"Too little, too late": experts betwijfelen of Vlaams klimaatplan beloftes zal waarmaken

Zondag lanceerden enkele ministers het Vlaams klimaatplan, een jaar na de Europese deadline. Oppositiepartij Groen en Bond Beter Leefmilieu reageerden teleurgesteld, want het plan mikt ver onder de Europese eis om 47 procent uitstootreductie te halen tegen 2030, met slechts 40 procent. Maar er is ook de vraag of die 40 procent wel degelijk gehaald kan worden met de nota. 

“De basisaccenten zijn goed gelegd”, begint klimaatexpert Pieter Boussemaere hoopvol na inzage van de tekst. “Maar dé hefboom die echt een groot verschil kan maken, de taxshift, komt er pas vanaf 2028.”

Hij heeft het over het verschuiven van lasten van de elektriciteitsfactuur. Die wordt goedkoper, en gas wordt duurder, zodat de consument er niet de dupe van is, maar elektriciteit wel interessanter wordt dan gas. 

Dat is ook voor onderzoeker in klimaat en industrie Tomas Wyns het grootste probleem. “2028? Dan ga je toch nooit 40 procent reductie halen tegen 2030”, klinkt het onomwonden. 

En dan blijkt nog dat de taxshift die minister Depraetere voorstelt volgens experts niet het doel bereikt om de warmtepomp aantrekkelijk te maken.

Een gemiste kans, vindt Boussemaere. “We wachten al járen op die taxshift en die komt er nu eindelijk. Dat is goed. Maar dan moet die er zo snel mogelijk komen." En Vlaanderen kan dat niet alleen, benadrukt hij. "Het is goed dat Vlaanderen de voorzet geeft, maar ook het federale niveau moet mee."

"In Nederland heeft het gewerkt: daar wordt in quasi elke nieuwbouw én verbouwing al standaard een warmtepomp geplaatst. Maar daar zijn ze wel pakweg 6 à 7 jaar geleden, stap voor stap, met die shift begonnen”.

Er staat natuurlijk meer in het plan. Boussemaere ziet hetzelfde gebeuren op het vlak van transport en mobiliteit. “Er zitten goede dingen in. Fietsinfrastructuur verbeteren is bijvoorbeeld goed, maar het gaat het grote verschil niet maken”.

En ook de elektrificatie van het wagenpark en vrachtverkeer volstaat niet. “Ze gaan 500 extra elektrische vrachtwagens financieren. Dat is niet veel. Je gaat de grote kanteling niet veroorzaken, zolang je geen laadinfrastructuur voorziet voor zwaar vrachtvervoer.”  Snelle laadpalen voor dat zware vervoer, daar zit de sleutel volgens Boussemaere, maar die zijn niet opgenomen in het plan.

Ook de batterijcheck, die dient om de kwaliteit van een tweedehands elektrisch wagen te verzekeren, kan hem niet helemaal overtuigen. “Je moet dan wel zien dat die wagens hier op de tweedehandsmarkt blijven en niet naar het buitenland gaan.”

Naast de taxshift moet vooral de landbouw voor extra reductie zorgen. “Dat is opvallend, want als er één plek is waar dat moeilijk is, is het wel die sector. Je zit daar nu eenmaal met koeien, met mestproductie, …”

Ook Bond Beter Leefmilieu (BBL), die zich al kritisch uitliet over het klimaatplan, vindt dat opvallend. “Met wat er nu ligt, lijkt het ons heel onwaarschijnlijk dat de beoogde reductie voor de landbouwsector gehaald wordt”, zegt beleidsmedewerker biodiversiteit en milieukwaliteit Heleen De Smet.

Een voorbeeld is het veevoer dat de methaanuitstoot van runderen verlaagt. Methaan is een sterk broeikasgas dat onder meer uit de boeren en scheten van runderen komt. Die 'spijsversteringsemmissies' zouden per koe 15 à 25 procent kunnen dalen met zo’n veevoeder. Maar om daar impact mee te hebben, moet je al veel koeien rekenen.

“Men had eerder al de doelstelling om 80.000 koeien te bereiken, maar in de praktijk zijn het er nog geen 8.000 tot nu toe.” BBL vindt het dan ook onduidelijk hoe men nu wél zo'n ambitieuze doelstelling zou kunnen realiseren.

En dan is er nog een heel belangrijke post, volgens Boussemaere, die te vaag beschreven wordt: gebouwen. “Woningen zijn een belangrijke uitstootpost in Vlaanderen, waar je de meeste winsten kan halen. Ze gaan focussen op sociale woningen, wat echt een goede sociale zaak is. Maar ik lees bijvoorbeeld niets over warmtenetten, terwijl Vlaanderen in vorige rapporten zelf net zegt dat die zo belangrijk zijn.”

Het plan is nog vaag, en dus is het moeilijk om een heel concrete inschatting te geven van de reductie die ermee gehaald zal worden. "Er staan bitter weinig cijfers in dit klimaatplan." Zo vat klimaatwetenschapper Wim Thiery het samen. 

Wyns vreest dat het plan te veel ruimte laat om aan het eind van de rit niet genoeg te doen. “Aan het eind van de legislatuur worden plannen vaak uitgesteld of bijgestuurd, en 2028 is nog veraf."

En Thiery is teleurgesteld dat zélfs 40 procent niet gegarandeerd lijkt. “Zeker als je weet dat Europa 47 procent reductie verwacht, en de rechter in de Klimaatzaak zelfs heeft geoordeeld dat de overheid 55 procent reductie moet halen tegen 2030.”