Twee bommen onder de Rainbow Warrior: hoe een actie van de Franse geheime dienst ontplofte in het eigen gezicht

"In plaats van meteen onze verantwoordelijkheid te nemen, zijn we verzeild geraakt in een web van leugens en intriges om te eindigen in een complete ramp." Het is de conclusie van een vertrouwelijk rapport over de aanslag op het Greenpeace-schip 'Rainbow Warrior'. Pierre Lacoste was de auteur van dat vertrouwelijk rapport. Als toenmalige baas van de inlichtingendienst DGSE was hij van bij het prille begin betrokken bij een affaire die een ontluisterend beeld geeft over een vuil politiek spel dat Frankrijk 40 jaar geleden speelde.

DGSE staat voor Direction Générale de la Sécurité Extérieure, de Franse geheime dienst. Wat de DGSE in de zomer van 1985 in Auckland in Nieuw-Zeeland uitvoerde, is een operatie waar thrillerauteur John Le Carré een spannend boek had kunnen over schrijven. In dit geval overtreft de realiteit de fictie. 

10 juli 1985. Het is exact 23.38 uur wanneer de rustige haven in Auckland wordt opgeschrikt door een ontploffing. 4 minuten later volgt een 2e ontploffing. Het schip zinkt snel. Na de eerste ontploffing konden alle bemanningsleden zich in veiligheid brengen op één man na: Fernando Perreira, een Portugese natuurfotograaf. Om 4 uur ‘s nachts wordt zijn lichaam gevonden. 

De recherche van Auckland start snel met haar onderzoek. Het is superintendent Allan Galbraith die de leiding heeft. De man verdiende eerder zijn sporen als speurder bij Scotland Yard waar hij werkte in de strijd tegen het IRA, het Iers Republikeins Leger. De man had dus ervaring met het onderzoek naar explosieven.

Frankrijk zal snel ondervinden dat ze aan de andere kant van de wereld te maken krijgen met een doorgedreven onderzoek waar 66 mensen aan meewerkten en dat hen in grote problemen zal brengen.

In Nieuw-Zeeland tilt men erg zwaar aan wat gebeurd is. De verontwaardiging over wat zij omschrijven als een oorlogsdaad, is groot. Er komen massaal veel tips binnen. Eén tip is van goudwaarde.

De nacht van de ontploffing observeren 2 bewakers van een haventje verderop, verdacht gedrag. Ze zien met hun verrekijkers hoe 2 individuen een opblaasbaar bootje samen met grote zakken uit het water hijsen. De bewakers veronderstellen dat ze te maken hebben met dieven en rijden er snel naartoe. Op het moment dat ze aankomen, rijdt een bestelwagen met gedoofde lichten weg.

De bewakers kunnen wel de nummerplaat noteren. Het is een koud kunstje voor de speurders om te achterhalen aan wie de camionette behoort. Het gaat om een lokaal bedrijf dat de Toyota verhuurde aan Alain en Sophie Turenge, 2 Zwitserse toeristen die in Parijs gedomicilieerd zijn en ook houder zijn van een Frans rijbewijs.

Wanneer Alain en Sophie Turenge nietsvermoedend hun wagen ’s anderdaags binnenbrengen bij het verhuurkantoor, vraagt de eigenares vriendelijk hoe hun reis verlopen is. "Formidable", antwoordt de een. "Horrible", antwoordt de ander. Op dat moment stapt ook de politie, getipt door de eigenares, binnen. "We willen u graag een paar vragen stellen." Het koppel weet op dat moment als geen ander hoe laat het is. Zij zullen vanaf nu, zoals hen geleerd is, iemand anders moeten zijn zonder te vergeten wie ze echt zijn.

Alain en Sophie Turenge zijn in werkelijkheid schuilnamen van 2 agenten van de Franse geheime dienst. Zij zijn zogezegd op reis om hun huwelijksverjaardag te vieren. In werkelijkheid maken ze deel uit van een equipe die uitgestuurd is om een ultrageheime operatie uit te voeren. Die operatie kreeg de codenaam 'Satanic'. Zo’n 30-tal mensen van de Service Action (onderdeel van de geheime dienst) was erbij betrokken. 

Frankrijk had de intentie om kernproeven uit te voeren in de Stille Oceaan. Men wist dat Greenpeace daartegen zou protesteren en dat moest coûte que coûte (koste wat het kost) voorkomen worden. Om die reden hadden 2 andere leden van de ploeg, duikers, 2 bommen bevestigd aan de Rainbow Warrior.

Maar alles verliep dus niet zoals gepland. En was de operatie al erg spannend, dan was de politieke afwikkeling dat zo mogelijk nog meer. 

In eerste instantie tracht Pierre Lacoste, de baas van de geheime dienst, de heikele kwestie rationeel te benaderen. Hij wist perfect hoe de operatie op touw was gezet en was er dus ook vrij gerust op dat het al bij al goed zou aflopen. De president van het land, op dat moment François Mitterrand, had persoonlijk het licht op groen gezet en dus, zo redeneerde hij, zou de staatszaak ook wel op dat niveau afgehandeld kunnen worden.

