Het kabinet Omgeving van minister Jo Brouns (CD&V) heeft een nieuwe Blue Deal klaar. Die moet Vlaanderen beter wapenen tegen intense regen of lange droge periodes, en de waterkwaliteit verbeteren. De nadruk ligt op lokale samenwerking, met 'gebiedscoalities' en 'lokale sponsdoelen'. Er is 330 miljoen euro voorzien, volgens critici te weinig om de uitdagingen van de klimaatverandering echt aan te pakken.
Sponsdoelen en gebiedscoalities: Vlaanderen heeft nieuwe Blue Deal, maar "budget onbegrijpelijk laag"
Michaël Torfs
Gepubliceerd:
De minister heeft het over een "ambitieus en samenhangend plan". Er was lang naar uitgekeken, want de Blue Deal heeft door de jaren heen, en met de klimaatuitdagingen die enkel groter worden, enkel maar aan belang gewonnen. "Water is geen vanzelfsprekendheid meer. Nochtans is het een bron van leven voor mens, natuur en economie. Met de vernieuwde Blue Deal bekijken we water als een partner in plaats van een bedreiging", stelt de minister nog.
Blue Deal?
De Blue Deal werd in het leven geroepen door de vorige minister van Omgeving, Zuhal Demir (N-VA). Hij gaat officieel voor "veilige en gezonde rivieren en valleien, slimmer watergebruik, een betere bescherming van het grond- en drinkwater en een gezondere waterkwaliteit". Het hoofddoel is om Vlaanderen beter te wapenen tegen overvloedige regenval of droogte, en om de waterkwaliteit te verbeteren.
In eerste instantie gaat er vooral geld naar gebieden waar al programma's zijn opgestart, zoals in de Denderstreek (T.OP Dender ) en de Westhoek (Weerbare Westhoek ), die respectievelijk op 25,9 en 20,9 miljoen mogen rekenen. Ook het Sigmaplan wordt voortgezet. Er komen ook specifieke "investeringen in de ecologische kwaliteit van waterlopen", voor 38,5 miljoen euro.
Voorts is er ook 150 miljoen voorzien voor werken aan de onbevaarbare waterlopen. Aquafin investeert dan weer 1,2 miljard in waterzuivering. Lokale besturen krijgen 1,1 miljard om hun rioleringsnet aan te pakken.
Lokale samenwerking om 'sponsdoelen' om te zetten
Het kabinet legt de nadruk op lokale samenwerking. 2 blikvangers in het vernieuwde waterplan zijn de gebiedscoalities en sponsdoelen.
Gebiedscoalities brengen lokale besturen, landbouw, burgers, bedrijven en natuurorganisaties samen om per regio zogenoemde sponsdoelen om te zetten in actieplannen en uit te voeren.
Sponsdoelen leggen per gebied vast hoeveel water er extra vastgehouden moet worden om overstromingen op te vangen. Ze kunnen worden uitgedrukt in extra hectares voor infiltratie en kubieke meters voor buffering.
De term sponsdoelen verwijst naar het feit dat de natuur zoveel mogelijk als een spons moet fungeren voor regenwater. Het gaat dan om water opnemen als het hard regent, maar ook om het zo veel en zo lang mogelijk vast te houden tijdens lange droge periodes, zoals we er dit voorjaar nog een hadden. Dat moet lage grondwaterstanden helpen voorkomen, en ons drinkwater mee helpen vrijwaren.
Per lokaal gebied zullen er nu sponsdoelen worden vastgelegd. De gebiedscoalities bekijken dan hoe die concreet gehaald kunnen worden.
Door de klimaatverandering zullen de maatregelen hard nodig zijn. Voor de 2 nattere zomers van 2024 en 2023, kampten we met verschillende warme, droge zomers na elkaar, zoals in 2018. In 2021 was er dan weer de waterbom in het oosten van België. In 2022 kreeg Vlaanderen te maken met een historisch groot neerslagtekort in de grootteorde van dat van 1976.
