Het is vandaag 20 jaar geleden dat orkaan Katrina vanuit de Golf van Mexico over Mississippi en Louisiana is geraasd. Meer dan 1.800 mensen kwamen om en er was voor 150 miljard dollar schade. In New Orleans liet Katrina niet alleen een spoor van vernieling na, ze legde ook de sociale ongelijkheid pijnlijk bloot. De gebrekkige hulpverlening liet zich vooral voelen in armere wijken, met veel Afrikaans-Amerikaanse inwoners.
20 jaar geleden zaaide orkaan Katrina dood en vernieling in New Orleans (en legde ze een pijnlijke ongelijkheid bloot)
Maurits Dodion
Gepubliceerd:
In het kort:
Orkaan Katrina trof op 29 augustus 2005 de Amerikaanse staten Louisiana en Mississippi, waarbij meer dan 1.800 mensen omkwamen en 80 procent van New Orleans onder water kwam te staan.
De hulpverlening verliep chaotisch en traag: duizenden mensen zaten dagenlang zonder water, voedsel of medische zorg, terwijl de overheid de ernst van de situatie onderschatte.
De ramp legde diepe ongelijkheid bloot: vooral in arme, Afro-Amerikaanse wijken leefde het gevoel dat de overheid hen in de steek liet.
New Orleans, de grootste stad van Louisiana, ligt grotendeels onder de zeespiegel. Met windsnelheden tot 200 kilometer per uur duwt Katrina op 29 augustus 2005 water uit de Golf van Mexico via de Mississippi-rivier naar het nabijgelegen Pontchartrain-meer. De dijken die New Orleans normaal tegen dat water moeten beschermen, bezwijken onder de druk. In enkele uren loopt de stad voor 80 procent onder.
Om te ontkomen aan het stijgende water, vluchten inwoners hogerop naar zolders en daken. Sommigen proberen met hamers door het dak te breken om zich daar in veiligheid te brengen, anderen raken ingesloten en verdrinken. Wie het dak wel bereikt, moet lang wachten op hulp.
Een dag eerder heeft burgemeester Ray Nagin opgeroepen tot een verplichte evacuatie voor alle inwoners. "Als je toch besluit te blijven, kunnen we je niet helpen", klinkt het. Autosnelwegen worden in beide richtingen vrijgemaakt voor de vele bewoners die de stad verlaten. Uiteindelijk vluchten meer dan een miljoen mensen voor de aanstormende orkaan.
Toch blijven zo'n 200.000 inwoners achter. Sommigen willen hun huis of zaak liever niet achterlaten, of ze denken dat de storm wel zal meevallen. Anderen kunnen simpelweg de stad niet verlaten. Duizenden zieken, daklozen en mensen zonder vervoer raken zo gestrand in New Orleans.
Zij zoeken een schuilplaats in de Louisiana Superdome of het Convention Center. Daar krijgen ze te maken met mensonwaardige omstandigheden. De airconditioning is uitgevallen, de toiletten zijn verstopt en er is onvoldoende water en voeding voor de duizenden geëvacueerden. De hitte en de stank zijn niet uit te houden. Sommige zieken sterven door een gebrek aan medicatie.
Hulpverlening blijft achter
De hulpverlening na de orkaan verloopt allesbehalve optimaal. De Federal Emergency Management Agency (FEMA), verantwoordelijk voor de eerste hulp na rampen, onderschat de situatie aanzienlijk. Ze lijkt te negeren dat bijna heel New Orleans onder water staat.
Het duurt 3 dagen voor Michael Brown, het hoofd van FEMA, beseft dat er nog duizenden overlevenden schuilen in het Convention Center. In de talkshow Larry King Live krijgt Brown het dan ook zwaar te verduren van CNN-presentator Larry King: "Deze mensen krijgen niet genoeg. Ze vragen zich af waar de hulp blijft. Dus waar blijft de hulp, meneer Brown?"
Veel vliegtuigen en helikopters staan gewoon stil op de grond
Thomas Judge, voorzitter van de Amerikaanse medische luchtdienst (AAMS)
Door de slechte communicatie en gebrekkige beslissingen van het FEMA arriveren voedsel en hulpmiddelen vaak pas na meerdere dagen. Reddingsacties worden regelmatig afgeblazen omdat de overheidsdienst ze niet goedkeurt. "Veel vliegtuigen en helikopters staan gewoon stil op de grond", verklaart Thomas Judge, de toenmalige voorzitter van de Amerikaanse medische luchtdienst.
