In Afghanistan zijn de taliban vandaag 4 jaar aan de macht. Voor vrouwen staat dat gelijk aan 4 jaar onzekerheid, onderdrukking en isolatie. Maar het betekent ook 4 jaar van moed, volharding en stil verzet. "Het ergste wat er kan gebeuren, is Afghanistan wegzetten als een hopeloos geval. Als een plek waar het nu eenmaal zo is dat vrouwen onderdrukt worden", vertelt Khatera Shamal aan VRT NWS.
Vrouwen al 4 jaar onder juk van de taliban: "Ze willen dat we stilzitten, maar we zullen hen dat genoegen nooit geven"
Emilie Joubert
Gepubliceerd:
Toen de taliban op 15 augustus 2021 Kaboel - en daarmee Afghanistan - bliksemsnel veroverden, brak er eerst paniek uit. Daarna volgde ongerustheid. Met welke versie van de taliban zou de bevolking nu te maken krijgen? En zouden ze met dezelfde ijzeren vuist regeren als in de jaren 90?
De taliban verzekerden de bevolking ervan dat ze nu meer gematigd zouden zijn, een taliban 2.0. Ze beloofden de vrouwenrechten te respecteren, binnen de normen van het islamitisch recht. De woordvoerder van de taliban, Suhail Shaheen, zei dat vrouwen naar school mochten blijven gaan tot aan de universiteit, wat een duidelijk contrast beloofde te worden met de vorige taliban.
Die beloftes werden sceptisch ontvangen. En dat bleek al snel terecht. Een paar maanden later maakte decreet na decreet een einde aan de vrijheid van de Afghaanse vrouwen. Volgens de 'Deugdzaamheidswet' moeten meisjes stoppen met onderwijs na de lagere school, mogen vrouwen niet praten, zingen of sporten in het openbaar en moeten ze altijd worden vergezeld door een mannelijke begeleider in de auto.
Internationale organisaties noemen het de grootste vrouwencrisis ter wereld.
Als vrouw in de straten van Kaboel
VRT NWS sprak met Khatera Shamal, een jonge Afghaanse vrouw. In 1996 vluchtte ze als kind met haar ouders naar België. Nu is ze kabinetsmedewerker Gelijke Kansen bij Stad Antwerpen. Ze is, samen met Linguapolis en AUHA, ook oprichter van online Engelse lessen voor Afghaanse vrouwen.
Khatera had de val van Kaboel op 15 augustus en het plotse nieuwe talibanbewind niet zien aankomen: "Het nieuws kwam heel hard binnen. Mijn eerste gedachte was: wat als mijn ouders 20 jaar geleden niet met mij gevlucht waren?"
Mijn eerste gedachte was: wat als mijn ouders 20 jaar geleden niet met mij gevlucht waren?
Khatera Shamal
De vraag hoe haar leven er had kunnen uitzien, liet haar niet los. 2 maanden geleden trok ze daarom terug naar Afghanistan, naar de straten van Kaboel. "Ik verbleef bij mijn familie. Ik was er dus niet als toerist, maar kon even ervaren hoe het is om vrouw te zijn in Afghanistan."
En die ervaring was bevreemdend. "Ook al deed niemand op straat iets slechts, ik voelde me niet welkom. Mijn nichtjes die hadden willen studeren, zaten gewoon binnen. Voor de vrouwen die veel ambitie hadden, moet het heel zwaar zijn. En ergens moet je het binnen zitten accepteren, anders word je gewoon zot."
Veel vrouwen vinden binnenshuis hun eigen manier van verzet. Tijdens haar reis sprak Khatera met enkele sterke vrouwen, mét sterke verhalen.
Beheshta is 18 jaar en zit nu al 4 jaar thuis. De scholen zijn dicht, maar toch vindt ze manieren om te blijven studeren onder meer via online lessen. "We kunnen niet blijven wachten tot de schoolpoorten weer opengaan voor ons", vertelt ze. "We moeten er het beste van maken, doen we dat niet, dan wordt het heel zwaar."
"Het is juist de bedoeling van de taliban dat we niets doen, niet genieten en niet leven. Maar wij zullen hen dat genoegen nooit geven. We zijn sterk en we blijven hoop koesteren."
Het is juist de bedoeling van de taliban dat we niets doen, niet genieten en niet leven. Maar wij zullen hen dat genoegen nooit geven
Beheshta (18 jaar)
Een getuigenis die bekend in de oren klinkt bij Arefa. Zij is schooldirectrice. "De meisjes die normaal hoger onderwijs zouden volgen, zitten nu thuis. En als ze zich internet kunnen veroorloven, volgen ze inderdaad online lessen zodat ze niet achterop raken. Ze blijven niet stilzitten en wachten. Ze blijven vechten."
Via een Duitse organisatie volgde Nadima een jaar lang een opleiding tot schoonheidsspecialiste. En hoewel de taliban vrouwen verbieden om een winkel te huren of te openen, houdt dat haar niet tegen. "Ik heb in het geheim, in mijn eigen kelder, een schoonheidssalon opgezet. Met de kennis en ervaring die ik heb, wil ik iets terugdoen voor andere Afghaanse vrouwen."
"Ik probeer hier op deze plek mee een verschil te maken, ook al doen de taliban er alles aan om het ons moeilijk te maken. Ik ben een vrouw die haar hoofd nooit zal buigen en al zeker niet voor deze onderdrukking. Dankzij mijn schoonheidssalon kan ik ook mijn eigen inkomen verdienen en mijn kinderen grootbrengen."
Vrouwen als tweederangsburgers
Khatera is vooral bezorgd dat de huidige situatie het nieuwe normaal wordt. "Ik zal altijd hoop blijven koesteren. Maar de taliban maken van vrouwen tweederangsburgers", vertelt ze aan VRT NWS. "En hoewel het voor de mannen ook zeker een verschrikkelijk moeilijke situatie is, worden zij hoe dan ook als eersterangsburgers gezien."
Zo'n maatschappij verdwijnt niet zomaar de seconde nadat de taliban ooit zouden weggaan, stelt ze. "Hoe kritisch bepaalde mannen ook zijn, zoiets sijpelt toch je gedachten binnen. Je wordt gebrainwasht en niet alle mannen zullen zomaar hun privileges ten opzichte van vrouwen willen afstaan."
Je wordt gebrainwasht en niet alle mannen zullen zomaar hun privileges ten opzichte van vrouwen willen afstaan
Khatera Shamal
Hoe het dan vanaf hier verder moet? "Het ergste dat er kan gebeuren, is Afghanistan wegzetten als een hopeloos geval. Als een plek waar het nu eenmaal zo is dat vrouwen onderdrukt worden", benadrukt Khatera.
"Zoiets hoort simpelweg nergens. We mogen niet wegkijken. We moeten druk blijven zetten, internationaal. Maar ook van binnenuit verandering brengen."
"De mentaliteit van 'we kunnen er niets meer aan doen' is onaanvaardbaar", besluit ze. "De Afghaanse burgers mogen niet worden vergeten."
Luister hier naar Khatera Shamal in De Ochtend
