2015 was het jaar van de grote Europese asielcrisis. Meer dan 1 miljoen mensen dienden in Europa een asielaanvraag in. Hoeveel asielzoekers kwamen naar ons land? Hoe gaat het nu met hen? En komen er vandaag meer asielzoekers naar ons land?
10 jaar na asielcrisis: 39.000 aanvragen in België in 2015, helft vluchtelingen nu aan het werk
Fien Macken
Gepubliceerd:
In het kort:
In 2015 dienden in Europa 1,2 miljoen mensen een asielaanvraag in. 39.064 asielzoekers kwamen naar ons land.
70 procent van de asielzoekers kwam uit Syrië, Irak of Afghanistan. Het aantal asielzoekers uit Syrië en Irak is intussen sterk gedaald. Afghanistan staat vandaag nog altijd in de top 3.
De afgelopen 3 jaar kwamen er samengeteld meer asielzoekers aan in ons land dan in de periode 2014 t.e.m. 2016.
In 2015 waren er binnen de paar maanden voldoende opvangplekken voor alle asielzoekers. Vandaag is dat niet het geval, ook al hebben we evenveel opvangplaatsen.
25.300 asielzoekers kregen een positief antwoord op hun asielaanvraag en mochten in ons land blijven.
53 procent van de vluchtelingen uit 2015 werkte eind 2022.
39.000 asielaanvragen
1,2 miljoen mensen dienden in 2015 een asielaanvraag in binnen de Europese Unie. 39.064 asielzoekers vroegen asiel aan in ons land. Alleen in het jaar 2000 lag dat aantal nog hoger. Toen waren er 46.855 asielaanvragen in België.
Midden augustus 2015 kwam de Kamercommissie Binnenlandse Zaken speciaal met spoed bij elkaar om het stijgende aantal asielaanvragen en de opvang voor de asielzoekers te bespreken. Opvallend: het overleg begon toen nog met 1 minuut stilte voor de honderden asielzoekers die verdronken op de Middellandse Zee.
Omgerekend kreeg België in 2015 3,5 asielaanvragen binnen per 1.000 inwoners. Daarmee stonden we op de 11e plek binnen de Europese Unie. Het gemiddelde in de EU lag op 2,8 asielaanvragen per 1.000 inwoners. Landen als Zweden, Oostenrijk en Duitsland vingen relatief veel asielzoekers op. Andere landen als Portugal, Slovakije of Kroatië kozen er dan weer voor om zo goed als geen asielzoekers op te vangen.
In 2016 daalde het aantal asielaanvragen in ons land in sneltempo. De piek was daardoor na 1 jaar voorbij. Dat is vandaag anders. Hoewel de asielcijfers lager liggen dan die van 2015, kwamen er de afgelopen 3 jaar samen wel meer asielaanvragen binnen dan in de periode rond 2015.
70 procent kwam uit Syrië, Irak of Afghanistan
70 procent van de asielzoekers uit 2015 was afkomstig uit Syrië, Irak of Afghanistan.
De burgeroorlog in Syrië sleepte in 2015 al 5 jaar aan. Heel wat Syriërs besloten door de uitzichtloze situatie om toch te vertrekken. Anderen waren al langer gevlucht naar buurlanden en besloten door te reizen naar Europa. 97 procent van de asielzoekers uit Syrië kreeg uiteindelijk bescherming en mocht dus in België blijven.
Hoe is het nu in Syrië?
Begin december vorig jaar viel het dictatoriale regime van president Assad. Sindsdien keerden volgens de VN een half miljoen vluchtelingen terug naar Syrië. De situatie in het land blijft instabiel met geweld en verdeeldheid. Vorige maand kwamen er zo nog honderden mensen om bij gevechten tussen druzen en andere bevolkingsgroepen in de stad Swaida, in het zuiden van het land.
Het aantal asielaanvragen in ons land is sinds de val van Assad sterk gedaald. In de eerste 6 maanden van dit jaar vroegen 820 Syriërs asiel aan. In dezelfde periode vorig jaar waren dat er nog 2.300.
Er is een pauze ingelast, intussen al 8 maanden lang, voor de behandeling van asieldossiers van Syriërs. De asieldiensten wachten tot de situatie in Syrië gestabiliseerd is en er meer zekerheid is over de veiligheid.
De opkomst van terreurgroep IS leidde er in Irak dan weer toe dat meer mensen op de vlucht sloegen naar Europa. In Afghanistan escaleerde het geweld tussen de taliban en regeringsgroepen in 2015. Het aantal burgerslachtoffers nam door de aanvallen en door willekeurig geweld verder toe. 57 procent van de asielzoekers uit Irak kreeg uiteindelijk bescherming en mocht dus in België blijven. Bij de Afghanen kreeg 67 procent een positief antwoord.
Hoe is het nu in Irak en Afghanistan?
Het aantal asielaanvragen van mensen uit Irak is intussen sterk gedaald. In de eerste helft van dit jaar ging het nog om 127 aanvragen. De stabiliteit en veiligheid namen er de laatste jaren toe. Corruptie blijft aanwezig in het land en de rechten van vrouwen, kinderen en minderheidsgroepen staan nog altijd heel erg onder druk. In 2024 werd bijvoorbeeld een wet aangenomen die relaties tussen personen van hetzelfde geslacht strafbaar maakt, met gevangenisstraffen tussen de 10 en 15 jaar.
In Afghanistan is de situatie er allesbehalve op vooruitgegaan. Sinds de taliban in augustus 2021 opnieuw de macht nam in het hele land, zijn de rechten van vrouwen en andere minderheidsgroepen sterk ingeperkt. Werken, naar school gaan of praten en zingen in het openbaar is bijvoorbeeld verboden voor vrouwen.
