Minister Crevits (CD&V) wil klokkenluiders beter beschermen: centraal meldpunt en eenvoudigere procedures

Sinds 2022 is er in Vlaanderen al een procedure om klokkenluiders bij Vlaamse overheidsinstanties te beschermen. Maar uit een evaluatie blijkt volgens minister Crevits dat er nog verschillende tekortkomingen zijn. Zo zijn er diverse procedures en is er niet altijd eenduidigheid over het aanspreekpunt.

Volgens een nieuwe visienota, die gisteren goedgekeurd werd door de Vlaamse regering, wil Crevits dat de Vlaamse Ombudsdienst voortaan een rol krijgt als centraal meldpunt en centrale ondersteuner, zowel voor het personeel van de Vlaamse overheid als dat van de lokale besturen.

"Als mensen informatie willen over hun rechten, de procedures en de bescherming waarop ze kunnen rekenen, dan zullen ze daar terecht kunnen", aldus Crevits. Vlaanderen volgt daarmee het voorbeeld van onder meer Frankrijk en Nederland.

Verder wordt ook de procedure aangepast. Het blijft mogelijk om zowel via interne als externe kanalen melding te doen, maar de verplichting om eerst een interne melding te doen wordt afgeschaft. Die zou in de praktijk vaak als een drempel worden ervaren.

Ook wordt de bescherming van de klokkenluiders tegen represailles verbeterd. "Als een werknemer ernstige wantoestanden wil aankaarten, moet dat  zonder angst of gevolgen kunnen", zegt minister Crevits.

Daarom wil ze laten onderzoeken of ook een melding bij een verkeerde contactpersoon bescherming kan bieden. Die persoon heeft in principe de plicht om de melding correct door te sturen, maar ook bij onduidelijkheden zou volgens het voorstel van Crevits het voordeel van de twijfel automatisch aan de melder moeten worden gegeven.

Tot slot wil de minister bekijken of het mogelijk is om strafrechtelijke sancties te nemen tegen wie klokkenluiders benadeelt of onder druk zet. Vandaag kunnen er enkel administratieve of tuchtrechtelijke sancties genomen worden, maar in de praktijk gebeurt dat nog niet. In andere landen en op het federale niveau in ons land gelden er bijvoorbeeld wel al celstraffen tot 3 jaar of geldboetes tot 6.000 euro.

Het aantal klokkenluidersmeldingen bij de Vlaamse administratie en lokale besturen gaat in elk geval in stijgende lijn. Vandaag worden die geregistreerd en gerapporteerd door Audit Vlaanderen. Zij telden sinds het ontstaan van de klokkenluidersregeling in 2022 al 156 meldingen - aparte meldingen bij de lokale besturen niet meegerekend.

De meldingen gaan over uiteenlopende zaken: van onregelmatigheden bij overheidsopdrachten en personeelsaangelegenheden tot mogelijke vormen van subsidiefraude.

De afgelopen 3 jaar resulteerden 12 meldingen in de opstart van een forensische audit. Bij 15 meldingen werd er een brief verstuurd naar de betrokken entiteit.

De visienota van Crevits wordt nu voor advies voorgelegd aan de verschillende betrokken instanties, zoals de Vereniging van de Vlaamse Steden en Gemeenten (VVSG), de Vereniging van Vlaamse Provincies (VVP), de Vlaamse Ombudsdienst, de vakorganisaties, de VRT en het Vlaams Meldpunt Grensoverschrijdend gedrag. Nadien volgt nog een bespreking in het Vlaams parlement.