'Disneykastelen' in Beieren, Knossos op Kreta, menhirs in Bretagne, maar ook 'killing fields' in Cambodja: dit is nieuw werelderfgoed van Unesco

Elke zomer komt het werelderfgoedcomité van de Unesco samen om nieuwe kandidaten te bespreken voor de vermaarde lijst van werelderfgoed. Dat zijn “plaatsen van uitzonderlijke universele waarde voor hun cultureel of natuurlijk erfgoed. Omdat ze onvervangbaar zijn, worden ze ingeschreven op de werelderfgoedlijst, om ze te bewaren voor de komende generaties.”

Intussen staan wereldwijd 1.248 landschappen, ruïnes of gebouwen op de werelderfgoedlijst. De nieuwkomers zijn heel uiteenlopend. Voortaan horen daar ook enkele koninklijke kastelen bij uit Beieren, het zuiden van Duitsland. 

Herrenchiemsee, Linderhof, Schachen en vooral Neuschwanstein zijn bekend. Ze dateren uit de 19e eeuw en werden gebouwd in opdracht van koning Ludwig II. Neuschwanstein stond model voor het kasteel van de Schone Slaapster in Disneyland.

“Een sprookje wordt werkelijkheid voor onze sprookjeskastelen,” reageert de Beierse minister-president Markus Söder. "Ja, er zit een kitsch- en clichékantje aan, en veel mensen denken wellicht aan Disney, maar het origineel is en blijft Beiers."

Koning Ludwig II van Beieren (1845-1886), bijgenaamd de sprookjeskoning, was een tragisch figuur. Op het eind van z’n leven werd hij door de regering opzijgeschoven, naar verluidt omdat hij krankzinnig was. Een dag na zijn afzetting verdronk hij samen met zijn psychiater. De omstandigheden van zijn dood zijn nooit opgehelderd.

Zijn kastelen Neuschwanstein en Herrenchiemsee bleven onafgewerkt. Dat laatste had een replica van Versailles moeten worden. De Beierse kastelen trekken elk jaar miljoenen toeristen.

In Griekenland zijn de paleizen van de Minoïsche beschaving op Kreta toegevoegd aan de werelderfgoedlijst. Knossos, Phaistos, Malia, Zakros, Zominthos en Kydonia waren belangrijke centra tussen 2800 en 1100 voor onze tijdrekening.  

Volgens de Griekse mythologie woonde de Minotaurus  (bovenaan stier, onderaan man) in een labyrint onder het paleis van koning Minos in Knossos. Aan de bloei van de Minoïsche tijd kwam een eind door allerlei natuurrampen, zoals de vulkaanuitbarsting op het naburige eiland Santorini.

Met de Unesco-bekroning “is de Minoïsche beschaving nu wereldwijd erkend,” zegt de Griekse minister van cultuur Lina Mendoni. “Deze paleizen waren centra van cultuur, administratie en innovatie, die de vroege Europese geschiedenis mee vorm hebben gegeven.”

Nog enkele millennia eerder hebben mensenhanden een enorm aantal megalieten neergezet aan de Bretonse kust. Megalieten zijn staande stenen, ook wel bekend als menhirs. De hele groep rond Carnac is nu erkend als Unesco-werelderfgoed. Volgens wetenschappers zitten er zeker nog eens zoveel megalieten onder de grond.

Van een heel andere orde zijn drie locaties die herinneren aan de zwartste bladzijden uit de geschiedenis van Cambodja. Ze werden gebruikt als folter- en executieplaatsen van het Rode Khmer-regime.

50 jaar geleden kwamen de maoïstische Rode Khmer aan de macht in Cambodja. Het regime hield 4 jaar stand, en in die korte tijd kwamen naar schatting 1,7 miljoen Cambodjanen om het leven, uitgehongerd of vermoord. Een kwart van de bevolking.  

Het Tuol Sleng genocidemuseum in de hoofdstad Phnom Penh is een voormalige school, die door de Rode Khmer als gevangenis werd gebruikt. Meer dan 15.000 mensen werden daar opgesloten en gemarteld. Ook een andere gevangenis op het platteland, M-13 genoemd, is nu Unesco-werelderfgoed. 

Ook de locatie van de film ‘The killing fields’ staat voortaan op de lijst, Choeung Ek. Een horrorplaats die werd gebruikt voor executies en massagraven. 

Enkele overlevenden van de Rode Khmer-gevangenissen reageren verheugd op de erkenning door de Unesco. De eerste minister van Cambodja roept de bevolking op om op zondagochtend simultaan op trommels te slaan, om de Unesco-beslissing kracht bij te zetten.

“Moge deze inschrijving een blijvende waarschuwing zijn dat vrede altijd verdedigd moet worden. Uit het donkerste hoofdstuk van de geschiedenis kunnen we kracht putten om een betere toekomst te bouwen voor de mensheid,” aldus premier Hun Manet.

Er zijn nog wel meer sites die te maken hebben met conflict en oorlog, die erkend zijn als Unesco-werelderfgoed. Het nazi-uitroeiingskamp Auschwitz-Birkenau in Polen bijvoorbeeld of een hele reeks memorialen en begraafplaatsen van de Eerste Wereldoorlog in België en Frankrijk. 

Nog een bijzondere nieuwe inschrijving is Murujuga in Australië. Een enorm groot gebied van 100.000 hectaren met miljoenen rotstekeningen, vermoedelijk zo'n 50.000 jaar geleden op steen aangebracht.

Vertegenwoordigers van de inheemse bevolking, de Aboriginals, kwamen hun zaak zelf bepleiten in Parijs, waar de Unesco vergaderde. Er is al jaren discussie in Australië over de rotstekeningen. In het gebied is er namelijk ook industriële exploitatie van aardgas, kunstmest en explosieven. "Wij hebben de betekenis van dit gebied altijd gekend, nu kent ook de wereld die," zegt de Murujuga Aboriginal Corporation. "Murujuga is een levend cultuurlandschap en zal dat altijd blijven."

Naast het materiële is er ook het immateriële erfgoed dat de Unesco erkent. Dat zijn allerlei gebruiken of tradities. In ons land is dat bijvoorbeeld de kermiscultuur, de biercultuur, het jachthoornblazen, de Heilig Bloedprocessie in Brugge of de Ommegang in Brussel, het garnaalvissen te paard in Oostduinkerke, en ook de gezinsopvang van mensen met een beperking in Geel. Carnaval Aalst is van de lijst geschrapt nadat er een praalwagen opdook met karikaturale joodse figuren.