Afghanistan blijft tot op vandaag in de top 3 staan in de asielstatistieken. In de eerste helft van dit jaar dienden 1.170 Afghanen een asielaanvraag in. 6 op de 10 nieuwe asielzoekers uit Afghanistan krijgen vandaag bescherming. Het zijn vooral (alleenstaande) mannen die een negatief antwoord krijgen.
Vandaag komen de asielaanvragen uit veel meer verschillende landen. Vorig jaar waren 11 nationaliteiten goed voor 70 procent van de asielaanvragen.
Meer dan 10.000 extra opvangplaatsen
In de zomer van 2015 ontstond in het Maximiliaanpark in Brussel voor de Dienst Vreemdelingenzaken een tentenkamp met honderden asielzoekers. Ze kampeerden er tot ze hun asielaanvraag konden registreren en daarna opvang en begeleiding kregen van Fedasil.
Het tentenkamp in het Maximiliaanpark in beeld.
Het tentenkamp in het Maximiliaanpark in beeld.
Het tentenkamp in het Maximiliaanpark in beeld.
Het tentenkamp in het Maximiliaanpark in beeld.
Het tentenkamp in het Maximiliaanpark in beeld.
Het tentenkamp in het Maximiliaanpark in beeld.
Bij de start van de asielcrisis had ons land maar 18.000 opvangplaatsen. In korte tijd moest Fedasil dus duizenden extra opvangplaatsen openen en extra personeel zoeken. Dat lukte ook. Het aantal opvangplaatsen verdubbelde in een paar maanden tijd naar 35.700.
Lokale besturen openden extra opvangplaatsen, maar ook de civiele bescherming en het leger sprongen massaal bij. Er kwamen bovendien noodopvangplaatsen in tenten en wooncontainers. Daarnaast wilden bijvoorbeeld ook verschillende gastgezinnen in Brussel asielzoekers opvangen. Binnen de paar maanden slaagde onze regering erin om iedereen een opvangplek te geven.
Dat is vandaag anders, want ons land kampt intussen bijna 4 jaar met een opvangcrisis. Vorig jaar alleen al moesten 10.000 alleenstaande mannen weken tot maanden wachten op een opvangplek. Dat is bijna 1 op de 3 van de nieuwe asielzoekers. De mannen worden de straat op gestuurd en moeten zelf onderdak zoeken.
Nochtans zijn er vandaag ongeveer evenveel opvangplaatsen als tijdens de asielcrisis van 2015. Eind vorig jaar waren het er zelfs meer. Maar de asieldiensten kampen al jaren met een grote achterstand bij de behandeling van asieldossiers. Daardoor duurt het vaak maanden, soms jaren, voor asielzoekers een beslissing krijgen over hun aanvraag. Al die tijd houden ze een opvangplaats bezet. Bovendien zijn er intussen al 3 jaar op rij relatief veel nieuwe asielzoekers.
In 2015 slaagden de asieldiensten er wel in om in relatief korte tijd de asieldossiers te behandelen en konden asielzoekers snel het opvangnetwerk verlaten. Het aantal asielaanvragen daalde vanaf 2016 ook sterk. In sneltempo werden daardoor de opvangplaatsen opnieuw afgebouwd. Ondanks aandringen van Fedasil werden geen bufferplaatsen behouden om snel te kunnen reageren op een eventuele volgende stijging van asielzoekers.
25.300 asielzoekers kregen bescherming
In totaal kregen 25.300 asielzoekers uit 2015 uiteindelijk een positief antwoord op hun asielaanvraag. Zij mochten dus in ons land blijven en konden beginnen met hier een nieuw leven op te bouwen.
Heel wat vluchtelingen die bescherming kregen, lieten in de jaren nadien hun gezinsleden overkomen naar België. Tussen 2016 en 2018 kregen gemiddeld 5.900 personen per jaar een visum voor gezinshereniging met een vluchteling.
Niet heel het gezin mag zomaar overkomen: enkel de partner en minderjarige kinderen komen in aanmerking. Bij niet-begeleide minderjarige vluchtelingen mogen ook de ouders komen.
Onder bepaalde voorwaarden kunnen ook andere familieleden zoals de broers en zussen van niet-begeleide minderjarigen meekomen. Zij krijgen een humanitair visum en zitten niet in deze cijfers.
53 procent werkt
Hoeveel procent van de vluchtelingen uit 2015 heeft intussen werk? Daarvoor kijken we naar wie nog in België woont en tussen de 18 en 64 jaar oud is.
Eind 2020, 5 jaar na de asielcrisis, was 42 procent van de vluchtelingen tussen de 18-64 jaar aan het werk. 7 procent ontving een werkloosheidsuitkering en had dus al werkervaring. 31 procent kreeg steun van het OCMW, bijvoorbeeld een leefloon.
Eind 2022, de meest recente cijfers, werkte iets meer dan de helft van de vluchtelingen uit 2015 (53 procent). 8 procent ontving een werkloosheidsuitkering en het aantal mensen dat OCMW-steun ontving, daalde naar 19 procent.
Ter vergelijking: in 2022 werkte 70 procent van de totale Belgische bevolking tussen 18-64 jaar.
De cijfers zijn berekend door de Kruispuntbank van de Sociale Zekerheid. De Kruispuntbank is niet aansprakelijk voor de inhoudelijke correctheid van de data waarop de statistieken gebaseerd zijn.
Asielzoekers die in 2015 aankwamen en in hetzelfde jaar al erkend werden als vluchteling, zitten niet in de cijfers. Asielzoekers die uiteindelijk via een andere weg een verblijfsvergunning kregen, bijvoorbeeld door regularisatie, worden wel meegeteld.
