Voorzichtigheid geboden bij de Rusland-Oekraïne-bocht van Trump

Het lijkt erop dat de president nu ook zelf tot de conclusie is gekomen dat Poetin hem aan het lijntje houdt. Wat heeft het voor zin om urenlang met zijn Russische collega aan de telefoon te hangen, zo leek Trump te suggereren, als meteen daarna een nieuw grootschalig bombardement wordt gelanceerd op Oekraïense steden?

In het bijzijn van NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte kondigde hij aan dat hij de weg vrijmaakt voor de levering van geavanceerd Amerikaans wapentuig aan Oekraïne. Vooral de Patriot-luchtafweersystemen, die zowel ballistische als kruisraketten kunnen onderscheppen, zijn erg gegeerd door Kiev. 

Het zullen nochtans niet de Amerikanen zijn die de wapens wegschenken of uitlenen. Europese NAVO-landen (en Canada) zullen ze moeten kopen en betalen, om ze dan door te sluizen naar Oekraïne. De NAVO zal daarbij een coördinerende en ondersteunende rol spelen. 

In feite doet Donald Trump niet zo heel veel anders dan de wapenleveringen toelaten. Dat dit verrassend en verbazend overkomt, heeft uiteraard te maken met het parcours dat hij de voorbije maanden heeft gereden. Vaak leek de president veeleer Oekraïne de schuld van de oorlog te geven dan Rusland. Vanuit dat perspectief was Trump allerminst geneigd om de Oekraïense strijdkrachten nog extra wapentuig te bezorgen.

Bovendien kwam er tot 2 keer toe het bericht dat wapenleveringen die nog goedgekeurd en op de rails waren gezet onder zijn voorganger Joe Biden door Trumps regering werden afgeblokt. Dat gebeurde het laatst begin deze maand, met als argument dat de VS zelf alle wapenvoorraden nodig heeft en zich geen export naar Oekraïne kan veroorloven.

Het lijkt erop dat onderminister van Defensie Elbridge Colby die beslissing had genomen. Colby staat bekend als een China-havik en een Europa-scepticus. Voor hem moet Amerika alle energie en inspanningen richten op de dreiging die komt aanwaaien van over de Stille Oceaan en moet het de conflicten op het Europese toneel aan de Europeanen overlaten.

Het besluit kwam zo bruusk uit de lucht vallen dat Trump zelf schijnbaar wat verrast was. Hij draaide de richtlijn van het Pentagon terug en liet de geplande verschepingen doorgaan. Nochtans ging het voor onderminister Colby niet louter om een principiële kwestie. Wie zoals Colby ernstig rekening houdt met een toekomstige oorlog met China wil alle Patriots en andere geavanceerde systemen bij de hand hebben. Want de productiecapaciteit van de defensie-industrie is, zelfs in Amerika, beperkt. 

Dat Trump de weg weer vrijmaakt voor nieuwe wapenleveringen, bovenop wat Biden al had toegezegd, is dus niet zonder betekenis. Maar tegelijk kan het geen kwaad om het plan wat te relativeren. De VS betaalt het zelf niet en de Amerikaanse producenten verdienen eraan. Hoe succesvol het wordt, zal afhangen van de Europese bereidheid om voor de wapens te betalen.

Er blijven ook nog heel wat vragen bij de concrete uitvoering. Zal het gaan om wapensystemen of munitievoorraden die nu al tot het materieel behoren van de Amerikaanse strijdkrachten, of gaat het enkel om rechtstreekse bestellingen bij de Amerikaanse producenten? Dat kan een heel verschil maken voor de snelheid waarmee alles geleverd wordt.

Zullen de Europese landen het wapentuig ineens doorsluizen naar Oekraïne, of zullen ze Oekraïne alvast ouder materieel schenken dat ze met de nieuwe aankopen in de VS (later) weer kunnen aanvullen? Blijkbaar hebben verschillende Europese landen al concrete schema's op het oog, maar hoe omvangrijk het allemaal wordt, blijft afwachten. 

Wat het ook wordt, voor Trump blijft het een zakelijke deal. Zijn land moet er iets aan verdienen. "Niets voor niets" is het devies van Trump. Waar de regering-Biden Oekraïne te hulp schoot met militaire ondersteuning ter waarde van 65 miljard, mag het voor de regering-Trump de Amerikaanse belastingbetaler in principe geen dollar kosten - integendeel. 

Tegelijk dreigt de Amerikaanse president met sancties tegen Rusland als er binnen 50 dagen geen vredesdeal of staakt-het-vuren kan worden bereikt. Dan zal hij de Russische import belasten met een tarief van 100 procent, en zogenoemde secundaire sancties heffen tegen landen die nog producten (zoals olie of gas) uit Rusland importeren. 

Die dreiging is in Moskou schijnbaar nog niet te hard aangekomen, want de beurs veerde op na die aankondiging; blijkbaar hadden de beleggers veel erger verwacht. Vorig jaar importeerde de VS nog slechts voor 3 miljard dollar aan Russische producten, vooral kunstmest en staal. Een 100 procenttarief op die toch al beperkte handel is voor Rusland wellicht niet onoverkomelijk.

Sancties tegen landen als China of India zijn een ander paar mouwen. Trump zou daarmee weer forse tegentarieven kunnen uitlokken die hem toch weer doen terugdeinzen  - zoals al vaker gebleken is. Kortom: het dreigement van de tarieven zal Poetin nog niet meteen doen beven en wijken. 