"Mensen hebben geen eten, geen water, geen huizen. Ze verwachten hulp, en er komt niets."
Dat terwijl vele inwoners vastzitten zonder water, voeding of een dak boven hun hoofd. Al snel beginnen mensen achtergelaten supermarkten leeg te halen. Criminele bendes stelen verlaten huizen leeg. De situatie wordt steeds grimmiger en regelmatig wordt geweld gebruikt.
Pas na 4 dagen arriveert het leger ter plaatse. Zo'n 40.000 soldaten zijn opgetrommeld om de plunderingen te stoppen. Ze richten zich nauwelijks op de hulpkreten van overlevenden of de dode lichamen die in het water drijven. Hun enige taak is om de orde te herstellen, op welke manier dan ook. "Deze troepen kunnen goed schieten en doden, en zijn bereid dat indien nodig te doen", klinkt het bij Kathleen Blanco, de gouverneur van Louisiana.
Ook president George W. Bush lijkt de omvang van het probleem niet te snappen. Hij onderbreekt pas 48 uur na de storm zijn jaarlijkse vakantie in Texas. Wanneer hij in zijn Air Force One over de getroffen regio vliegt, beseft hij voor het eerst hoe ernstig de situatie is: "Het is volledig weggevaagd. Rampzalig, het moet dubbel zo erg zijn op de grond."
Bush beweert al snel dat niemand de dijkdoorbraken had kunnen voorspellen. Nochtans hebben tientallen rapporten hem hiervoor gewaarschuwd. Die adviezen heeft de president in de wind geslagen. Zijn aandacht en een groot deel van het geld worden vooral besteed aan de strijd tegen terrorisme. Hierdoor was voor de geplande dijkversterking in New Orleans slechts een vijfde van het originele budget overgebleven.
Katrina legt ongelijkheid bloot
Orkaan Katrina legt niet alleen een stad in puin, maar onthult ook een diepgewortelde ongelijkheid in New Orleans. De stad is in 2005 een van de armste van het land, met een bevolking die voor twee derde uit Afrikaans-Amerikanen bestaat. De buurten waarin zij doorgaans wonen, liggen lager dan de rijkere, blanke buurten. Bij overstromingen worden ze dus het hardste getroffen. Het stadsbestuur is hiervan op de hoogte, maar laat het na om passende maatregelen te nemen.
Wanneer orkaan Katrina de stad onder water zet, worden de contrasten pijnlijk zichtbaar. De armere wijken komen volledig blank te staan, terwijl hogergelegen wijken zoals het toeristische French Quarter grotendeels gespaard blijven.
George Bush geeft niets om zwarte mensen
Kanye West
In de chaotische nasleep van de orkaan doen zich verschillende schietincidenten voor op Afrikaans-Amerikanen. Bij een schietpartij op de Danziger-brug, schieten 4 politieagenten op enkele ongewapende zwarte burgers. Er vallen 2 doden en 4 gewonden. Niet alle slachtoffers zijn dus het gevolg van orkaan Katrina zelf.
Daarnaast veroorzaakt de trage en gebrekkige respons van de overheid een gevoel van raciale en sociale discriminatie. Vele zwarte inwoners denken dat de hulpverlening sneller zou komen als ze niet arm en zwart zouden zijn. Tijdens een benefietconcert voor de slachtoffers van orkaan Katrina, uit rapper Kanye West deze frustratie in een uitspraak die bijna legendarisch zou worden: "George Bush geeft niets om zwarte mensen."
Na de storm blijft de sociale ongelijkheid zichtbaar. Zo duurt het veel langer voordat de zwaarst getroffen wijken, zoals de Lower Ninth Ward, heropgebouwd worden. Als die woningen er al komen, zijn ze vaak onbetaalbaar geworden voor de vroegere bewoners. Daardoor kunnen veel arme inwoners en Afrikaans-Amerikaanse families niet meer terugkeren naar hun oude buurten.
Vandaag wonen in New Orleans nog steeds zo'n 120.000 Afrikaans-Amerikanen minder dan voor orkaan Katrina.
