Miljoenenbesparing in Gent: wie wint of verliest hier politiek bij? 

"We moeten niet doen alsof er helemaal geen probleem is", zegt schepen Filip Watteeuw (Groen) in de tv-studio van Terzake. We schrijven 10 oktober 2024, 3 dagen voor de verkiezingen. De moderator had gepolst naar de financiële toestand van de stad. In diezelfde studio zat ook burgemeester Mathias De Clercq (Voor Gent). "We hebben een budget in evenwicht én zelfs een buffer", stelde hij toen. "We moeten verstandiger omgaan met de budgetten, maar drastisch snoeien is ook niet nodig", repliceerde Watteeuw.

Minder dan een jaar later gebeurt dat toch. Er wordt drastisch gesnoeid. 120 miljoen euro per jaar. Dat is 12 procent van het budget. 350 jobs sneuvelen en de bezoekers en Gentenaars zullen hier en daar meer betalen. De Clercq en Watteeuw zitten opnieuw in het bestuur, net als 5 andere beleidsmakers.

De schepen van Financiën, Christophe Peeters (Voor Gent), is terug van weggeweest. 6 jaar lang werd hij aan de zijlijn gezet en nam Rudy Coddens (ook Voor Gent) de honneurs waar. Coddens stelde "dat het geld nooit op is". Dat blijkt nu, bij de comeback van Peeters, wel het geval. 

Op de persconferentie waar het bestuur de besparingen toelichtte, is Peeters duidelijk over de toestand van de stadskas. "Er zijn geen lijken meer die nog uit de kast kunnen vallen, er ligt al een hele hoop voor." Hafsa El-Bazioui, intussen de nieuwe kopvrouw van Groen, moet er een zieke burgemeester Mathias De Clercq (Voor Gent) vervangen. Nieuwkomer Burak Nalli (Voor Gent) krijgt de ondankbare taak om enkele maanden na zijn aantreden al meteen 350 mensen de laan uit te sturen, weliswaar met begeleiding en vertrekpremies. 

"Dit is een moeilijke, maar broodnodige operatie", klinkt het over de partijgrenzen heen. De coalitie bestaat uit dezelfde partijen als de voorbije 6 jaar. Niemand, behalve Peeters, lijkt slecht beheer te insinueren. Niemand slaat een publieke mea culpa. Toch snijdt iedereen in eigen personeel, diensten, taken en subsidies. Dat gebeurt niet met de glimlach, men weet dat de centen op zijn. 

Gent is de voorbije jaren sterk veranderd, ten goede vaak, door forse investeringen. Er is veel gebeurd, veel tegelijk ook. Daarbij werd het kostenplaatje niet altijd even goed in de gaten gehouden. Projecten vielen vaak duurder uit dan gepland. Jarenlang waren er echter geen grote noemenswaardige tegenslagen en bleef de situatie min of meer onder controle. Gent had wel een erg hoge schuld, maar de rente kon betaald worden. 

De stad kon "pionieren én achterom kijken zodat iedereen mee is", om het met de woorden van burgemeester Mathias De Clercq (Voor Gent) te zeggen. Toen kwamen de corona- en energiecrisissen. De inflatie steeg, de lonen en de rentes volgden. Hogere overheden sneden in budgetten voor besturen en er waren ook andere tegenslagen. De hoge schuld van Gent werd bijna oncontroleerbaar.

Gent moest saneren om de situatie de baas te kunnen. 3 jaar geleden ging het over een besparing van 80 miljoen euro. De belastingen gingen toen omhoog, De Clercq brak er een verkiezingsbelofte voor. De hoge schuld is, ondanks de maatregelen, oncontroleerbaar gebleven volgens Peeters. "Het is een sneeuwbaleffect waar je moeilijk tegenin kan gaan." Om een nieuwe aaneenschakeling van kleinere besparingen te vermijden, moest er een grote operatie komen. "We hopen het tij te keren door scherpe keuzes te maken."