Bovendien geeft de periode van 50 dagen de Russen nog bijna 2 maanden de tijd om het sluipende zomeroffensief in Oekraïne voort te zetten. In zekere zin ligt het risico van Trumps nieuwe aanpak in de bekendmaking ervan. Zowel de 50 dagendeadline als de verwachting dat Oekraïne extra wapens krijgt, kunnen voor Moskou een drijfveer zijn om vaart te zetten achter de aanvallen.

Nog méér ballistische en kruisraketten, zolang de nieuwe Patriots er nog niet zijn. Nog méér Russisch kanonnenvlees vooruit jagen, zolang de Oekraïners verlegen zitten om munitie.       

Eén zinnetje tijdens de persontmoeting van Trump en Rutte moet de Oekraïners pas echt zorgen baren. "4 keer had ik het gevoel dat we een deal hadden", zei de president. Hij bedoelde: een deal met Rusland. Wetende tot welke toegevingen Trumps speciale gezant Steve Witkoff bereid leek aan Moskou, kan zo'n deal voor Oekraïne weinig goeds hebben betekend. Witkoff wou Rusland zelfs grondgebied afstaan dat het nog niet eens veroverd had. 

Voor Donald Trump is het formele sluiten van een deal absoluut belangrijker dan de inhoud ervan. Dat Rusland nog steeds de aanvaller is en Oekraïne zich verdedigt, lijkt voor hem niet het belangrijkste uitgangspunt. Wat telt is wíé van beide partijen op een bepaald moment bereid is om de strijd te staken.

Trump wil graag de vredestichter zijn die een vredesdeal op zijn palmares kan schrijven. En ja, hij wil écht de Nobelprijs voor de Vrede. Mocht Poetin na de zomer tot de conclusie komen dat hij zijn oorlogsdoelen heeft behaald en het signaal geven dat hij zijn opmars beëindigt, dan zal de Amerikaanse president hem graag een heel eind tegemoet komen. Zelensky is zich daar scherp van bewust.  

Psychologie helpt bij Trump altijd wel om zijn beslissingen en bochten te duiden. Op de tenen getrapt door Poetin die hem charmeert, maar tegelijk een neus zet, nog steeds verlangend naar het prestige van een vredesakkoord, en ten slotte beïnvloed door wisselende gesprekspartners bij wie hij zich thuis voelt: al die gemoedstoestanden samen kneden de richting die Trump uitzet.

Als hij inzake Oekraïne een bocht heeft gemaakt, heeft Trumpfluisteraar Mark Rutte daar vast en zeker een bijdrage toe geleverd. Maar verder mag je ook de invloed van de Republikeinse senator Lindsey Graham vermoeden. Graham is ook een maatje van Trump op de golfcourse  - de aangewezen plek om met de president vertrouwelijk van gedachten te wisselen. 

Senator Graham is altijd overtuigd gebleven van het belang van Amerikaanse steun aan Oekraïne. Samen met een Democratische senator diende hij een wetsvoorstel in met nog veel strengere sancties tegen Rusland en tegen handelspartners van Rusland. Het lijkt erop dat Graham een rol heeft gespeeld in het nieuwe plan.

Op het eerste gezicht zet dat mensen als vicepresident JD Vance een bank achteruit. Vance liet zich opmerken door president Zelensky openlijk en hooghartig te kapittelen toen die in het Oval Office op bezoek was. Het kan de VP niet ontgaan zijn dat Trump nu draait in het Oekraïnedossier. 

Toch kan Vance of een andere vertegenwoordiger van het MAGA-kamp net zo goed weer de overhand halen in het Oekraïne-debat. Het rommelde al bij de MAGA-achterban omdat Trump Iran gebombardeerd had, een verdere betrokkenheid bij de oorlog in Oekraïne zal daar niet meteen op applaus worden onthaald. Met de beïnvloedbare Trump kan de marsrichting ook weer makkelijk worden omgedraaid.   

De bocht van Trump is van betekenis omdat Poetin het signaal krijgt dat hij de Amerikanen niet kan blijven bespelen. Maar in hoeverre het nieuwe plan ook werkelijk tot meer wapenleveringen zal leiden aan Oekraïne, zal meer van Europa afhangen dan van de VS. Als Europese landen geen geld vrijmaken, blijft het dode letter. 

Het kan helpen dat in de schoot van de NAVO is afgesproken dat directe militaire steun aan Oekraïne mag meetellen voor de totale uitgaven voor defensie. Zo wordt het meteen ook een manier om de vereiste klim naar 5 procent (van het bbp) een duwtje in de rug te geven. 

Tegelijk toont het hele schema andermaal aan hoezeer Europa geen andere keuze heeft dan Trump te paaien en te vleien. Om Oekraïne op korte termijn te blijven bevoorraden en ondersteunen, en om de VS nog enigermate betrokken te houden bij de NAVO en Europa, moeten de Europese bondgenoten gaan shoppen in Amerika en Trump de eer gunnen van een groot nieuw plan.

In dit geval heeft Europa dat grotendeels aan zijn eigen zwakte te wijten. Erger is dat Europese landen ook in andere kwesties passief en volgzaam moeten zijn en alle kritiek op Trumps beleidskeuzes inslikken. Dat wringt vooral inzake Gaza, waar dagelijks burgers worden gebombardeerd op veel grotere schaal dan in Oekraïne. De fragiele, maar onmisbare verstandhouding met het Witte Huis is zeker één van de factoren die Europese kritiek en druk op Israël bemoeilijken.