Nieuw in de canon: 'Het jongensuur' van Andreas Burnier: "Een dapper boek over gender en vluchten" 

Andreas Burnier: zeker in Vlaanderen is ze (nog) niet bekend. Andreas Burnier (1931-2002) was de schrijversnaam van Catharina Irma Dessaur. Een mannelijk pseudoniem voor een vrouw die zich ook als man kleedde. Het genderthema zit ook in het boek ‘Het jongensuur' (1969), over haar eigen ervaringen als Joods meisje tijdens de Tweede Wereldoorlog. 

Het verhaal wordt in omgekeerde volgorde verteld, beginnend vanaf de bevrijding. We volgen het tienermeisje Simone op haar tocht langs verschillende onderduikadressen. “Ze wordt van gezin naar gezin doorgeschoven. Elk hoofdstuk ben je op een nieuw adres. Als lezer word je telkens zo’n nieuw gezin binnengekatapulteerd. Je hebt geen tijd om je aan te passen, evenmin als Simone,” zegt schrijfster en historica Aline Sax. 

Aline Sax heeft zelf heel wat boeken - fictie en non-fictie - over jongeren in oorlogstijd geschreven. Haar recentste, ‘Wat ons nog rest’, won dit jaar de prestigieuze Boon-prijs voor kinder- en jeugdliteratuur.

“Als historica ken ik de periode van de Tweede Wereldoorlog goed. Ik vind het boeiend om te onderzoeken hoe kinderen en jongeren zich staande proberen te houden in een wereld die helemaal gedomineerd wordt door volwassenen. Heel interessant om te zien hoe je daar zoals Simone in navigeert.” 

Hoofdpersonage Simone is een outcast. “Als Joodse is ze tijdens de Duitse bezetting buiten de maatschappij geplaatst. Ook in de gezinnen waar ze terechtkomt voelt ze zich een buitenbeentje. Maar ze is ook een buitenstaander in haar eigen lichaam. Ze voelt er zich niet in thuis, ook niet in de vrouwenrol die van haar verwacht zal worden.”

Dat wordt heel concreet in het zwembad, waar ‘jongensuren’ en ‘meisjesuren’ gelden. Simone glipt binnen in het jongensuur, dankzij haar korte haar en lange jas, maar eenmaal in het bad “wordt ze ontdekt en ontmaskerd, en vernederd weer buitengegooid.”  

“Ik schrok ervan dat het boek uit 1969 is. Het is heel modern en voelt helemaal niet oud of ouderwets aan. Heel leesbaar,” ervaart Aline Sax. Het is een bondig boek, maar “er zit ook heel veel tussen de regels”.

Voortdurend op de vlucht zijn, van adres naar adres: dat is helaas nog altijd een actueel thema. Net als de verwarring van al wie ervaart in het verkeerde lichaam geboren te zijn: “Ik vind het een heel dapper boek, waar op verfrissend moderne manier wordt geschreven over thema’s als gender en genderidentiteit. Simone die liever een jongen wil zijn: die worsteling wordt op een invoelbare manier weergegeven. ‘Het jongensuur’ had ook vandaag geschreven kunnen zijn.”

En zo staat het boek van Andreas Burnier in de vernieuwde Canon van de Nederlandstalige literatuur, tussen bekende boeken van Willem Elsschot tot Jeroen Brouwers. Aline Sax is daar heel blij mee.

“Ik vind het absoluut een terechte toevoeging aan de canon. Die mag een wegwijzer zijn naar boeken die we misschien nog niet kennen. Het hoeven niet enkel de grote kleppers te zijn. Goed dat dit soort boeken en dit soort auteurs als het ware een 2e leven krijgen, en dat nieuwe lezers dankzij de canon er naartoe geleid worden.”