Nachtwerk is en blijft een aanslag op ons lichaam en kan het risico op diabetes type 2 en hart- en vaatziekten verhogen. Dat vertelt professor An Mariman in De Ochtend op Radio 1. Met het zomerakkoord worden de regels rond nachtwerk versoepeld, maar ons lichaam ervaart sowieso wel de gevolgen van shift- en nachtwerk. Jezelf blootstellen aan licht op de juiste tijdstippen, aangepaste voeding en powernaps kunnen wel helpen met heel wat klachten.
Met het zomerakkoord besliste de federale regering om de regels rond nachtwerk te versoepelen. Het algemene verbod op nachtwerk verdwijnt, en de definitie van nachtwerk geldt in de toekomst enkel nog voor werk tussen middernacht en 5 uur 's ochtends in de sectoren e-commerce en logistiek.
Maar welke impact heeft nachtwerk op onze slaap en op onze gezondheid? "Nachtwerkers hebben vaak moeite met slapen door het natuurlijke slaap- en waakritme dat verstoord is", zegt Nico Van Aken. Hij werkt al 27 jaar bij DHL Aviation, in shiften van 20 uur 's avonds tot 6 uur 's ochtends.
Nachtwerk blijft een aanslag op het lichaam: “Alsof je constant een jetlag hebt”
Ook Hanne Celens, verpleegkundige op de dienst intensieve zorg in het Universitair Ziekenhuis van Antwerpen, merkt dat de nachtshiften een impact hebben. "Als je aan nachtshiften begint, moet je de eerste avond proberen heel lang wakker te blijven, om dan de dag nadien lang te kunnen slapen. Dan ben je vaak 18 of 20 uur wakker. Dan werk je 5 of 7 nachten, en daarna moet je op tijd weer opstaan om opnieuw uit dat ritme te geraken. Je hebt altijd een soort van jetlag."
Verhoogde kans op diabetes type 2 en hart- en vaatziekten
Professor An Mariman, psychiater en somnoloog verbonden aan de slaapkliniek van het UZ Gent, ziet heel wat shiftwerkers in de slaapkliniek. Shiftwerkers hebben vaak in- en doorslaapmoeilijkheden, "maar ook veel vermoeidheidsklachten: mensen die het moeilijk hebben om zich te blijven focussen", weet professor Mariman.
Op lange termijn is er zelfs een grotere kans op de ontwikkeling van diabetes type 2 of hart- en vaatziekten. "Dat komt omdat ons ritme verstoord raakt. Onze biologische klok zorgt voor een ritme van ongeveer 24 uur, waarbij we periodes alert zijn en periodes slapen. En heel ons lichaam functioneert op die manier."
"Maar als we gaan werken op de momenten dat we moeten slapen, of slapen op de momenten dat we alert zijn, dan wordt dat allemaal verstoord. En ons lichaam ervaart daar toch wel wat gevolgen van."
Naast een impact op de fysieke gezondheid, hebben studies in het verleden bovendien aangetoond dat nachtwerk ook een impact heeft op de mentale gezondheid. Mensen die hun bioritme te veel in de war brengen, zouden een grotere kans hebben dat ze zich algemeen gezien minder gelukkig en minder gezond voelen. Ook de kans op depressie of bi-polaire stoornis zou hoger liggen.
Jezelf blootstellen aan licht op de juiste momenten, aangepaste voeding en powernaps kunnen helpen
Wat kunnen mensen die toch 's nachts moeten werken dan doen om die risico's te minimaliseren? "Jezelf blootstellen aan licht op het juiste moment is belangrijk voor ons bioritme." Zo zorg je er volgens professor Mariman best voor dat je na een nachtshift op weg naar huis zo weinig mogelijk licht opvangt, zonder dat het natuurlijk gevaarlijk wordt. Mensen die overdag moeten slapen, liggen dan weer best in een donkere kamer of gebruiken een oogmasker.
Ook de juiste voeding kan een belangrijke rol spelen, weet professor Mariman. "Probeer ook cafeïne te vermijden, zeker in de tweede helft van een shift. Vermijd ook zware voeding in de tweede helft van die shift: eet dan niet te veel vet, niet te veel suikers."
De psychiater heeft ook een tip voor de werkgevers en beleidsmakers. "Laat dutjes toe tussen 2 uur en 4 uur 's nachts. Zo'n powernap van 20 minuten kan helpen, en kan ook de alertheid van de medewerkers verhogen. Wat dan natuurlijk ook weer de productie ten goede kan komen."
Maar shiftwerk is en blijft wel niet goed voor de gezondheid, besluit professor Mariman. "Wat gezond is voor een land, daar kan ik me niet over uitspreken. Maar dat staat soms wel haaks op wat goed is voor de gezondheid."
