"Niemand staat er bij stil, ook nieuwe regering geeft er niet om": hoe steekpartijen epidemie lijken in Verenigd Koninkrijk

Voor me op een bank aan het stadhuis van Havering, in deelgemeente Romford, zit Sue Hedges. Ze verloor haar zoon in 2016 bij een steekpartij. "Het was de meest afschuwelijke nacht die je je als moeder kan inbeelden. Drugsdealers kwamen herrie schoppen en staken Ricky (27) met een machete neer, en ook zijn vader. Ricky overleed in het ziekenhuis. Hij had nooit iemand kwaad gedaan, ging niet vaak uit en zat niet in een bende." 

Sue heeft sinds 2016 geen verbetering gezien. Integendeel, het gaat van kwaad naar erger, zegt ze. Het geweld, het seksuele geweld, de steekpartijen, ze zijn een epidemie geworden, niet alleen in deze voorstad maar ook elders." 

Ook Peguy Kato wil haar verhaal kwijt. Zij verloor haar zoon Champion in 2013, ook door een steekpartij. "Hij kreeg 11 messteken, hij was nauwelijks 15 jaar oud." Peguy is al even bitter over de manier waarop de steekincidenten in het Verenigd Koninkrijk zijn gebanaliseerd. "Het is erger geworden dan het coronavirus. Het is gewoon geworden in onze maatschappij. Mensen sterven, overdag, op de trein, in de straat, en niemand staat erbij stil. De nieuwe regering is nog maar een jaar aan de macht, dat klopt, maar ook zij geeft er niet om."

Ondanks hun verdriet en frustratie hebben Sue en Peguy een poging gedaan om hun leven weer op te bouwen, meer nog, om anderen te waarschuwen en te helpen. Sue heeft een herdenkingsplaats voor haar zoon opgericht. Ze geeft er vaak lezingen en ze deelt ook zogenoemde "bleed kits" uit. Daarin zitten EHBO-middelen tegen de felle bloedingen na messteken. "Ik heb al twee mensen het leven kunnen redden, één bij een steekpartij, een andere bij een ongeval."

Peguy is al vaak gaan praten met jongeren in scholen. Daders zitten in de gevangenis, en die zijn voor haar niet te bereiken. Ook beseft ze dat veel jongeren met een dilemma zitten. "Ze willen erbij horen, en ook zichzelf verdedigen. Als we hen als ouders vertellen dat ze geen wapen mogen dragen, antwoorden ze dat het kiezen is tussen zelfverdediging en gedood worden. Die vicieuze cirkel moet doorbroken worden. Pas wanneer jongeren bang zijn om een wapen te dragen, zal de situatie kunnen veranderen."

Hebben Sue en Peguy gelijk met hun aanvoelen dat er steeds meer steekpartijen gebeuren? Ook in hun eigen voorstad Havering?

Het fenomeen is in het Verenigd Koninkrijk al in opmars van midden jaren 2010, onder de Conservatieve regeringen. Sinds 2015 steeg het aantal incidenten met 80 procent, met een hoogtepunt rond 2019-2020. Toen werden 54.300 incidenten opgetekend, het hoogste cijfer ooit. In 2022-2023 zakte het cijfer tot 50.000, maar er waren grote regionale verschillen. De West Midlands hadden het het zwaarste te verduren, met maar liefst 178 misdaden op 1.000 inwoners. 

De oorzaken zijn complex. Maar het valt op dat tijdens die jaren 2010 de Conservatieve regeringen fors bezuinigden: op jeugdzorg viel de helft van het budget weg, onder toenmalig minister van Binnenlandse Zaken Theresa May waren er 20.000 politieagenten minder, en ook het aantal straatfouilleringen ging van 1,4 miljoen naar 300.000 per jaar.  

Ook de toename van de drugshandel wordt als belangrijke factor genoemd, net als de invloed van sociale media en drillmuziek, die de verheerlijking van het messenbezit hebben gebanaliseerd. Bovendien speelt ook de armoede en het gebrek aan perspectieven voor veel Britse jongeren een rol. 

Het centrum van Romford is geen doorsneewijk in de East End in Londen. Door de betere metroverbinding met de Elizabeth Line, is het een echte winkelstad geworden. Zelf heeft het maar enkele duizenden inwoners, maar klanten uit Londen komen hier graag shoppen op de grote historische markt of in een van de drie grote nieuwe winkelcentra. 

"Dieven weten dat ook, en daarom is winkeldiefstal de grootste kwaal", zegt sergeant Aron Harris van de buurtpolitie. Die telt in Romford 2 sergeants en 14 agenten. Een van hen, Sean Gannon, is pas verkozen tot sterkste politieman van het land. Met het tweetal mag ik mee op patrouille in de straten.

De agenten vertellen me hoe zwaar ze het soms zelf hebben om slachtoffers van steekpartijen bij te staan. "Ik heb zelf ook twee kleine kinderen, ik voel mee met de nabestaanden", zegt Aron. Tegelijk lacht hij vriendelijk naar een tiener op een fiets, die na een paar zware jaren zijn leven heeft gebeterd en nu nieuwe kansen krijgt. 

"Kunt u om 3 uur terugkomen?" vraagt een winkelier. "Die jongeren hangen hier dan rond en vallen onze kinderen lastig. Ze dragen messen en zijn gevaarlijk." "Dat is geen probleem, wij staan dicht bij u", antwoordt Aron Harris. 

Elders krijgt het tweetal een tip over verborgen wapens. We gaan een paar steegjes in en daar zoeken de agenten onder containers, tussen afval. "Hier vonden we vorige week nog een zogenoemd Rambo-mes", zeggen ze. "Het is dankzij die tips en de contacten met inwoners, dat we verdoken misdaad op het spoor komen, en op die manier soms erger kunnen voorkomen." 

Het zou mooi zijn geweest als ook het bestuur had willen uitleg geven, maar we moeten het stellen met enkele rapporten. Volgens de laatste evaluatie van de misdaadcijfers in het bestuurlijke gebied Havering, waartoe Romford behoort, is het plaatje genuanceerd. In 2020-2021 was het algemene misdaadcijfer met 64,8 incidenten op 1.000 inwoners nog vrij laag, in vergelijking met Londen (85,7) en Engeland/Wales (81,8). En er zijn ook veel minder steekpartijen dan in de rest van Londen.  

Wie heeft gelijk? De bange burgers van Romford, die de statistieken in twijfel trekken? De moeders van de slachtoffers, die zich niet gehoord voelen? Of de overheid? Het is zeker dat 1 jaar erg kort is om een beleid van de nieuwe Britse regering te evalueren. De belofte om jongeren strenger aan te pakken en ook de internetsites als Amazon en eBay, die messen laten doorverkopen, moet nog worden getoetst aan de realiteit. Maar premier Starmer is door deze getuigen alvast gewaarschuwd over de ernst van hun bezorgdheid. 

De avond valt in Romford. Op en naast de grote oude markt beginnen marktkramers hun tenten al op te zetten. Hier en daar lopen nog wat voetgangers rond. In South Street komen twee politiewagens zachtjes aanrijden, tot ze aan een bocht plots met luide sirenes naar links draaien. Twee meisjes kijken er niet van op. Een vrouw die staat te roken voor een gebouw zegt: "Ach, zo is het nu eenmaal, hier is het niet beter of slechter dan elders."