De grootte van de saneringsopdracht is ook een politieke keuze, gestuurd door Peeters. Het gaat ook om het slanker maken van de overheid. Ze ligt in de lijn van wat ook oppositiepartij N-VA wou. De partij zat bijna in het nieuwe bestuur in Gent, tot de socialisten binnen Voor Gent een onderhandelde deal wegstemden. Het ontwerpakkoord hield wel stand en werd de basis van het nieuwe bestuursakkoord met Groen. De partij kon eigen accenten leggen, een grondige besparingsopdracht en een focus op de kerntaken bleven behouden.

Peeters pareert zo ook de grootste kritiek van N-VA voor de komende jaren. De partij kan wel vragen stellen over de methode en de manier waarop, maar de grootste sanering sinds 20 jaar is wel een feit. Het is ook electoraal slim gespeeld, want op links zal de kritiek net erg groot zijn. 

Daar hebben de socialisten van Voor Gent wel trofeeën binnengehaald, zo komt er gratis openbaar vervoer voor Gentenaars tot 18 jaar en zijn ook de gratis schoolmaaltijden - op aanvraag - een feit in de kleuterscholen. Groen kan zich op de borst kloppen dat er bijkomende investeringen komen in sociale woningen en budgethuur. Kinderarmoede en de dak- en thuislozenproblematiek worden verder aangepakt. 

Het zijn symbolen die fel afsteken tegen de grote besparingen op personeel en de subsidies. Tegelijk blijft de viering van de Vlaamse feestdag wel netjes overeind. Een symbool voor een partij die niet in het bestuur zit. N-VA weegt op het beleid, zonder er deel van uit te maken. 

De nieuwe bestuursploeg wilde een trendbreuk maken met het verleden. In heel wat andere symbooldossiers wordt nu gesneden. De dienst voedselstrategie sneuvelt helemaal. De steun voor een elektrisch deelwagen valt weg, de slooppremie verdwijnt, subsidies voor deelfietsbedrijven gaan op de schop. Het zijn stuk voor stuk groene maatregelen uit de vorige bestuursperiode die verdwijnen. 

Voor Gent (een fusiefractie van socialisten en liberalen) wil zich afzetten tegen dat vorige bestuur, waar ze dus wel deel van uitmaakten. De socialisten schuiven prominent Joris Vandenbroucke naar voren als schaduwburgemeester. Bij de liberalen trekt Peeters aan de financiële touwtjes. Daarmee is hij, na een gedwongen periode in de luwte, ook duidelijk in zijn sas. Mathias De Clercq 'coacht' naar eigen zeggen de ploeg, maar treedt te weinig op de voorgrond om dat ook echt uit te stralen. 

Groen wacht af, maar lijkt voorlopig weinig te wegen op dit bestuur. Het is nochtans, als je de socialisten en liberalen afzonderlijk telt, de partij met het meest aantal verkozenen. Watteeuw zit op een zijspoor, als schepen met maar een halve legislatuur heeft hij nog maar weinig tijd om zich te profileren. El-Bazioui lijkt voorlopig vooral de gemoederen te willen bedaren.

Bij N-VA zal fractieleider Anneleen Van Bossuyt zich verder profileren, de ambitie is duidelijk om in de toekomst mee te proberen besturen. Dat was al bijna gelukt. Het feit dat Van Bossuyt naast haar ministerpost ook de Gentse oppositieleider blijft, zegt genoeg. Zeker met de liberale flank van Voor Gent klikt het goed.  

PVDA loopt zich al warm om de nieuwe besparingen te fileren. De kritiek zal zich vooral richten op de socialisten binnen Voor Gent en Groen. Vlaams Belang zal vermoedelijk vinden dat het bestuur nog slanker moet en dat er op bepaalde 'linkse' subsidies meer bespaard moet worden. De partij lijkt daarbij vooral Groen te willen viseren op identitaire thema's. 

CD&V zit in het moeilijkste parket. De partij maakte nog deel uit van het vorige bestuur en moet nu het geweer van schouder veranderen. Het lijkt erop dat de partij vooral de besparingen bij het personeel in het vizier zal nemen. De lijnen met de vakbond ACV worden aangehaald. Het belooft een woelig najaar te worden.