Stonden er ooit levende geiten op de kerktoren van Neerpelt?

Na de oproep naar Vlaamse mysteries kreeg Radio 2 in Limburg een bericht van de familie Roosen uit Pelt. Ze vonden op zolder een oude foto van de toren van de Sint-Niklaaskerk in Neerpelt, die tijdens de Tweede Wereldoorlog zwaar beschoten werd. Er staken nog maar enkele houten palen uit het dak.

De meeste Neerpeltenaren hebben die gehavende torenspits zelfs niet meer gekend. In hun jeugd was de spits volledig verdwenen en was de bovenkant van de toren plat en afgedekt. Na verloop van tijd groeiden er struiken en volgens sommige getuigen zelfs een berkenboom op de top.

Maar stonden er ook ooit levende geiten bovenop die stompe kerktoren? Dat vragen heel wat mensen zich af. Er dook namelijk een foto van de carnavalsstoet in Neerpelt van 1960 op, waar die scène duidelijk uitgebeeld is. Carnaval is toch een periode waarin mensen zich verkleden, feesten en de spot drijven met de dagelijkse realiteit?

Paul Cuyvers van de Heemkundige Kring Pelt dook voor ons in de archieven. "Tijdens de bevrijding werd de kerk in Neerpelt beschoten en door bommen en granaten werd het bovenste deel van de toren vernield. Dat was op 14 september 1944, de dag ook van de bevrijding van Maastricht, in de aanloop naar Operatie Market Garden."

"Een dakwerker herstelde het bovendeel van de toren in februari 1946, maar diezelfde maand, op 22 februari, rukte een stormwind de volledige constructie weg. Na nog een 2e poging om een nieuwe spits te construeren, ging ook deze voorlopige constructie vliegen tijdens een plaatselijke orkaan in 1947.  De schrijnwerker maakte daarop een plat nood-dak met planken."

Daarna liet de nieuwe spits even op zich wachten, want tot 1962 had de kerk van Neerpelt geen toren, maar een plat dak waar gras op groeide.

In onze zoektocht naar het ware verhaal komen we wat echte inwoners van Neerpelt tegen op een terras in de Kerkstraat. "Ik weet nog dat er een berkenboom op stond, maar van die geiten? Goh, er waren vroeger veel plagerijen tussen die van Overpelt en Neerpelt", klinkt het.

Die rivaliteit tussen de buurgemeenten was er zelfs al in de 18e eeuw. Toen was de kerktoren van Overpelt gaan waaien. Een rijke man die regelmatig door Nederland trok, had daar knopvormige torens op een kerk gezien en betaalde voor een nieuwe torenspits in knopvorm in Pelt. Het gevolg was dat de inwoners van Neerpelt die van Overpelt nogal 'bloazen' vonden.

En met die 'bloazen' werd ook op café al eens gelachen, vertelt Marcel Spooren. De familie Spooren had begin 20e eeuw 2 belangrijke cafés in Neerpelt: Het Vlaamsch Huis en Café Uilenspiegel. De ouders van Marcel waren de eigenaars van dat laatste café en hij groeide er op.

"Van notarissen en rijke heren tot de werkmannen, ze kwamen allemaal bij ons", vertelt hij. "In het café werd ook alles besproken, van het dagelijks leven tot politiek. Natuurlijk ging het er ook over het 'andere' Pelt en werden er wel eens wat leuke grappen bedacht."

"Om nog eens te benadrukken wat een 'bloazen' de Overpeltenaren waren, werden bij een slachter 11 varkensblazen gehaald. Die werden 's nachts opgeblazen en opgehangen aan het gemeentehuis van Overpelt", zegt Paul. "Toen 1 van de gemeenteraadsleden later in het café in Neerpelt kwam, wist die te vertellen dat er in Overpelt heel wat gespeculeerd werd over de blazen. Van de 11 waren er 9 opgeblazen en 2 slap. Sloeg dat op de 2 enige oppositieleden in de gemeenteraad? Ze hebben maar goed gezwegen."

