Het geweld tussen Thailand en Cambodja laait sinds donderdagochtend hevig op. Door het conflict zijn intussen al zeker 16 mensen gedood. Tientallen anderen zijn al gewond geraakt. Beide landen hebben elkaar al gebombardeerd en de grens van zo'n 800 kilometer lang is volledig afgesloten. Waarom vechten ze tegen elkaar? Wat is het belang van die grens? En wat heeft een eeuwenoude tempel hiermee te maken? We beantwoorden de belangrijkste vragen.
Betwiste landsgrens uit koloniale tijd en eeuwenoude tempel: waarom laait conflict tussen Thailand en Cambodja op?
Jarno Treuttens
Gepubliceerd:
In het kort:
Het conflict tussen Thailand en Cambodja aan de grens is opnieuw opgelaaid, met minstens 16 doden en duizenden mensen op de vlucht.
De inzet is een betwiste grens van 817 kilometer en de eeuwenoude Preah Vihear-tempel, die volgens het Internationaal Gerechtshof tot Cambodja behoort, maar waar Thailand het niet mee eens is.
Beide landen beschuldigen elkaar van agressie en schendingen, terwijl Cambodja de VN-Veiligheidsraad om hulp vraagt en Thailand bilateraal overleg eist.
Wat is er aan de hand?
Even naar de actuele stand van zaken. Thailand en Cambodja zijn sinds gisterenochtend verwikkeld in hevige gevechten tussen elkaar. Vandaag meldt het Thaise leger dat die plaatsvinden in 4 verschillende regio's, alle nabij de grens met Cambodja.
"De gevechten zijn geïntensiveerd", zegt de Thaise waarnemende premier Phumtham Wechayachai. "Dit kan escaleren naar een oorlog."
Tot nu toe zijn bij de gevechten al zeker 16 doden gevallen: 15 Thai en 1 Cambodjaan. Het gaat voornamelijk om burgers.
Het leidt ook tot bijzonder veel onrust, waardoor zeker 130.000 mensen in Thailand huizen hebben verlaten. In Cambodja gaat het om zo'n 12.000 inwoners.
Een Thaise soldaat is een been kwijtgeraakt door een landmijn die er volgens Thailand recent is gelegd door Cambodja. Die ontkennen die beschuldiging met klem.
Thailand heeft intussen zijn ambassadeur teruggeroepen uit Cambodja en heeft de Cambodjaanse vertegenwoordiger het land uitgezet.
Beide partijen beschuldigen elkaar ervan de eerste schoten te hebben gelost, gisterenochtend. Intussen is de grens volledig afgesloten.
Wat is de aanleiding?
Dat is uiteraard dé hamvraag. De spanningen lopen op sinds mei, na de dood van een Cambodjaanse militair. Thailand en Cambodja hadden toen het vuur op elkaar geopend in een gecontesteerde grensregio, waarvan elk land claimt dat het van hen is. Beide landen zeggen dat het ging om zelfverdediging.
Ondanks dat zowel Thailand als Cambodja erna beloofden de wapens neer te leggen, zijn de spanningen nooit volledig verdwenen. Zo had Thailand verscherpte grensregels opgelegd. Niemand mocht de grens over, met uitzonderingen voor studenten, medisch personeel en andere essentiële verplaatsingen.
Cambodja aan de andere kant heeft Thaise televisieprogramma's en films verboden. Ook brandstof, fruit en groenten mogen niet meer geïmporteerd worden uit het buurland. Daarnaast leggen ze ook regelmatig verschillende internetverbindingen plat. Ook het elektriciteitsnet in Thailand kent af en toe storingen.
Verder is er ook een politieke crisis gaande in Thailand. Premier Paetongtarn Shinawatra is sinds 1 juli geschorst omdat ze een telefoongesprek heeft gehad met de Cambodjaanse premier over de betwiste grens.
Ze noemt hem "oom" en uit zeer veel kritiek op de militaire leiding van Thailand. Tot ongenoegen van één van de coalitiepartners van Shinawatra die zich terugtrekt uit de regering. Zij vinden dat de premier zich te zwak opstelt tegenover Cambodja. De huidige minister van Defensie is nu de waarnemende premier.
Waarom is de grens gecontesteerd?
Maar eigenlijk gaat het conflict over voornamelijk één ding: de 817 kilometer lange grens tussen Cambodja en Thailand. Die ligt officieel vast sinds 1907 door Frankrijk, dat toen nog de macht had in Indochina. Daartoe behoorden Vietnam, Laos en Cambodja.
De grens werd getrokken langs een natuurlijke waterweg tussen beide landen. Cambodja is het eens met de kaart en stelt dat de grens die toen is opgesteld, correct is. Thailand daarentegen gaat er niet mee akkoord en zegt dat die niet nauwkeurig is.
Wat heeft een tempel van duizend jaar hiermee te maken?
Die onenigheid leidt tot conflicten over eigendommen: wat behoort tot wie? Het duidelijkste voorbeeld is de Preah Vihear-tempel. In 1962 werd de tempel door het Internationale Gerechtshof (de hoogste rechtbank van de Verenigde Naties, red.) toegewezen aan Cambodja, maar Thailand blijft aanspraak maken op het omliggende gebied.
De spanningen lopen verder op in 2008 wanneer Cambodja probeert de tempel op de Werelderfgoedlijst van UNESCO te krijgen.
Die spanningen leiden tot dodelijke confrontaties tussen Cambodja en Thailand. Minstens 12 mensen worden gedood en duizenden mensen ontvluchten hun woningen. Cambodja trekt daarop naar het Internationaal Gerechtshof en dat geeft het land in 2013 gelijk. De tempel en het omliggende gebied behoren tot Cambodja, klinkt het.
Hoe moet het nu verder?
De moeilijkste vraag en ook meteen degene waarop het antwoord voorlopig onduidelijk is. Cambodja is opnieuw naar het Hof getrokken om voor eens en altijd duidelijkheid te scheppen over de legitieme grens van Cambodja en Thailand, maar die laatste erkent de uitspraken van de VN-rechtbank niet.
Intussen heeft Cambodja een brief gestuurd naar de VN-Veiligheidsraad waarin wordt opgeroepen om tijdens een bijeenkomst dit conflict een halt toe te roepen. Die vergadering zal vandaag al plaatsvinden.
Thailand ziet de oplossing in bilaterale gesprekken, maar zegt dat die enkel kunnen plaatsvinden als Cambodja stopt met aan te vallen.
"Als Cambodja de kwestie via diplomatieke kanalen, bilateraal of zelfs via Maleisië wil oplossen, zijn wij daartoe bereid. Maar tot nu toe hebben we nog geen antwoord ontvangen", zegt een woordvoerder van het Thaise ministerie van Buitenlandse Zaken.
