Hij stak zijn vrouw in brand en viel uiteindelijk zelf van een dak: hoe kon het zo fout lopen bij een gezin in Houthalen-Helchteren? Een reconstructie 

In juni 2023 wordt de man veroordeeld tot 37 maanden cel, voor intrafamiliaal geweld op zijn partner. Zwaar intrafamiliaal geweld. Hij had enkele maanden daarvoor zijn partner in haar gezicht geslagen, waarbij ze meerdere tanden verloor, en op haar buik geklopt. Dat ze op dat ogenblik hoogzwanger was, hield hem niet tegen. In het vonnis wordt gewag gemaakt van verschillende data in december 2022 en januari 2023 waarop er geweld gebruikt is tegen het slachtoffer en haar vader. 

De rechter oordeelde dat een effectieve gevangenisstraf gepast is, omdat het om ernstige feiten gaat die traumatiserend waren voor de slachtoffers. "Beklaagde dient zich te bezinnen over zijn daden. Hij moet leren zijn verantwoordelijkheden opnemen voor zijn daden."

"Hij vertoont een bezitterig en controlerend gedrag naar zijn partner toe zonder respect voor haar eigen wil", schetst het vonnis. "Het geheel van gedragingen waren absoluut ontoelaatbaar."

De rechter wijst er ook op dat hij tijdens het onderzoek vrij was onder voorwaarden, maar dat hij zijn contactverbod schond en "op verontrustende en hardnekkige wijze bleef volharden in zijn eerder omschreven gedrag". Hij probeerde zijn partner onder meer te overtuigen om haar klachten in te trekken. 

Bovendien was hij ook niet aan zijn proefstuk toe. In totaal werd hij al 10 keer veroordeeld: meestal voor verkeersinbreuken, maar ook een keer voor heling en een keer voor verboden wapens. 

Het gezin met 6 kinderen staat ook al langer op de radar van verschillende diensten. De burgemeester van Houthalen-Helchteren heeft het over "een kwetsbaar gezin", enkele kinderen zijn in het verleden ook al opgevangen in de jeugdzorg. 

Tijdens zijn straf vraagt de dader al om onder elektronisch toezicht of onder voorwaarden vrij te komen. De behandeling voor de enkelband was voorzien voor 24 juli in de gevangenis van Hasselt. Normaal gezien had hij minstens tot dan in de cel moeten zitten.

Maar op 4 april mag de verdachte toch de gevangenis verlaten, met verlengd penitentiair verlof. Dat is een noodmaatregel die de vorige regering vorig jaar nam om de overbevolking in de gevangenissen aan te pakken. De gevangenissen tellen om en bij de 13.000 gedetineerden, terwijl er maar plaats is voor 11.000. Dat ze kreunen onder het plaatstekort, is dus een understatement.  

Niet elke gevangene komt in aanmerking voor zo'n verlengd penitentiair verlof, benadrukt het Gevangeniswezen. "Dat kan als de klassieke verloven correct verlopen zijn, er een vaste verblijfplaats is en er bestaansmiddelen zijn. Het is ook enkel van toepassing op gevangenisstraffen tot en met 15 jaar. Ook personen die veroordeeld zijn voor terreur, zedendelicten of die op de lijst van het OCAD staan zijn uitgesloten."

Er is eerder al gewezen op de risico's van zulke noodmaatregelen. "De maatschappelijke veiligheid is in gevaar", klonk het eind vorig jaar nog. 

Volgens het Gevangeniswezen kwam hij wel degelijk in aanmerking voor zo'n verlengd penitentiair verlof. Hij had een aanvraag ingediend om zijn straf verder met een enkelband uit te zitten. Het dossier moet nog behandeld worden door de strafuitvoeringsrechtbank, maar na een positief advies van de gevangenisdirectie mag hij dus toch al naar huis. "Dergelijk advies wordt gegeven op basis van een zorgvuldige risicotaxatie, zo werd er in februari een nieuw maatschappelijk onderzoek uitgevoerd."

Hij moet zich ook aan verschillende voorwaarden houden. Dat gaat dan om algemene voorwaarden, zo mag hij geen nieuwe feiten plegen, geen drugs nemen of moet hij een vast adres hebben. Er zijn ook individuele voorwaarden, maar welke, dat weten we niet. 

Volgens het Gevangeniswezen wordt de man ook regelmatig gecontroleerd, een laatste keer op 20 juni. Op dat moment zijn er geen indicaties om hem terug naar de gevangenis te sturen. "Het Gevangeniswezen is nooit eerder geïnformeerd over feiten of incidenten."

Op 3 juli krijgt de politie 's ochtends een melding van agressie binnen over het gezin. De politie gaat ter plaatse. Op dat moment is de man nog aanwezig in de woning, maar volgens onze informatie is hij gevlucht op het moment dat de politie hem wil spreken. Er wordt wel een proces-verbaal opgemaakt, en de inschatting wordt gemaakt dat de situatie voldoende veilig was voor de vrouw. 

Maar niet lang na de melding krijgen de hulpdiensten opnieuw een oproep. Ze moeten aanvankelijk uitrukken voor een woningbrand, maar ter plaatse blijkt er veel meer aan de hand.