"In Overpelt werden dan weer heel wat grappen bedacht in café Brouwershuis, sinds 1900 gelegen aan de Dorpsstraat. Om te lachen met de weggewaaide toren in Neerpelt schreef een groep van het Brouwershuis zich in voor de carnavalsstoet van 1960. De cafévrienden uit Overpelt deden mee met een nagemaakte kerktoren, met daarbovenop een echte levende geit." Een caféverzinsel? Of gebaseerd op de realiteit?

De foto van de geit op de carnavalswagen is vandaag te bezichtigen in een kleine expositie in de kerktoren van de Sint-Niklaaskerk in Pelt. Als je de draaitrap in de toren neemt tot op de 1e verdieping, vind je ook oude bouwplannen en foto's van de gehavende toren, de oude kerk en de bouw van de nieuwe torenspits.

In de toren kan je ook Jan Verheyen tegenkomen, de 1e beiaardier van Neerpelt. Samen met de vzw Beiaard Neerpelt verzamelde hij 100.000 euro en zag hij in 2015 een kinderdroom werkelijkheid worden. Toen werden 46 beiaardklokken in de toren van de Sint-Niklaaskerk gehesen via de galmgaten. 

Ook Jan kan meepraten over de rivaliteit tussen Neerpelt en Overpelt. "Vroeger zei men: 'Pelt heeft de macht en Neerpelt de pracht'. Dat komt omdat zowel het kantoor van de belastingen als de grootste fabrieken, die voor tewerkstelling zorgden, op het grondgebied van Pelt lagen. Neerpelt had dan weer de meest levende uitgangsstraten, de mooiste gebouwen en natuurgebied de Drie Bogen."

"Er was zo veel verschil dat dat inderdaad wel eens discussie met zich meebracht. Zo was er in de jaren 60 al eens sprake om een beiaard te installeren in de toren van Neerpelt, maar op voorwaarde dat de galmgaten van de toren werden dichtgemetseld. Ah ja, die van Overpelt mochten toch niet genieten van de door Neerpelt betaalde klokken", lacht de beiaardier. Vandaag zie je de dichtgemetselde gaten nog steeds.

Weet Jan of er ooit echt geiten op zijn kerktoren van Neerpelt stonden? "Ik heb niks teruggevonden in de archieven en niemand heeft me daar ooit over aangesproken. Ikzelf geloof het ook pas als ik het zie op een foto. Het enige wat ik weet is dat die van Overpelt ooit met onze stompe toren gelachen hebben in een carnavalsstoet." 

Tijdens de tocht van meer dan 50 meter naar de top van de kerk moet je ook door erg smalle gedeelten in de trappentoren. "Ik geloof nooit dat iemand hier met een geit op zijn nek door kon. We hebben zelfs onze kleine beiaardklokken via de galmgaten naar binnen moeten brengen", zegt de beiaardier nog.

Boven aangekomen zie je wat ooit het houten dak van de beschoten en weggewaaide toren was. Vandaag vind je op de kerk metersdik beton en een kerktoren opgetrokken uit staal. "Niet alleen de Eiffeltoren is onverwoestbaar, maar ook de kerktoren van Neerpelt. Ik denk dat ze in 1962 écht zeker wilden zijn dat het ding nooit meer zou gaan waaien."

Om definitief duidelijkheid over de geit te krijgen, stellen we de vraag nog eens aan Marcel van café Uilenspiegel.

"Ik wist het al zeker, maar heb ook nog anderen uit die tijd kunnen bereiken. Ze zitten misschien in een rusthuis en vergeten al wat, maar we zijn zeker", vertelt hij. "Buiten op een nagemaakte kerk tijdens die carnavalsstoet, heeft er hier nooit een geit op een kerktoren gestaan. Door die foto van de stoet, dachten heel wat mensen dat wel."

"Maar ach, je weet nooit! Met wat pinten op gebeurden de gekste dingen. Wie weet is het wel ooit écht gebeurd, maar is er gewoon geen foto van."