Verdwenen toerisme: terug naar 'De rode Rupel' in Koksijde, nog altijd een begrip in de Rupelstreek

Vandaag vind je in Koksijde geen wegwijzers meer naar 'De rode Rupel', het gebouw staat nu bekend als ontmoetingscentrum Noordduinen. Toch zijn er nog veel sporen terug te vinden van dat socialistische verleden.

Dat merkt ook oud-senator en oud-burgemeester van Rumst Francy Van der Wildt. Voor het eerst in 40 jaar keert Van der Wildt terug naar het gebouw waar ze zo veel herinneringen aan bewaart.

In 1956, een jaar voor de officiële opening, kwam Van der Wildt al naar 'De rode Rupel', ze was toen 6 jaar. Daarna werd Van der Wildt monitor en van 1972 tot 1982 zelfs verantwoordelijke van de werking.

Zowel de overheid als de vakbonden wilden arbeiders begin 20e eeuw leren om op vakantie te gaan. Vakantiedagen en vakantiegeld werden ingevoerd, in 1936 werd 'betaald verlof' in een wet verankerd.

Na de Tweede Wereldoorlog werd het sociaal toerisme ook verder uitgebouwd, zodat zoveel mogelijk mensen konden genieten van vakantie, ook wie het zich minder kon veroorloven. Een uitgeruste arbeider is een betere arbeider, dat was het idee.

De verschillende arbeidersbewegingen en ziekenfondsen bouwden met hulp van de Belgische overheid vakantiekolonies aan zee. Daar werd vooral ingezet op vakanties voor kinderen. De zeelucht moest de gezondheid bevorderen. Tientallen vakantiehuizen en -kolonies verschenen aan de kust, van De Panne tot Knokke-Heist.

'De rode Rupel' werd midden jaren 50 opgericht door vzw de Socialistische Vacantiewerken der Rupelstreek, een onderdeel van de socialistische mutualiteit. Arbeiders uit de streek werden ingeschakeld en bouwden met Boomse baksteen een eigen plek aan zee, een prestigeproject. 

De vakantiekolonie werd gebouwd op een duin. Daarnaast verscheen een speeltuin en een sportveld. Later werd ook een zwembad gebouwd, naast het complex. 

"De indeling aan de buitenkant is nog min of meer hetzelfde", ziet Francy Van der Wildt. "2 grote zijvleugels en dan die middenbeuk waar alle gemeenschappelijke functies zaten. Maar hier in de buurt was verder bijna niets van bebouwing, dat is fel veranderd. Toen waren we omgeven door duinen."

In Koksijde konden zo vanaf 1956 kinderen uit Boom, Rumst, Terhagen, Niel, Hemiksem en Schelle terecht. Kinderen van 6 tot 14 jaar waren elke zomer welkom in 'De rode Rupel', voor een vakantie van 14 dagen.

"Het was een formidabele tijd", vertelt Van der Wildt. "Er was ook niets anders. Voor 14 dagen naar zee, vanuit een Rupelstreek met rokende schoorstenen en vervuilde lucht. Hele generaties hebben dat hier meegemaakt." 

Kinderen uit een vervuilde streek gezonde zeelucht aanbieden, dat was het uitgangspunt. De gezondheid primeerde, die werd nauwgezet gecontroleerd.

"Als kind werden wij voor vertrek in de gemeente onderzocht, gewogen en gemeten. En de laatste dag van onze vakantie hier werden wij opnieuw gewogen", herinnert Van der Wildt zich. "Het Nationaal Werk voor Kinderwelzijn (NWK) - het huidige Kind en Gezin - wilde weten of we waren bijgekomen. Daar werden statistieken over bijgehouden."

"Er was ook de verplichte siësta, opgelegd door het NWK. Na het middagmaal moesten de kinderen een uur rusten. Rusten betekende zelfs proberen te slapen. Geen woord zeggen, een uur aan een stuk, met de ogen dicht. Voor de kinderen was dat een marteling. Daar hebben er veel in de straf gestaan, dat was echt heel streng."

Er werd ook streng toegekeken op hygiëne, het tandenpoetsen werd grondig gecontroleerd. "Tegen 20 uur lag iedereen in hun eigen bed en dan kwamen de vrijwilligsters - de moekes of de bobons noemden we hen - langs om iedereen een snoepje te geven", herinnert Van der Wildt zich al lachend.

"Daar hebben wij dus jaren aan moeten werken om die mensen duidelijk te maken om dat snoep niet uit te delen ná het tandenpoetsen. Ze wilden het heimwee naar huis een beetje verzachten door dat snoepje."

"Hier in de slaapzalen werd ook de post uitgedeeld. Kinderen die stapels post kregen en kindjes die nooit iets kregen. Ik heb hier schrijnende contrasten gezien. Sommige kinderen hadden amper kleren bij. Dan gingen de moekes naar de markt en werd er een hemdje of een broekje gekocht."   

De monitoren namen de meer dan 200 kinderen ook mee naar het strand om er collectief te zwemmen. "De monitoren moesten dan met touwen een vierkant maken en zo in de zee stappen, terwijl de kinderen in het vierkant moesten blijven. Daar zijn toen risico's genomen", bekent Van der Wildt. Het waren andere tijden.

Door een tanende populariteit werd 'De rode Rupel' later opengesteld voor kinderen buiten de Rupelstreek. Ook gepensioneerden konden verblijven in de vakantiekolonie. Al was het gebouw daar in het begin helemaal niet op voorzien, er waren enkel grote slaapzalen. 

"Vroeger hadden we wachtlijsten", herinnert Van der Wildt zich nog. "Het ging over bijna 1.000 kinderen per zomer. Er was toen niks anders. De kentering begon in 1976. Dat had te maken met een dalend geboortecijfer, maar ook omdat ouders zelf op vakantie gingen met hun kinderen."

Door het veranderende vakantiegedrag werden vakantiekolonies minder populair, collectief reizen gebeurde veel minder. "Dat idee van die collectiviteit, dat was voor die kinderen niet meer nodig. Maar de kolonies hebben al die jaren zeker een functie gehad."

De organisatie kortte de vakanties in en er werden meer themakampen georganiseerd, maar het mocht niet baten. In 1985 stopte de werking van 'De rode Rupel'.  

De gemeente Koksijde kocht het gebouw aan en bracht er verschillende verenigingen samen. Van de lokale AA (de Anonieme Alcoholisten, nvdr) tot een oldtimerclub en het Rode Kruis. Ook de kunstacademie, de harmonie en een sociale winkel vonden er een plek. De naam werd omgedoopt tot ontmoetingscentrum Noordduinen.

"Het heeft een mooie bestemming gekregen, zeker ook met die sociale winkel. Dat kan bijna niet beter. Het blijft een positief verhaal", besluit Francy Van der Wildt. Ze is vooral blij dat het gebouw nog bestaat.

"Hier zijn vriendschappen voor het leven gesmeed. Hier zijn liefdes ontstaan. Hier zijn kinderen geboren, bij wijze van spreken. Kinderen die daarna dan ook nog eens terugkwamen. Maar op een bepaald moment zijn er andere prioriteiten, zowel voor de ouders als voor de kinderen. Dan moet je dat niet kunstmatig in stand houden. Maar voor ons blijft dat hier nog altijd 'De rode Rupel'."