De man heeft zijn partner overgoten met brandversnellers en haar in brand gestoken. Daarbij raakt ze levensgevaarlijk gewond. Ze wordt onmiddellijk overgebracht naar het brandwondencentrum in Leuven, waar ze nog steeds voor haar leven vecht.  

Wat de feiten extra dramatisch maakt, is dat 5 van de 6 kinderen, tussen 2 en 15 jaar oud, gezien hebben wat er met hun mama gebeurd is. Een 6e kind is op dat moment niet thuis. Alle 6 worden intussen opgevangen, hetzij in een instelling, hetzij bij familie. 

Na de feiten vlucht de man weg op een elektrische step. De politie houdt meteen een klopjacht, in eerste instantie zonder succes. Tot er vrijdagavond een anonieme tip binnenloopt over een leegstaand pand in de Kazernelaan, op amper 2 kilometer van de plaats van de feiten. De dertiger zou zich daar verschuilen. 

Met een drone kan de politie inderdaad de elektrische step van de man zien. Hulpdiensten omsingelen de woning. De verdachte weet op dat moment dat hij in de val zit en verschanst zich op het dak. Een onderhandelaar van de federale politie probeert meer dan een uur op hem in te praten. 

"We waren bijna zo ver dat hij zich wilde overgeven en de lift van de brandweer wilde nemen, maar hij is dan naar beneden gevallen", vertelt de burgemeester. Er werd gevreesd voor zware verwondingen, maar dat valt al bij al wel mee. Hij wordt overgebracht naar het ziekenhuis, en zal vandaag al verhoord worden door de politie. 

Het is dan wachten op de voorleiding voor de onderzoeksrechter. Al worden daar geen grote verrassingen verwacht, hij zal meer dan waarschijnlijk aangehouden worden op verdenking van moordpoging. 

Er blijven in dit verhaal nog heel veel vragen open: had dit vermeden kunnen worden? Zijn er ergens inschattingsfouten gemaakt en door wie dan? Was het wel verantwoord dat de man tijdens zijn verlengd penitentiair verlof thuis woonde? Is er genoeg gedaan na die eerste melding donderdagochtend?

De antwoorden zijn evenwel niet zo gemakkelijk en maken ook deel uit van het onderzoek. 

Burgemeester Alain Yzermans wil Justitieminister Annelies Verlinden alleszins vragen stellen over het verloop van de feiten. "Waarom heeft de betrokkene, die toch wel een staat van dienst heeft, penitentiair verlof gekregen? Waarom mocht hij naar het slachtoffer gaan?"

Minister Verlinden verwijst op haar beurt naar haar voorganger als het gaat over het verlengd penitentiair verlof en stelt dat met haar noodplan "de man nog in de gevangenis had gezeten". 

Maar ook in de richting van politie, parket en Gevangeniswezen wordt uitgekeken naar antwoorden.

Criminologe Anne Groenen wil nu nog niet met de vinger wijzen. "Het is nieuws dat verontrust en moet verontrusten. Je kan achteraf altijd zeggen dat alle elementen aanwezig waren om te kunnen inschatten dat dit zou gebeuren. Tegelijk is zo'n penitentiair verlof ook een belangrijke maatregel om iemand te re-integreren in de samenleving. Iemand die ook vader, partner of werknemer is. Zo'n detentieverlof is er ook niet in het wilde weg, dat is een heel plan."

"Dat neemt niet weg dat het misschien wel tijd is om de maatregelen waarin penitentiair verlof wordt toegekend bij situaties van ernstig partnergeweld te herevalueren. En dat men bijvoorbeeld enkel nog onder strikte begeleiding contact gaat toestaan tussen vader en kinderen en dergelijke meer."

Het kan in ons land ook nog altijd beter. Groenen denkt dan aan de risico-inschatting die de politie bij elke melding van intrafamiliaal geweld moet maken of aan de informatiedoorstroming tussen de verschillende hulpverleners. "Een exacte voorspelling gaan we nooit kunnen maken, het blijft mensenwerk én menselijk gedrag. Het is ook niet zo zwart-wit als buitenstaanders vaak denken. Vaak willen slachtoffers bijvoorbeeld dat het geweld stopt, maar zijn ze niet klaar om de relatie te beëindigen of zijn ze afhankelijk van elkaar."

Toch zijn er bijna altijd alarmsignalen. "Het is altijd een samenloop van omstandigheden, maar vaak zie je bepaalde signalen die met een hoge waarschijnlijkheid op kunnen wijzen dat zoiets kan gebeuren. Denk bijvoorbeeld aan herhaaldelijk geweld, feiten die ernstiger worden, misbruik van drugs of alcohol..."

Ze heeft ook een oproep, aan de hele maatschappij: "Er zijn 50.000 meldingen per jaar, en dat is maar het topje van de ijsberg. Gemiddeld worden er 2 vrouwen per maand gedood door hun partner of ex-partner. Dat zijn hallucinante cijfers en het is een dringende wake-upcall aan de samenleving. We streven naar een veilige maatschappij. Onze menselijke interacties zijn daar de basis van en daar zit het op dit moment niet goed mee. Het komt zoveel voor, dus ook bij je buren of klasgenoten. Durf naar hulplijnen toestappen, als toeschouwer, als slachtoffer, als dader. Zoek hulp en hou de mensen vast, zodat ze partnergeweld kunnen stoppen en kunnen werken aan herstel."