De volgende dalai lama, de belangrijkste geestelijke leider van de Tibetaanse boeddhisten, zal opnieuw gekozen worden na een zoektocht naar de reïncarnatie van de huidige dalai lama. Dat heeft die laatste bekendgemaakt in een videoboodschap. Zondag wordt de 14e dalai lama 90 jaar. Over zijn opvolging wordt al lang gespeculeerd, temeer omdat China er zich openlijk mee bemoeit.
Dalai lama schept eindelijk duidelijkheid: na zijn dood zal ook hij opgevolgd worden door "reïncarnatie" in kind
Freek Willems
Gepubliceerd:
In een videoboodschap op de eerste dag van een driedaagse conferentie van Tibetaanse boeddhistische leiders in India schept de dalai lama eindelijk duidelijkheid over een eeuwenoude traditie. "Ik bevestig dat het instituut van de dalai lama voortgezet zal worden."
Hij geeft daarmee aan dat er, zoals bij zijn voorgangers, gezocht zal moeten worden naar zijn reïncarnatie om hem op te volgen. Er werd nochtans gespeculeerd over dat de dalai lama niet opgevolgd zou worden. In de video geeft hij aan dat heel wat volgelingen hem verzocht hebben om de reïncarnatiereeks niet te laten eindigen. Waarom is er zo veel te doen over de opvolgingskwestie?
Deze boodschap bracht de dalai lama:
Wie is de dalai lama?
De dalai lama is de belangrijkste geestelijke leider van het Tibetaanse boeddhisme. Gemakkelijkheidshalve wordt hij weleens de leider van alle Tibetaanse boeddhisten of zelfs alle Tibetanen genoemd, maar dat klopt niet helemaal. Eigenlijk is hij enkel de geestelijke leider van een van de 5 stromingen binnen het Tibetaanse boeddhisme: de gelug-school of 'gele hoeden'-school, de meest recente school van het Tibetaanse boeddhisme. Die stroming is de andere stromingen vanaf de 15e eeuw gaan overheersen.
Het Tibetaanse boeddhisme bestond met andere woorden al een hele tijd voor de functie van dalai lama werd ingevoerd. De huidige dalai lama is de 14e in een ononderbroken lijn die 600 jaar teruggaat. De dalai lama wordt beschouwd als een reïncarnatie van Avalokiteshvara, de bodhisattva van mededogen, in het Tibetaans Chenrezig genoemd.
Dat de huidige dalai lama tegenwoordig als leider van het Tibetaanse boeddhisme in zijn geheel wordt beschouwd, komt onder meer door zijn persoonlijk charisma, zijn kennis en reputatie in de wereld. Zijn uitzonderlijke levensverhaal als gevolg van de Chinese bezetting heeft daar veel mee te maken.
Gekozen op 2-jarige leeftijd
De 14e dalai lama wordt in 1935 geboren als Lhamo Dhondup. Wanneer hij 2 jaar oud is, wordt hij aangeduid als de reïncarnatie van de net overleden 13e dalai lama. In 1940 wordt hij op 5-jarige leeftijd officieel geïnstalleerd als de geestelijke leider van de Tibetanen. Hij krijgt dan ook de naam Tenzin Gyatso mee.
In 1950 wordt Tibet bezet door de Chinese communisten, onder leiding van Mao Zedong. De Tibetaanse leiders proberen jarenlang om via onderhandelingen tot een oplossing te komen en ook de jonge dalai lama reist als tiener naar Peking om er met Mao zelf te praten. Veel Chinese toegevingen levert dat niet op.
In 1959 breekt een volksopstand uit in en rond Lhasa, maar ook die draait op niets uit. De dalai lama vlucht daarop naar India, waar hij sindsdien in ballingschap woont en werkt. Vanuit de Noord-Indiase stad Dharamsala pleit hij eerst voor volledige onafhankelijkheid. Later ijvert hij voor een vreedzame "middenweg", met culturele autonomie en religieuze vrijheid voor de Tibetanen binnen China.
De Chinese bezetting heeft rampzalige gevolgen gehad voor het Tibetaanse boeddhisme en de Tibetaanse cultuur. De Chinese communisten moeten niets hebben van religie en hebben er alles aan gedaan om de Tibetaanse boeddhistische cultuur uit te roeien en de Chinese cultuur op te leggen aan de Tibetanen. China ontkent dat het de Tibetanen onderdrukt, zegt dat het net een einde heeft gemaakt aan een feodaal systeem met lijfeigenschap en voorspoed heeft gebracht in een achtergestelde regio.
Vreemd genoeg heeft de bezetting er ook voor gezorgd dat het Tibetaanse boeddhisme uit zijn isolement werd gehaald en de huidige dalai lama een wereldwijd gerespecteerde spirituele leider werd en een van de meest invloedrijke figuren ter wereld. Voor boeddhisten buiten Tibet, maar ook voor andersdenkenden die zich wel konden vinden in zijn visie op de mens en de wereld. Ook beroemdheden laten zich inspireren: een van zijn bekendste aanhangers is de Amerikaanse acteur Richard Gere.
In 1989 krijgt de dalai lama de Nobelprijs voor de Vrede voor zijn vreedzame oproep voor meer autonomie voor de Tibetanen. Zijn charisma en wereldwijde invloed leiden er ook toe dat de Tibetaanse onafhankelijkheidsstrijd geregeld internationale aandacht krijgt.
