De aankondiging van Donald Trump om opnieuw wapens te leveren aan Oekraïne en zijn veranderende toon ten opzichte van de Russische president Vladimir Poetin zijn "een aardverschuiving" in het beleid van de Amerikaanse president. Dat zegt Ruslandkenner Jan Balliauw. Wat betekent dit voor Trumps beleid en voor de situatie op het terrein?
"Aardverschuiving" in Trumps beleid en boost voor defensie-industrie: waarom VS nu plots wél wapens wil leveren aan Oekraïne
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
In het kort:
Donald Trump wil opnieuw wapens leveren aan Oekraïne, maar laat Europese NAVO-landen betalen
De wapens worden in de VS geproduceerd en via NAVO geleverd.
Trump dreigt met zware 'secundaire tarieven' voor landen die handel drijven met Rusland als er binnen 50 dagen geen vredesonderhandelingen zijn.
"Voor het eerst sinds zijn presidentschap heeft Trump besloten wapens aan Oekraïne te leveren. Dit is een aardverschuiving", zegt Ruslandkenner Jan Balliauw (Egmont-instituut).
1. Wat werd er precies aangekondigd?
Donald Trump zal de Amerikaanse wapenleveringen aan Oekraïne opnieuw opstarten. Dat heeft hij gezegd tijdens een ontmoeting met de secretaris-generaal van de NAVO Mark Rutte. Al heeft Trump wel een sluiproute gevonden. Hij zegt expliciet dat de VS de wapens zullen produceren, maar dat andere Europese NAVO-landen ervoor zullen betalen. De deal gaat om miljarden aan wapens en munitie die snel geleverd zullen worden aan Oekraïne via de NAVO.
Trump dreigt met invoering van 'secundaire tarieven' als er binnen 50 dagen geen vooruitgang is in onderhandelingen over vrede. Dat zijn heffingen voor landen die handel drijven met Rusland. Trump stelt zelf een tarief van 100 procent voor, maar noemt ook een Republikeins voorstel van 500 procent.
Hij verduidelijkte niet op welke manier de secundaire heffingen precies zouden werken en voor welke goederen het zou gelden, maar hij hintte eerder op sancties voor landen die Russische olie kopen.
Er worden binnenkort ook Patriot-raketsystemen geleverd, sommige landen hebben er 17 klaarliggen. Ook die coördinatie gebeurt door de NAVO, door landen als Duitsland en Noorwegen.
2. Waarom kiest Donald Trump voor een omweg bij die levering?
Amerika levert dus niet langer rechtstreeks aan Oekraïne. In plaats daarvan gaat het via een omweg via Europese landen, die de wapens betalen en doorleveren aan Oekraïne.
Volgens Jan Balliauw, oud-collega en Ruslandkenner verbonden aan het Egmont-instituut, zit achter die aanpak een bewuste strategie. "Deze aanpak stelt Trump in staat om tegen zijn kiespubliek te zeggen: 'Wij betalen het niet meer. Het zijn Europeanen die ervoor betalen' Tegelijkertijd kan hij claimen dat het 'ook voor de VS voordelig is om het te doen, want ze verdienen er ook aan'."
Volgens professor internationale politiek Marijn Hoijtink (UAntwerpen) gaat de deal vooral over wapensystemen die uitsluitend in de VS worden geproduceerd, zoals de Patriot-luchtafweersystemen. "Dat systeem is uiterst schaars en kost al snel één miljard dollar per stuk. Door deze constructie komt dat geld rechtstreeks terecht bij Amerikaanse defensiebedrijven, zoals Raytheon, dat de Patriots maakt."
Het voordeel voor Oekraïne is duidelijk: snelle toegang tot kritieke, hoogwaardige wapens. "Tegelijkertijd stelt het de Amerikaanse industrie in staat om grootschalige winsten te maken, terwijl de politieke last van directe Amerikaanse leveringen omzeild wordt. Het is een slimme geopolitieke én economische zet", aldus Hoijtink.
3. Kunnen secundaire tarieven een impact hebben op Rusland?
Deze sancties zullen voornamelijk gericht zijn op landen als China en India, de grootste afnemers van Russische olie, zegt Jan Balliauw.
"Deze landen zullen voor een keuze komen te staan: ofwel kopen ze nog olie in Rusland en lopen ze die secundaire sancties op, ofwel kopen ze geen olie meer en vermijden ze die secundaire sancties. Als deze sancties worden ingevoerd, zal Rusland serieus onder druk komen te staan, omdat het moeilijker zal worden om olie te verkopen", zegt Balliauw.
Historisch gezien hebben de meeste landen "geplooid voor de Amerikaanse druk" bij eerdere secundaire sancties (bijvoorbeeld tegen Iran). Balliauw verwacht dat dit ook voor China het geval zal zijn.
4. Wat betekent dit voor Trumps beleid?
Jan Balliauw spreekt over een aardverschuiving. "Voor het eerst sinds zijn presidentschap heeft Trump besloten wapens aan Oekraïne te leveren. Dit is een koerswijziging, aangezien hij wapenleveringen aan Oekraïne tot nu toe altijd heeft tegengehouden."
"Trump sprak voorheen altijd lovend over Poetin, maar nu toont hij duidelijke frustratie en lijkt hij Poetin niet meer te geloven. Ook de plannen om de secundaire sancties in te voeren, zijn een serieuze koerswijziging."
Deze beleidswijzigingen vloeien voort uit een 'plan B', dat is gebaseerd op het plan van speciaal Oekraïne-gezant Keith Kellogg. Dit plan B zou worden geactiveerd als Rusland niet zou ingaan op Trumps aanbod om te onderhandelen. Het omvat zware druk op Rusland door middel van wapenleveringen aan Oekraïne en nog meer sancties.
5. Hoe reageert Rusland?
Volgens Ruslandcorrespondent Geert Groot Koerkamp maakt Trump "vooralsnog niet heel veel indruk". Zijn aankondiging werd in zowel Washington als Moskou met spanning afgewacht, maar bleek uiteindelijk een anticlimax - ook voor de Russen.
De reactie uit het Kremlin is laconiek. Moskou wuift nieuwe Amerikaanse sancties weg en herhaalt het bekende standpunt: "Sancties kunnen ons niet op de knieën dwingen." Hoewel die op korte termijn weinig effect hebben, erkent men wel dat ze op lange termijn impact kunnen hebben.
Ook de Amerikaanse wapenleveringen aan Oekraïne blijven volgens Koerkamp een punt van frustratie, al klinkt daar eveneens weinig emotie over uit Moskou. Voorlopig verandert de situatie niet wezenlijk, maar de Russen krijgen nu zo’n 50 dagen tijd - en die zullen ze waarschijnlijk benutten. Enerzijds om eventueel invloed uit te oefenen op Trump, anderzijds om aan het front in Oekraïne nog terreinwinst te boeken vóór september.