Eerst lokaal plannen, daarna de uitrol
Vlaanderen trekt de komende jaren in totaal 330 miljoen euro uit voor de Blue Deal. De eerste jaren ligt het jaarbudget laag, maar het moet dan stelselmatig stijgen richting einde van de legislatuur in 2029. Het bedrag voor de Blue Deal verandert daarmee eigenlijk nauwelijks tegenover wat voorlopig was vastgelegd na de coalitiegesprekken van vorig jaar, terwijl experts toch voor heel wat meer hadden gepleit.
"Als we echt werk willen van de Blue Deal, volstaan de huidige middelen niet", had de Vlaamse Milieu- en Natuurraad (Minaraad) vorige maand nog gewaarschuwd in een gesprek met VRT NWS. Tijdens de vorige legislatuur was er nog om en bij de 500 miljoen voor de Blue Deal, maar dat zat toen voor bijna 350 miljoen Europese steun bij. Die is nu weggevallen.
Inhoudelijk zit de nieuwe Blue Deal goed, maar geld blijft een issue
Hydroloog Patrick Willems (KU Leuven)
Hydroloog Patrick Willems (KU Leuven), die mee in een raad van experts zit die de Blue Deal mee vorm geeft, heeft gemengde gevoelens aan de telefoon. "Inhoudelijk zit de nieuwe Blue Deal goed. Ze hebben goed geluisterd naar ons als experts. Wij hadden voor die sponsdoelen en gebiedscoalities gepleit, en die staan erin. Maar geld blijft een issue."
Het systeem van sponsdoelen en gebiedscoalities bestond al in enkele pilootprojecten en de ervaringen daarmee zijn goed. Iedereen kan lokaal meedenken en aan oplossingen werken. Het is de bedoeling om tegen eind 2026 sponsdoelen en oplossingen voor heel Vlaanderen te hebben uitgewerkt, op papier tenminste. Vanaf 2027 kunnen de projecten dan over heel Vlaanderen worden uitgerold, al kan het hier en daar misschien al vroeger, zegt Willems.
"We wilden de sponsdoelen heel helder op papier, en dat zal nu gebeuren. Zo moeten per regio ook de risico's telkens in kaart worden gebracht. In bepaalde gevoelige gebieden is die oefening al gemaakt, zoals in delen van de Westhoek en de Denderstreek. Daar kan het misschien sneller gaan met ingrepen, maar de rest van Vlaanderen zal moeten wachten tot 2027."
"Onbegrijpelijk laag budget": wat kan Brouns nog uit de brand slepen in september?
Blijft nog het beperkte budget. Het wordt niet structureel verhoogd, terwijl dat volgens de experts echt wel nodig is. Natuurpunt hekelt in een reactie het "onbegrijpelijk lage" budget.
"Het volstaat nauwelijks voor de lopende rekeningen, laat staan voor nieuwe, structurele oplossingen. Het is onbegrijpelijk in een tijdperk waarin in een robuust watersysteem geen kost maar een absolute noodzaak is", zegt Robin Verachtert van Natuurpunt. Hij ziet zeker ook goede punten, onder meer in de "heldere en meetbare sponsdoelen" en de natuurgebaseerde oplossingen.
De uitvoering van plannen zal heel traag gaan zonder extra geld
Hydroloog Patrick Willems
Minister Jo Brouns heeft al gereageerd op de kritiek. Hij zegt dat hij bij de nieuwe begrotingsopmaak in september een warme oproep zal doen voor meer centen. Ook Patrick Willems hoopt dat er iets extra uit de bus komt. "Ons advies is om een constante budgetflow te hebben van 100 à 150 miljoen per jaar (er is de eerste jaren een veel kleiner budget voorzien, red.)."
"Het hangt er allemaal van af hoe snel je de zaken af wil hebben. Als je op heel korte termijn wil handelen, zou je zelfs 250 à 300 miljoen per jaar nodig hebben. Wij houden het op 100 à 150 miljoen per jaar en hopen dat de minister dat in september op tafel kan leggen. Intussen is het belangrijk dat het met dit plan al de goede richting uit gaat. Maar zonder bijkomend geld zal de uitvoering van de plannen heel traag gaan."
