"Stop heksenjacht tegen Bolsonaro": met zware invoerheffing tegen Brazilië gaat Donald Trump nóg een stap verder

Sinds maandag verstuurt de Amerikaanse president brieven naar andere landen waarin hij aankondigt welke invoerheffingen de Verenigde Staten vanaf 1 augustus zullen opleggen als die landen tegen dan geen akkoord met Washington hebben gesloten. In veel van die gevallen gaat het om een economische maatregel: Trump wil het in zijn ogen onrechtvaardige handelstekort wegwerken dat de VS met die landen heeft.

Ook aan de Braziliaanse president Lula da Silva schreef Trump een brief, waarin hij dreigt met een invoerheffing van 50 procent op alle Braziliaanse producten die de VS binnenkomen.

Trump noemt verschillende redenen waarom hij Brazilië zo'n hoog percentage wil opleggen. De opvallendste is de vervolging door het Braziliaanse gerecht van voormalig president Jaïr Bolsonaro (2019-2022). Trump heeft het over een "internationale schande" en een "heksenjacht" (een term die hij ook hanteert voor zijn eigen juridische problemen) die "onmiddellijk moet stoppen".

Trump zegt daarbij dat hij Bolsonaro altijd heel erg heeft gerespecteerd en de Braziliaanse president tijdens zijn mandaat "wereldwijd" ook een "erg gewaardeerde leider" was. "Dit proces zou niet mogen plaatsvinden."

Bolsonaro, die tijdens zijn ambtstermijn vaak de 'Trump van de Tropen' werd genoemd, is in zijn land samen met 36 anderen aangeklaagd voor een poging tot staatsgreep na de presidentsverkiezingen van 2022. De radicaal-rechtse Bolsonaro verloor die verkiezingen van de linkse Lula da Silva, maar heeft zijn nederlaag nooit erkend. Volgens de aanklagers zou er zelfs een plan hebben bestaan om de verkozen president Lula en andere hooggeplaatste Brazilianen te vermoorden.

Daarnaast lopen er nog een resem andere gerechtelijke onderzoeken tegen hem. In een onderzoek naar machtsmisbruik en het verspreiden van desinformatie over de verkiezingen van 2022 is Bolsonaro intussen al veroordeeld door de hoogste verkiezingsraad. Daardoor mag hij tot 2030 niet deelnemen aan verkiezingen.

Trump haalt in zijn brief ook uit naar Braziliaanse wetgeving die Amerikaanse techbedrijven viseert, hen bedreigt met "miljoenen dollars aan boetes" en hen de toegang tot de socialemediamarkt in Brazilië wil ontzeggen. Pittig detail: Trumps bedrijf Trump Media, het bedrijf achter Truth Social, is een van de Amerikaanse bedrijven die onlangs in beroep is gegaan tegen Braziliaanse rechterlijke uitspraken over de opschorting van socialemediaprofielen.

Volgens Trump is een heffing van 50 procent "noodzakelijk om de ernstige onrechtvaardigheden van het huidige regime recht te zetten".

Opvallend is dat Trump ook het handelstekort met Brazilië als een van de redenen voor de invoerheffing aanhaalt. "Onze relatie is verre van wederkerig", klinkt het. Hij wijst er de Braziliaanse president ook op dat 50 procent "veel minder is dan nodig is om een gelijk speelveld te hebben met uw land".

Daar laat Trump een steek vallen. De Verenigde Staten hebben namelijk al jaren een handelsoverschot met Brazilië. Dat betekent dat de waarde van de goederen die de Verenigde Staten naar Brazilië uitvoeren, al jaren groter is dan de waarde van de goederen die ze uit Brazilië invoeren. In 2024 bedroeg het handelsoverschot met Brazilië volgens Amerikaanse overheidsgegevens 6,32 miljard euro. Een stijging van 1,5 miljard euro in vergelijking met 2023.

Het lijkt er dus sterk op dat Trump vooral niet-economische motieven heeft om Brazilië zo'n hoog percentage op te leggen. Opvallend daarbij: hij opent zijn brief meteen met kritiek op de vervolging van Bolsonaro.

Het is zeker niet de eerste keer dat Trump om niet-economische redenen met invoerheffingen zwaait. Zo legde hij China, Canada en Mexico al invoerheffingen op omdat hij vindt dat die landen te weinig doen om illegale migratie naar en de invoer van de drug fentanyl in de VS tegen te houden. Een bewering die in het geval van Canada niet echt klopt. 

Colombia werd dan weer afgedreigd met een invoerheffing van aanvankelijk 25 en later 50 procent als het geen gedeporteerde migranten uit de VS zou opnemen. Colombia weigerde de migranten aanvankelijk toe te laten, maar bond later toch in. 

Canada trok dan weer een belasting op grote techbedrijven in om de handelsgesprekken met de VS weer vlot te trekken. Ook de boetes die de Europese Commissie grote Amerikaanse techbedrijven oplegt, zijn een doorn in het oog van Trump en liggen op tafel bij de huidige onderhandelingen tussen de VS en de Commissie. De kans dat Europa zijn 'Digital Services Act' aanpast om Trump tegemoet te komen, lijkt echter klein.

Maar met de verwijzing naar de "heksenjacht" tegen Bolsonaro gaat Trump duidelijk een stap verder. Je zou kunnen zeggen dat migratie, drugshandel en belastingen of boetes voor Amerikaanse bedrijven allemaal op een of andere manier de Amerikaanse (economische) belangen (kunnen) schaden. In het geval van Bolsonaro gaat dat niet echt op. Dit is een pure ideologische zaak: Trump wil een politiek gelijkgezinde in het buitenland verlossen van juridische vervolging. 

Op die manier mengt hij zich tweemaal in de binnenlandse aangelegenheden van een ander land. Niet alleen op politiek vlak, maar ook op gerechtelijk vlak.

Hoe hard de Amerikaanse president het wil spelen en of hij de invoerheffing daadwerkelijk zal koppelen aan het lot van Bolsonaro, zal nog moeten blijken. In zijn brief laat hij in elk geval een opening voor een oplossing. Als Brazilië of Braziliaanse bedrijven in de VS investeren, is Trump bereid om het percentage terug te brengen tot het basistarief van 10 procent, dat hij op 2 april vastlegde.

Waarmee hij lijkt aan te geven dat het hem uiteindelijk toch maar om 1 ding gaat: de Amerikaanse economie. 

Hoe het ook zij, de Braziliaanse president Lula lijkt op het eerste gezicht niet onder de indruk van Trumps dreigement. In een eerste reactie dreigt hij ermee om Amerikaanse producten die Brazilië binnenkomen een even hoge invoerheffing op te leggen.

"Brazilië is een soevereine natie met onafhankelijke instellingen en zal geen enkele vorm van voogdijschap aanvaarden", klinkt het. "Elke maatregel om eenzijdig invoerheffingen te verhogen, zal beantwoord worden op basis van de Braziliaanse Wet over Economische Wederkerigheid."

Het is de eerste keer in maanden dat een leider van een land ermee dreigt om de VS even hoge invoerheffingen op te leggen. Als Lula doorzet, dan zou dat de Amerikaanse sectoren die naar Brazilië uitvoeren, heel erg kunnen schaden. Anderzijds zou een invoerheffing van 50 procent op Braziliaanse goederen ook de Braziliaanse economie schaden. De VS is na China de grootste handelspartner van Brazilië.