Na dagen van chaos heeft de Tweede Kamer, het Nederlandse parlement, ingestemd met 2 wetten voor een strenger asielbeleid. De wetten zijn nog gemaakt door ex-minister van Asiel en Migratie Marjolein Faber (PVV) en zijn bedoeld om in Nederland "het strengste asielbeleid ooit" in te voeren. Maar met de verkiezingen dit najaar in zicht lijkt de politieke profilering minstens even zwaar als de inhoud.
Nederlandse Tweede Kamer keurt strenge asielwetten goed na chaotisch debat: "Veel theater en politieke profilering"
Inass Mouhamou
Gepubliceerd:
In het kort:
De Tweede Kamer, het Nederlandse parlement, stemde na dagen van politieke chaos in met twee strengere asielwetten, gebaseerd op voorstellen van voormalig PVV-minister Marjolein Faber.
De wetten voorzien onder meer een tweestatusstelsel en kortere verblijfsvergunningen, met striktere regels rond gezinshereniging.
Wilders liet via een amendement ook het illegaal verblijven strafbaar maken, wat tot opschudding leidde en bijna de meerderheid deed kantelen.
Politieke profilering woog zwaar in het debat; de wet werd uiteindelijk aangenomen, maar vooral Geert Wilders lijkt er politiek van te profiteren.
Even leek het erop dat de Nederlandse regering in lopende zaken voor een tweede keer zou vallen, als dat al zou kunnen. De manier waarop de politiek zich de voorbije dagen door het debat over enkele asielwetten heen worstelde, op z'n zachtst gezegd, was chaotisch.
“Tot laat gisteravond wist eigenlijk niemand hoe het zou aflopen, of er überhaupt gestemd zou worden”, zegt VRT NWS-journalist Jeroen Reygaert. Uiteindelijk, iets voor middernacht, werden de wetten toch aangenomen: 95 Kamerleden stemden voor het tweestatusstelsel, 55 tegen. De wet met asielnoodmaatregelen haalde het met 94 stemmen voor en 56 tegen.
Asielwetten?
Asielnoodmaatregelenwet: met deze wet kan de verblijfsvergunning die asielzoekers kunnen krijgen met 2 jaar worden verkort, van 5 naar 3 jaar. Bij tijdelijke asielvergunningen wordt dan elke 3 jaar gekeken of iemand nog mag blijven. Voor sommige asielzoekers wordt het zo een pak moeilijker om via gezinshereniging familieleden te laten overkomen.
Tweestatusstelsel: Onder het vreemdelingenrecht zijn er 2 gronden om asiel te verlenen: asielzoekers die vallen onder de vluchtelingendefinitie van het VN-vluchtelingenverdrag en asielzoekers die subsidiaire bescherming ontvangen. Asielzoekers die vallen onder het verdrag hebben gegronde vrees om te worden vervolgd wegens hun ras, religie, nationaliteit, behoren tot een bepaalde sociale groep of politieke overtuiging. Asielzoekers die subsidiaire bescherming krijgen, zijn gevlucht voor een bedreiging van hun leven of persoon als gevolg van willekeurig oorlogsgeweld.
Op dit moment worden in Nederland asielzoekers, ongeacht onder welke van de twee verleningsgronden ze vallen, gelijk behandeld. Dit wordt ook wel een éénstatusstelsel genoemd. Zo kunnen beide groepen om gezinshereniging met hun familieleden vragen, en na dezelfde termijn naturaliseren. Onder een tweestatusstelsel zou dit veranderen en zouden Verdragsvluchtelingen gunstiger behandeld worden dan mensen met subsidiaire bescherming, omdat die laatste groep in principe kan terugkeren als het oorlogsgeweld in het land van herkomst is gestopt.
Politieke profilering
Maar even terug in de tijd. De Nederlandse regering van premier Dick Schoof is een maand geleden gevallen. Dat gebeurde nadat hij de meerderheid in zijn regering kwijtraakte omdat PVV-voorzitter Geert Wilders zich had teruggetrokken.
Reden: het asielbeleid. Wilders eiste een strenger Nederlands asiel- en migratiebeleid, zo niet dan zou zijn partij uit de regering stappen. Wat dus ook gebeurde nadat partijleiders Dilan Yesilgöz (VVD), Nicolien van Vroonhoven (NSC) en Caroline van der Plas (BBB) niet waren ingegaan op die eisen.
Hoe kan een demissionaire regering, in lopende zaken, een maand later toch nieuw beleid voeren? Zeker over een thema waarop ze zelf gevallen is? "Omdat asiel en migratie officieel niet controversieel zijn verklaard", zegt Reygaert. "In principe mag je als demissionair kabinet geen nieuw beleid voeren over gevoelige dossiers, maar dit onderwerp staat niet op die lijst, zogezegd omdat de situatie zo dringend is dat het beleid niet stil kan vallen. Officieel dan", klinkt het.
Asiel en migratie worden hét verkiezingsthema dit najaar en andere partijen willen zich daar ook op profileren
Jeroen Reygaert, buitenlandjournalist VRT NWS
Onofficieel zijn er andere redenen. "Asiel en migratie worden hét verkiezingsthema dit najaar, en het is ook precies waarop de vorige regering struikelde." En Geert Wilders, die die val veroorzaakte, "leeft politiek van dat dossier", zegt Reygaert.
