveel' op Radio 1. Als arts trok ze onder andere naar Ethiopië, Rwanda en Afghanistan, en ze was ook een tijdlang directeur. Vorig jaar trok ze nog naar Gaza.

Artsen Zonder Grenzen biedt hulp aan mensen in nood, hetzij door oorlogen en conflicten, hetzij door natuurrampen of pandemieën. Naast urgente situaties werken ze ook aan langdurige projecten. De organisatie wordt daarom al eens in één adem genoemd met Het Rode Kruis, toch zijn er verschillen. "Wij zijn er een afsplitsing van: een medische organisatie die ook getuigt over wat we zien", zegt Nicolai.

"Wij zijn ook bereid om een illegale actie te ondernemen om mensen te kunnen helpen. Bijvoorbeeld: als we een land niet in mogen en we vanuit een buurland toch de grens kunnen oversteken om ondervoede kinderen te helpen, dan gaan we dat proberen doen. Het Rode Kruis kan dat moeilijker, omdat ze gelinkt zijn aan overheden en staten. Wij zijn dat niet."

Artsen Zonder Grenzen draagt neutraliteit hoog in het vaandel en doet geen politieke uitspraken. "We spreken altijd vanuit onze humanitaire actie en getuigen over wat we zien", klinkt het. "We zijn neutraal in dat opzicht dat onze actie geen voordeel moet geven aan een van de strijdende partijen. Dat betekent niet dat we zwijgen over wat we zien."

"Nu spreken we ons uit over wat we zien in Gaza. We benoemen ook dat Israël de sleutel in handen heeft om dat te veranderen. Maar dat maakt ons niet politiek: we getuigen vanuit ons werk en hopen dat er een verandering kan komen."

Bij urgente en andere crisissituaties wordt eerst onderhandeld met de overheden en eventuele strijdende partijen. "Wij spreken met iedereen - zonder uitzonderingen, dus ook rebellenleiders. Veel van die leiders hebben kinderen, een zwangere vrouw, oude ouders… We doen een beroep op die behoefte van medische zorg voor de hele bevolking."

"Wij beschermen ons door de kwaliteit van onze zorg. We gaan binnen op basis van de acceptatie van de verschillende partijen van onze actie. Als een van de partijen je activiteit niet accepteert, dan blijf je weg en probeer je te onderhandelen om wél binnen te komen."

Eenmaal ter plaatse, moeten de medewerkers zich steeds aanpassen aan de huidige situatie. "In Gaza doen we bijvoorbeeld veel wondverzorging, omdat er zoveel geschoten wordt met explosieve wapens. Daardoor krijg je veel verschillende wonden. En omdat we nu minder materiaal hebben dan we zouden willen, moeten we onze verbandmiddelen uitspreiden om zoveel mogelijk mensen te blijven verzorgen."

"We denken meteen aan het volgende: wat kunnen we hier doen? Is het veilig? Hebben we toegang? Wat hebben we nog meer nodig, en hoe kunnen we het aanpakken?" In gevaarlijke situaties zoals in Gaza hanteren ze een rotatiesysteem waarbij werknemers om de 6 weken verplaatst worden. "En als je het niet volhoudt, dan mag je ook onmiddellijk vertrekken."

Om de organisatie draaiende te houden, is er niet alleen medisch personeel nodig. Ook administratieve medewerkers zijn cruciaal. "Je moet overal de boekhouding regelen en dat is soms heel ingewikkeld. Zo kan je niet overal cashgeld krijgen. Je kan niet alles meebrengen uit België en moet lokaal dingen aankopen. Ook het lokale personeel, zoals chauffeurs of koks, moet betaald worden."

"Naast het medische en administratieve, is er ook de logistieke kant. We kunnen een ziekenhuis opzetten in the middle of nowhere." Maar dat komt er niet zomaar: gebouwen moeten eerst worden leeggemaakt, schoongemaakt en ontsmet.

"Het is een hele creatieve organisatie. Dat is ook een manier om met die ellende om te gaan: we zijn doeners. Je ziet iets en vraagt je af hoe je kan helpen. De logistieke medewerker vraagt aan de dokters wat ze nodig hebben. Wil je een ziekenhuis? Ga je een voedingscentrum opzetten? En wat kan ik daarvoor aandragen?"

Artsen Zonder Grenzen opereert onder een mandaat dat het zelf formuleerde. "Ons objectief is mensen helpen, waar dan ook." Ze verzorgen iedereen die op dat pad komt. Echt iedereen. "Wij zijn geen politie of rechter en dat maakt ons werk simpel. We werken in moeilijke omstandigheden, maar de missie is eenvoudig: zieke of verwonde mensen verzorgen. Punt. Dat is de eed die je aflegt als medisch personeel."

Ondanks de gevaarlijke situaties, nemen ze in de meeste gevallen geen wapens mee. "Ons principe is dat een wapen dat jou beschermt, ook een ander wapen aantrekt om dat eerste wapen uit te schakelen. Als je ernaast staat, word je een doelwit", zegt Nicolai. "Als het te gevaarlijk wordt, dan gaan we weg. We willen geen mensen opofferen."

"Wat wij kunnen doen, is iets betekenen voor individuele mensen", zegt Nicolai. "Je kan ze verzorgen en naast ze staan, je hebt de moeite gedaan om je te verplaatsen naar hen in een gevaarlijke situatie. Het geeft moed dat hun situatie wordt gezien en dat je er als individu en organisatie iets aan probeert te doen."

Een nobel doel, maar die constante dreiging en gruwelijke taferelen mogen niet onderschat worden. "Wat mij vooral helpt, is dat je in een team werkt. Je bent nooit alleen. Je praat erover met elkaar - of soms praat je beter niet, maar je doet het samen. Je wordt een familie."