Vervelend weliswaar, maar andere landen en hun diensten, denk aan de Mossad of de CIA, waren eerder ook al in verlegenheid gebracht door dit soort affaires en altijd was er finaal wel een oplossing.

Maar Lacoste krijgt de crisis niet onder controle omdat de ene fout na de andere wordt gemaakt. Zo zal de Nieuw-Zeelandse politie bij de Franse overheid snel navraag doen wie die 2 Fransen zijn waarvan ze het rijbewijs hebben. De Franse justitie, op dat moment nog niet op de hoogte van de staatsgeheime operatie, slechts een handjevol mensen waren dat, zal naar waarheid antwoorden dat ze dat eigenlijk niet weet. Die rijbewijzen behoren tot een lot dat gegeven werd aan de DGSE ‘pour les besoins du service’. 

Op politiek niveau zal president Mitterrand als een ware machiavellist zijn eigen ministers tegen elkaar uitspelen. Minister van Defensie Charles Hernu voert als vertrouweling van Mitterrand plichtsbewust uit wat hem gevraagd wordt, maar zet zodoende minister van Binnenlandse Zaken Pierre Joxe voor schut en zelfs ook eerste minister Laurent Fabius. Op dat moment regeerde eigenlijk de leugen, daar kwam het politieke spel op neer.

Het is pas op 6 augustus, een kleine maand na de feiten, dat de publieke opinie voor het eerst op de hoogte wordt gebracht van de bedenkelijke actie van de Franse geheime dienst. 2 weekbladen zullen dan met het onverkwikkelijke verhaal naar buiten komen. Geheimen blijven niet altijd geheimen.

Dé revelatie volgt op 17 september. Het dagblad Le Monde onthult dat de aanslag op de Rainbow Warrior werd uitgevoerd op bevel van de hoogste gezagsdragers van het land en dat er niet slechts 2 spionnen actief waren, maar welgeteld 3 ploegen van 2 man.  

Ondertussen zitten de 2 spionnen, het echtpaar Turenge, nog altijd in voorhechtenis in de gevangenis in Auckland. Een van hen heeft het gevoel dat ze niet gesteund wordt door haar eigen land en vreest de rekening te zullen moeten betalen voor een operatie die ze slechts plichtsgetrouw uitvoerde. Ze doet wat eigenlijk not done is in de wereld van spionage: contact opnemen met het thuisfront.

De politie van Nieuw-Zeeland heeft opnieuw een bewijs dat de genaamde Sophie Turenge niet echt op reis was om de huwelijksverjaardag te vieren. Overigens had het hotelpersoneel dat de kamer van het koppel poetste ook al verklaard dat het koppel in aparte bedden sliep. Vreemd voor een koppel dat iets te vieren heeft, zo vond agent Galbraith.

De puzzelstukken beginnen een totaalbeeld te vormen waarin de rol van de Franse geheime dienst bijzonder sterk belicht is. Diverse politici, strategisch uit elkaar gespeeld door president Mitterrand die dubbelspel speelt, kiezen ervoor het eigen hachje te redden en laten de geheime dienst opdraaien voor het vuile werk dat ze nota bene op hun bestelling uitvoerden.

Er wordt gesuggereerd dat enkele ‘ongeleide projectielen’ van de geheime dienst hun boekje te buiten waren gegaan. En dat zet dan weer veel kwaad bloed bij de geheime diensten. Die dreigen er op een bepaald moment mee compromitterende informatie over politici te laten lekken. 

Het vuile spel wordt internationaal nog harder gespeeld. Wanneer de 2 Franse spionnen in Nieuw-Zeeland moeten terechtstaan, wordt de druk opgevoerd. De Franse minister van Landbouw Henri Nallet zegt even arrogant als brutaal: "Nieuw-Zeeland mag dan wel denken dat ze misschien 2  Franse onderdanen gevangen kunnen houden, maar dat ze dan ook maar hun boter en schapenvlees in de frigo’s houden." Met andere woorden, wat begon als een vorm van staatsterrorisme groeide uit tot een dreigende economische oorlog. 

Hoe dan ook werden de 2 Fransen veroordeeld tot 10 jaar cel. 5 jaar later zullen ze vrijkomen. Een van hen verlaat later ook de geheime dienst en wordt natuurfotograaf.  Het lijkt dat hij zo hulde brengt aan Fernando Perreira, het dodelijke slachtoffer van een operatie die inderdaad wel satanisch mag genoemd worden.

President Chirac, die Mitterrand opvolgde, stopte in 1996 de Franse kernproeven. De Rainbow Warrior werd na enkele nutteloze herstelpogingen helemaal tot zinken gebracht en ligt op de bodem van de baai van Matauri in het noorden van Nieuw-Zeeland. 40 jaar later deed de natuur haar werk en er ontwikkelde zich in en rond het wrak een fascinerend ecosysteem wat het tot een populaire bestemming maakt voor duikers. Diepzeeduikers deze keer...