"Andere partijen wilden zich daar ook op profileren, en dus werd het onderwerp níét controversieel verklaard. De voorbije weken deden ze dat volop: partijen die om de haverklap van mening veranderden, elkaars standpunten afwachtten en soms tegen maatregelen stemden die ze kort daarvoor nog steunden."
Chaotisch debat
Terug naar de chaos van de afgelopen dagen. Centraal in de discussie: een pakket van strenge maatregelen dat (nota bene) eerder was voorgesteld door Marjolein Faber, PVV-minister van Asiel en Migratie in het vorige kabinet.
"Kort voordat Geert Wilders de stekker uit de regering trok over het migratiethema, had zij voorstellen klaar: beperktere gezinshereniging, kortere verblijfsvergunningen en een onderscheid tussen asielzoekers op de vlucht voor oorlog en zij die persoonlijke vervolging vrezen. Partijen als VVD, BBB en NSC proberen die maatregelen nu alsnog door te voeren, om te tonen dat ook zonder de PVV een streng migratiebeleid mogelijk is - iets wat Faber zelf niet gelukt was", zegt Reygaert.
Pure politieke profilering? "Klopt", zegt Reygaert. "Aan een meerderheid was niet moeilijk te komen: ook oppositiepartijen zoals het CDA (christen-democraten) steunden de plannen."
Geert Wilders maakt illegaliteit strafbaar
Voor de PVV werd de situatie plots complex. "Ze konden moeilijk tegenstemmen op hun eigen voorstellen, maar wilden evenmin dat andere partijen er de politieke winst mee zouden pakken. Wilders bedacht daarom een strategische zet: hij diende een amendement in dat het illegaal verblijven in Nederland strafbaar zou maken."
Dat amendement kreeg dinsdag nauwelijks tegenstand, omdat op het moment van de voorstelling te weinig leden van de oppositie aanwezig waren: een deel woonde de Keti Koti-herdenking bij (Surinaamse herdenking op 1 juli waarbij afschaffing van de slavernij wordt gevierd, red.). En zo raakte de wet op de lijst, met een controversiële toevoeging erbovenop.
"Inderdaad niet zomaar een aanvulling", zegt Reygaert. "Dat amendement maakt het illegaal verblijven in Nederland strafbaar en daarmee in de praktijk dus ook het helpen van mensen zonder papieren. Voor de Christendemocraten van CDA ging dat een brug te ver: kerken, het Leger des Heils of vrijwilligersorganisaties die vluchtelingen bijstaan - hun achterban dus - zouden in theorie vervolgd kunnen worden. Het kan toch niet de bedoeling zijn dat iemand die een kom soep uitdeelt, vervolgd wordt, klonk het uit die hoek. Het CDA trok daarop zijn steun voor de migratiewetten in."
Het plan om strenge migratiewetgeving door te drukken zonder PVV lijkt vooral in het voordeel van Wilders te hebben gespeeld
Jeroen Reygaert, buitenlandjournalist VRT NWS
"De PVV greep dat meteen aan om te zeggen: zij willen alleen maar slappe hap", zegt Reygaert. En plots was het onzeker of de wet er wel door zou komen.
Zo kwam de bal in het kamp van NSC terecht, het Nieuw Sociaal Contract van Pieter Omtzigt. Zij zitten op dezelfde lijn als het CDA en weigerden in te stemmen met het amendement. Gevolg: de partijen eisten een schriftelijke toezegging van David van Weel (VVD), naast minister van Justitie en Veiligheid ook waarnemend minister van Asiel en Migratie sinds het aftreden van Faber.
Beluister hier het volledige gesprek met Jeroen Reygaert in De Ochtend op Radio 1:
Theater
Die kwam er - na veel discussie - uiteindelijk rond 22 uur, in de vorm van een brief. Daarin beloofde hij om de wet niet meteen in werking te laten treden. Dat zou pas kunnen wanneer de Raad van State een advies uitbrengt en de Tweede Kamer erover heeft gedebatteerd.
"Daarmee was de meerderheid alsnog binnen en werd de wet - waar het hele theater over ging - uiteindelijk gered", zegt Reygaert.
Wie er politiek gezien nu sterker uitkomt? "Niet de politiek zelf, in elk geval. De reacties in de Nederlandse media waren scherp, zelfs naar Nederlandse normen: woorden als “amateurs” en “prutsers” vielen meermaals", zegt Reygaert.
In praktijk verandert voorlopig weinig: de strafbaarstelling moet nog juridisch onderzocht worden en de wet moet het bovendien ook nog halen in de Eerste Kamer, wat helemaal niet zeker is.
Wie de chaos wel goed uitkomt, is Wilders. "Zijn voorstellen zijn aangenomen, hij heeft zich kunnen profileren, en de rest van de partijen liep elkaar vooral voor de voeten. Het plan om strenge migratiewetgeving door te drukken zonder Wilders lijkt vooral in zijn voordeel te hebben gespeeld", aldus Reygaert.
