Nieuw in de canon: 'Bezonken rood' van Jeroen Brouwers : "Literatuur kan van wrede dingen iets moois maken"

‘Bezonken rood’ is het bekendste boek van Jeroen Brouwers, een monument in de Nederlandstalige literatuur. Auteur Aya Sabi, nu 30, werd er als 15-jarige door gegrepen. “Voor een boekbespreking heb ik het toen in snel tempo uitgelezen. Ik hou van schrijvers die een heel universum kunnen opwekken in een paar details. Kort, bondig en aangrijpend.” 

‘Bezonken rood’ is inderdaad bijzonder heftig en autobiografisch. “Het gaat over de geschiedenis die Jeroen Brouwers heeft meegemaakt toen hij samen met zijn moeder in een Japans gevangenenkamp zat in Indonesië, tijdens de Tweede Wereldoorlog. Hoe hij daar als kleuter opgroeide en nooit heeft kunnen vergeten wat daar is gebeurd. De wreedheden die zijn moeder en hij hebben meegemaakt, die heeft hij gezien en kon hij nooit meer ont-zien.”

Dat heeft het hele verdere leven van Jeroen Brouwers getekend.  “Ik denk dat alles wat daar gebeurd is hem in een wurggreep heeft gehouden.” De relatie moeder-zoon is voorgoed verknipt. “Hij wil niets met haar te maken hebben, en als ze sterft, wil hij niet op het overlijdensbericht staan.” Hij ziet de wreedheid tegenover zijn moeder ook weerspiegeld in alle vrouwen en wil bijvoorbeeld ook niet bij de geboorte van zijn kinderen zijn.  

Wat Aya Sabi het meest interessant vindt: “Hoe Brouwers zo eerlijk is over zichzelf. Bijna angstaanjagend hoe hij niets voelt, hoe hij vlucht door pillen te nemen. Ik denk dat het van veel moed getuigt om daar open over te zijn. Hij stelt zichzelf voor als een personage, met conflicterende gevoelens, met paradoxale gedragingen, met schaamte. Ik denk dat hij een heel groot zelfinzicht heeft en dat ook etaleert in het boek.”

Het intergenerationele trauma van moeder op zoon is een centraal thema in ‘Bezonken rood’.  Aya Sabi was er meteen door gepakt. “Nu ik het boek teruglees, en met wat ik nu zelf weet en zelf geschreven heb, zie ik het nog meer in. Toen was het een lichamelijk, zintuiglijk ervaren, en nu kan ik rationeel uiteenzetten waarom dit belangrijk is voor mij.”

Trauma’s die van generatie op generatie worden doorgegeven: dat is namelijk ook een thema in het eigen werk van Aya Sabi. Ze publiceerde eerder de verhalenbundel ‘Verkruimeld land’ en de roman ‘Half leven’. Op 8 augustus 2025 brengt ze een non-fictieboek uit: 'Zo zingt de pijn. Van intergenerationeel trauma naar intergenerationele troost.'   

Voor Aya Sabi was de roman van Jeroen Brouwers een keerpunt. “Waarom is ‘Bezonken rood’ zo belangrijk geweest? Toen ik het las, dacht ik: dat wil ik ook doen. Daarna vergat ik het weer. Jaren later schrijf ik zelf en vind ik het echt frappant hoe de thema’s op elkaar liggen. Interessant hoe die oerthema’s altijd terugkomen in de literatuur, maar dan in een nieuw jasje gestoken.” 

Ook de bijzondere stijl van Jeroen Brouwers kan Aya Sabi bekoren. “Ik schreef al in mijn boekbespreking dat de taal voor mij het allerbelangrijkste was. Hoe interessant dat literatuur van zulke wrede, lelijke dingen iets moois kan maken. Met het lezen van ‘Bezonken rood’ begreep ik echt dat proza ook poëtisch kan zijn.”  

‘Bezonken rood’ staat met recht en reden in de canon, vindt Aya Sabi: “Het is met een ongeziene vaart geschreven en ik heb het ook met die urgentie gelezen. Het legt ook historisch iets bloot waar niet veel over geschreven is. Waarom weten we meer over wat de Duitsers hebben gedaan dan de Japanners? Brouwers geeft daar een antwoord op." 

"Of het een volledig antwoord is, maakt niet uit. Het gaat om zijn persoonlijke ervaring en frustratie. Hij is getuige geweest van de wreedheden, heeft ze onthouden en meegenomen om ze op te schrijven. Hij voelde dus een verpletterende verantwoordelijkheid om met dat schrijven iets te doen.”