Afgelopen jaar 184 schietincidenten in België: meer dan 100 gewonden of dodelijke slachtoffers, Brussel als hotspot

Het Vlaams Vredesinstituut is een onderzoek naar vuurwapenincidenten gestart omdat er veel onduidelijkheid is over het aantal schietincidenten in België. Er is namelijk geen officiële databank waar alles wordt bijgehouden. Daarom heeft het Vredesinsitituut de 'gun violence incident monitor' (GVIM) in het leven geroepen waarbij artificiële intelligentie honderden mediabronnen in de Europese Unie scant. Op basis daarvan zijn de cijfers van dit onderzoek tot stand gekomen.  

"We stelden in eerdere onderzoeken vast dat er heel weinig goede cijfers zijn over vuurwapengeweld in Europa. Het is moeilijk om goede vergelijkingen te maken", zegt onderzoeker Astrid De Schutter van het Vlaams Vredesinstituut. "Daarom is op vraag van de Europese Commissie samen met onze technologiepartner een 'gun violence incident monitor' ontwikkeld."

"Hiermee gaan wij media-artikels in alle 27 EU-lidstaten scannen op incidenten van vuurwapengeweld. Daarvoor gebruiken wij artificiële intelligentie, de resultaten worden ook nog eens gecheckt door mensen. Wij hopen om dit te kunnen voortzetten in de komende jaren, om zo goede database te kunnen ontwikkelen."

Uit de GVIM blijkt dat er vorig jaar 184 incidenten waren waarbij een vuurwapen betrokken was. Daarbij vielen volgens de GVIM 80 gewonden en is er ook sprake van minstens 21 dodelijke slachtoffers. 

Niet alleen het aantal incidenten ligt hoog, vooral opvallend is dat in 65 procent van de gevallen ook echt geschoten werd. "Uit voorgaand onderzoek leren we net dat het merendeel van het vuurwapengeweld niet dodelijk is, en het voornamelijk gebruikt wordt om te dreigen", klinkt het bij het Vlaams Vredesinstituut.

Wanneer meer op de algemene cijfers wordt ingezoomd, wordt duidelijk dat Brussel een hotspot is met 71 geregistreerde incidenten. "De hoge cijfers zijn nauw verbonden met het drugsgeweld aldaar", staat te lezen in het onderzoek. "In die context leiden ze in Brussel het vaakst tot gewonden en zelfs dodelijke slachtoffers." 

In het totaal was Brussel de locatie van bijna 40 procent van alle geregistreerde vuurwapenincidenten, ongeveer de helft van alle schietincidenten en ongeveer de helft van alle gewonden en meer dan 60 procent van alle dodelijke slachtoffers van het vuurwapengeweld in België.

Wat dan met de provincie Antwerpen, die ook bekend staat als hotspot voor drugsgeweld? Daar is sprake van 29 incidenten, maar werd maar in 34 procent van de gevallen effectief geschoten. 

"De drugshandel in Antwerpen is voornamelijk gelinkt aan de groothandel. In tegenstelling tot het geweld gerelateerd aan de consumentenmarkt willen criminele drugsorganisaties geweld hier doorgaans beperken om zo weinig mogelijk de aandacht te trekken van de politie", geeft het Vlaams Vredesinstituut daarvoor als mogelijke reden. 

Volgens het onderzoek doet het merendeel van het vuurwapengeweld in België zich voor binnen de criminele context zoals gewapende overvallen (42), bedreigingen en discussies (36) en incidenten gelinkt aan drugsmilieu en bendegeweld (25). 

Opvallend daar is dat bij gewapende overvallen niet zo vaak echt geschoten worden. Dat is anders bij vuurwapenincidenten die gelinkt worden aan drugs- en/of bendegeweld. In 92 procent van de gevallen wordt het wapen echt gebruikt, met de meeste dodelijke slachtoffers en gewonden als gevolg. 

Degene die het wapen vastheeft, is volgens het GVIM in alle 184 gevallen een (jonge) man - en dus geen enkele keer een vrouw. Bijna 70 procent van de daders was jonger dan 35 jaar. 

Meer dan de helft van de slachtoffers zijn bovendien ook jonger dan 35 jaar. "Vooral bij incidenten waarbij niet geschoten werd, maar enkel gedreigd, lijken de slachtoffers relatief vaker minderjarigen of vijftigplusser te zijn."

Opvallend ook: geen enkele vrouwelijke dader, maar wel 16 procent van de slachtoffers. "Intrafamiliaal geweld is de enige categorie waar meer vrouwelijke dan mannelijke slachtoffers zijn." 

Allemaal cijfers waaruit de vraag voortvloeit: hoe moet je zoiets aanpakken? "Het is belangrijk om van vuurwapengeweld een blijvende prioriteit te maken", zegt De Schutter, "zeker gezien het hoge aantal incidenten."

"In het regeerakkoord is opgenomen dat er aandacht moet gaan naar het registreren en nagaan van de herkomst van het wapen. In het verleden werd het vuurwapen als 'bijvangst' gezien, maar het is belangrijk om de focus daarop te leggen en zo de bron van illegale vuurwapens aan te pakken. Daarvoor zijn natuurlijk ook voldoende middelen nodig."