Ambitieus, maar ook met "achterpoortjes": EU stelt 90 procent minder uitstoot voorop tegen 2040 

Het getal van 90 procent circuleerde al langer, maar is nu dus officieel op tafel gelegd door de Commissie. Het vormt een vervolg op het FitFor55-pakket, dat naar 55 procent minder broeikasgassen streeft tegen 2030. 

Daarnaast lag ook al het langetermijndoel van een klimaatneutrale maatschappij in 2050 vast. Alleen ontbrak het Europa nog aan tussentijds doel in 2040. Dat is er dus nu. Dat het langer duurde dan verwacht om het officieel te maken, heeft te maken met de politieke context in Europa, waarin het klimaat wat meer naar de achtergrond is verdrongen.  

De inspanningen om minder broeikasgassen uit te stoten moeten de steeds versnellende klimaatverandering temperen en de planeet leefbaar houden voor de huidige en toekomstige generaties.

Met het nieuwe plan wil de Commissie naar eigen zeggen "investeerders en bedrijven de nodige houvast bieden in de overgang naar groene energie, en zo innovatie en extra jobs in de sector verder stimuleren." Bovendien kan het Europa enkel maar minder afhankelijk maken van externe toeleveranciers van fossiele brandstoffen als olie en gas. 

Commissievoorzitter Ursula von der Leyen verwees naar de recente weersextremen en de hittegolf die een groot deel van Europa in zijn greep houdt: "Terwijl we in Europa steeds meer de impact voelen van klimaatverandering, verwachten burgers van de EU dat er actie ondernomen wordt."

"Industrie en investeerders kijken naar ons om de richting te bepalen. Vandaag bevestigen we dat we tegen 2050 de economie koolstofvrij willen maken. Het doel is duidelijk, het traject is realistisch." Eerder deze week bleek nog uit de Europese klimaatbarometer dat 85 procent klimaatverandering als een grote bedreiging voor de wereld ziet. 

Von der Leyen reageert met haar uitspraken op kritische landen die zeggen dat de plannen de Europese industrie en economie kunnen schaden, en dat zo'n overgang geld kost. Om hen tegemoet te komen, heeft de Commissie alvast enkele soepele regels in het plan opgenomen. 

De Commissie houdt dus vast aan het ambitieuze cijfer van 90 procent in 2040. Maar zover zijn we nog niet: ook de lidstaten en het Europees Parlement moeten zich nog uitspreken. Dat kan, rekening houdend met het politieke klimaat, nog een lastig parcours worden. 

Een eerste test komt er in principe midden juli, wanneer de Europese milieuministers informeel zouden samenkomen om het plan van de Commissie te bespreken. Pas daarna, in september, zou erover gestemd kunnen worden.

De Commissie hoopt dat alles rond kan raken tegen de start van de klimaatconferentie in Belém, Brazilië, midden november (COP30). Maar is het is nog niet zeker of dat ook gaat lukken. 

Bovendien komen er dus "flexibele regels" om bijvoorbeeld landen die het moeilijk hebben om het doel te halen, wat te helpen. Zo zouden landen vanaf 2036 buiten de Europese Unie koolstofkredieten kunnen kopen. Concreet betekent dat dat een land zelf minder inspanningen moet doen, omdat het investeert in buitenlandse projecten die de uitstoot doen dalen.

De EU heeft het over "een beperkte rol voor koolstofkredieten van hoge kwaliteit" (het zou gaan om 3 procent van de inspanningen). Maar ngo's en milieuverenigingen zoals het WWF hebben al gewaarschuwd voor de gevaren ervan.

"Een jammerlijk achterpoortje", klinkt het. Ze wijzen er ook op dat controle niet altijd eenvoudig is, en dat zelf voorkomen nog altijd beter is dan elders iets te laten compenseren. 

Ook wil de Commissie onderzoeken hoe er onderling kan worden bijgepast tussen sectoren die ruimschoots hun klimaatdoelen halen, en andere die er niet raken.

De Commissie wil ook natuurlijke opslagplaatsen van koolstof zoals bossen, oceanen en veengebieden mee in rekening brengen in het ETS-systeem (European Trade System). Dat moet landen belonen die goed zorg dragen voor hun natuurlijke hulpbronnen bij het opslaan van CO2. 

ETS is het emissiehandelsysteem waarbij bedrijven die broeikasgassen uitstoten daar uitstootrechten voor moeten kopen. Die rechten worden verhandeld op een markt en zijn beperkt, wat de uitstoot van broeikasgassen op termijn verder moet doen afnemen. 

"We hebben hier hard voor gevochten, nu moeten het parlement en de lidstaten zich hier achter scharen", vertelt Europarlementslid Sara Matthieu van de groene fractie. "We kiezen met deze doelstellingen voor een leefbaar klimaat met minder hittegolven en overstromingen, betaalbare hernieuwbare energie en investeringszekerheid voor bedrijven die inzetten op duurzaamheid." 

Bruno Tobback (Vooruit) is gematigd optimistisch. Gematigd, omdat hij nu eerst daden wil zien. "Wie vandaag buitenkomt, voelt waarom die doelstelling nodig is. Dus ja, het is goed dat de Commissie de klimaatdoelstelling van 90% tegen 2040 bevestigt. Maar laat ons eerlijk zijn: ambities hebben we genoeg, de resultaten komen te traag. Die 90% mag niet opnieuw een getal in een persbericht blijven, het moet vertaald worden in reële investeringen."

Liesbet Sommen en Wouter Beke, Europese parlementsleden voor CD&V, vinden het "goed voor onze bedrijven en gezinnen dat er duidelijkheid komt over het pad naar een klimaatneutraal Europa. Nu moeten we vooral focussen op hoe we iedereen meekrijgen in dit verhaal, gezinnen én bedrijven."

Federaal klimaatminister Jean-Luc Crucke (Les Engagés) verwelkomt het Europese klimaatplan. 

“De ambitie is noodzakelijk om binnen de doelstellingen van het klimaatakkoord van Parijs te blijven, maar moet gepaard gaan met een rechtvaardige, realistische en economisch haalbare transitie”, verklaart Crucke. “Wij moeten vastberaden verdergaan, maar zonder bedrijven of burgers achter te laten.”

België heeft het Europese voorstel ontvangen en maakt een grondige analyse ervan, in overleg met de verschillende beleidsniveaus. België wil actief bijdragen aan het Europese plan, maar het evenwicht tussen klimaatambitie en economisch concurrentievermogen moet gewaarborgd blijven, klinkt het nog.