"Zie je van Brugge, zet je vanachter": vanwaar komt het gezegde?

"Zie je van Brugge, zet je vanachter, je moe van voren in de reeke nie gon stoan." Het is een zin die de meeste West-Vlamingen kennen of zelfs kunnen meezingen. De Brugse cabaretier Willy Lustenhouwer had er in 1956 zijn grootste succes mee. Volgens stand-upcomedian Kevin Rombaux, zelf een grote Lustenhouwer-fan, blijft het nummer populair als publieksopwarmer tijdens zijn hommageshows. Maar ook hij tast in het duister over de precieze oorsprong: "Dat was gewoon inspiratie van het moment, zeker?"

Bij een korte rondvraag op straat blijkt dat veel mensen totaal geen idee hebben waar het gezegde vandaan komt. Bij de mensen die het wél menen te weten, doen verschillende theorieën de ronde. Sommigen verwijzen naar de tijd waarin Bruggelingen tijdens een begrafenis van de notabelen van de stad (dokter, burgemeester, notaris,...) achteraan in de kerk gingen zitten om de lijkgeur te ontlopen. Anderen zien een link met treinen die in Brugge gesplitst werden, waarbij de Bruggelingen achteraan moesten plaatsnemen in het rijtuig dat in hun stad achterbleef. 

Een andere theorie zegt dat de uitdrukking van de Heilig Bloedprocessie afkomstig is. "Als de vaste figuranten voorbijgekomen waren, mochten de Bruggelingen achteraan aansluiten." Benoit Kervyn heeft 30 jaar de coördinatie gedaan van die processie en zegt dat het inderdaad zo was dat er vroeger toeschouwers achteraan aansloten als biddende groep. "Maar tot 1970 was de 'Heilig Bloeddag' enkel een verlofdag voor Bruggelingen", zegt Kervyn. "De andere mensen moesten werken. Het waren toen dus bijna enkel Bruggelingen die in de processie meeliepen of ernaar kwamen kijken. Ze konden dus niet uitsluitend achteraan lopen. ‘Zie je van Brugge, zet je vanachter’ kan dus onmogelijk op de processie slaan. Dus denk ik dat die theorie onzin is."

Benoit Kervyn heeft zelf wel een andere verklaring: "Ik heb het verhaal gehoord van de bietentrein die terugkwam met West-Vlaamse seizoensarbeiders die in Noord-Frankrijk werkten. De trein reed naar Oostende, maar het laatste deel bleef in Brugge staan."

Gids Michel Fauconnier van het Fransmansmuseum in Koekelare, gewijd aan de seizoensarbeiders die naar Frankrijk trokken, is sceptisch. "Vanuit Koekelare ging men vroeger te voet naar het Franse Tourcoing om daar de trein te nemen. Of er ooit een directe trein vanuit Brugge naar Noord-Frankrijk was? Geen idee. Dat moet je aan de NMBS vragen."

Volgens treinbegeleider Filip uit Brugge met meer dan 30 jaar ervaring, werd de uitspraak soms ludiek gebruikt bij aankondigingen, maar dat was nooit een officiële aankondiging. "Sommige collega’s zeiden het al eens voor de grap als een trein werd gesplitst, maar dat was puur folklore."

Uiteindelijk komen we bij de verklaring van Lustenhouwer zelf. "Misschien wel de meest geloofwaardige", zegt Nico Blontrock (CD&V), schepen van Cultuur in Brugge. Volgens hem haalde Willy zijn inspiratie uit de wachtrijen in het Sint-Janshospitaal. "Niet-Bruggelingen werden eerst geholpen omdat zij nog een verre reis moesten maken", zegt Blontrock. "Ik heb destijds veel samengewerkt met Willy Lustenhouwer. Ik ben mee geweest op zijn tournees langs West-Vlaamse parochiezalen, maar ik heb ook uren met Willy in een radiostudio doorgebracht. Hij presenteerde op zondagavond bij een lokale radio het programma ‘Groetjes uit Brugge’ en ik deed zijn techniek. In die tijd heeft Willy mij verteld dat het van het Sint-Janshospitaal kwam. Ik ben wel geneigd hem te geloven."

Toch plaatst dokter William De Groote vraagtekens bij die uitleg. De Groote was een kennis van Lustenhouwer én is een expert als het op het Oud Sint-Jan aankomt. "Er was in Sint-Jan nooit een opnamebeleid waarbij men in rijen stond te wachten. De meeste mensen werden gewoon thuis verzorgd. Alleen de sukkelaars kwamen naar het hospitaal en dan meestal nog op verwijzing door de parochiepastoor."

De ware oorsprong van ‘Zie je van Brugge, zet je vanachter’ blijft dus enigszins in nevel gehuld. Was het een briljante ingeving van Willy Lustenhouwer zelf? Of bouwde hij verder op bestaande volkswijsheden? Eén ding staat vast: de zin is uitgegroeid tot een stukje cultureel erfgoed in West-Vlaanderen. Of je nu gelooft in de kerk, de trein, het hospitaal of gewoon in Willy’s creatieve geest: het gezegde blijft als muziek in de oren klinken van elke West-Vlaming.