Dat laatste is zeer tegen de zin van de Chinese regering. Die beschouwt de dalai lama als een "gevaarlijke separatist". Afbeeldingen van de dalai lama zijn verboden in China en hij mag ook niet in het openbaar vereerd worden. De Chinese regering zet buitenlandse regeringen ook geregeld onder druk om de dalai lama niet met alle égards te ontvangen tijdens zijn internationale reizen. Volgens de Chinese regering is hij een "politieke banneling die geen enkel recht heeft om het Tibetaanse volk te vertegenwoordigen".
Reïncarnatie
Net daarom bemoeit de Chinese regering zich ook openlijk met de opvolging van de dalai lama. Een kwestie die gezien zijn hoge leeftijd, de man wordt zondag 90 jaar, vroeg of laat aan bod zal komen.
De dalai lama's volgen zichzelf al eeuwenlang op via een systeem van reïncarnatie. De Tibetaanse boeddhisten geloven dat het bewustzijn van de dalai lama na zijn dood overgaat op een kind. Een onderzoeksteam trekt na de dood van de dalai lama het land rond op zoek naar dat kind.
Een aantal voortekenen kunnen hen naar het juiste kind leiden, waarna ze een aantal tests uitvoeren. Zo leggen ze het kind een aantal voorwerpen voor, als het kind er de voorwerpen van de overleden dalai lama uitpikt, zou dat een extra teken zijn dat de jongen of het meisje de reïncarnatie is van de overleden leider.
China wil zelf kiezen
De Chinese regering wil die traditie dwarsbomen en zelf een dalai lama aanstellen. Ze heeft daar naar eigen zeggen het recht toe, verwijzend naar een oude wet of traditie uit de tijd van de Qing-dynastie. Sinds het einde van de 18e eeuw zou er een traditie bestaan om de namen van mogelijke reïncarnaties uit een gouden urne te halen.
Hoe het ook zij, het doel van de Chinese regering is vooral om een dalai lama aan te duiden die in de pas loopt van het communistische regime. Want de huidige dalai lama mag dan niet meer de politieke leider zijn van de Tibetanen, hij stond die macht in 2011 af aan een gekozen premier in ballingschap, hij heeft wel nog altijd veel invloed op de Tibetanen, in Tibet en daarbuiten, maar ook op veel grotere bevolkingsgroepen in de Himalaya. Ook veel Chinezen die het boeddhisme aanhangen, zien in hem een spirituele leraar. Net die invloed en macht wil China controleren.
De vrees bij de Tibetanen dat China de opvolging volledig naar zijn hand zet, is niet onterecht. Het is in het verleden al eens gebeurd. Toen in de jaren 90 een nieuwe pänchen lama moest worden gekozen, zeg maar de nummer 2 van het Tibetaanse boeddhisme, stelde China een eigen pänchen lama aan. Het kind dat door de Tibetanen was gevonden en door de dalai lama was erkend, verdween spoorloos. De Chinese regering kneedde de eigen kandidaat en zet hem sindsdien in als propagandamachine. De Tibetanen noemen hem daarom de "fake pänchen lama".
Of eenzelfde scenario zich zal voltrekken met de opvolging van de dalai lama, valt af te wachten. Over de opvolging wordt in elk geval al lang gespeculeerd. De dalai lama liet eerder al verstaan dat zijn opvolger in elk geval in de "vrije wereld" zal worden geboren, buiten China (en het bezette Tibet) dus. Mogelijk in India, waar intussen een grote groep Tibetaanse vluchtelingen en hun nakomelingen woont, werkt en studeert.
Door de druk vanuit China suggereerde hij een aantal jaar geleden even dat er misschien zelfs geen opvolger zou komen. In een interview met Terzake in 2016 zegt hij dat de dalai lama op zich niet zo belangrijk is en hij zich geen zorgen maakt over de toekomst van de Tibetanen na zijn dood. "We hebben een geschiedenis van meer dan 2.000 jaar en een eigen taal. Met of zonder dalai lama, de Tibetaanse geest en cultuur zullen blijven bestaan."
Twee dalai lama's?
Of er een 15e dalai lama moet komen, is volgens hem een beslissing van het Tibetaanse volk, zegt hij in hetzelfde gesprek. Intussen is hem duidelijk geworden dat de Tibetanen dat inderdaad vragen. In zijn eerder dit jaar verschenen boek 'Stem voor de stemlozen' zegt hij al dat de Tibetanen wereldwijd willen dat "het instituut van de dalai lama wordt voortgezet" na zijn dood.
Nu schept de dalai lama dus echt duidelijkheid over de kwestie: de volgende dalai lama zal opnieuw aangesteld worden volgens het eeuwenoude systeem van reïncarnatie. De dalai lama wees er in het verleden nochtans al op dat het systeem van reïncarnatie de deur openzet voor misbruik, corruptie en politieke manipulatie. Een jong kind dat als de volgende dalai lama wordt erkend, is namelijk niet meteen klaar om die taak op zich te nemen. Dat machtsvacuüm, opgevuld door regenten, is een kwetsbaar moment.
De leden van de 'Gaden Phodrang Foundation' moeten de procedures van de zoektocht en de erkenning uitvoeren, in overeenstemming met de traditie uit het verleden
De dalai lama in zijn statement
Als de Tibetaanse boeddhisten voor een opvolger buiten China gaan, is de kans heel groot dat er na deze 14e dalai lama plots 2 dalai lama's zullen zijn. Een kind dat buiten Tibet geboren is en door de Tibetanen in ballingschap erkend wordt als reïncarnatie van de dalai lama. En een door China aangestelde dalai lama.
Zo heeft een woordvoerder van het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken al gereageerd dat "de reïncarnatie van grote boeddhistische figuren zoals de dalai lama en de pänchen lama moeten worden aangeduid door loting via de gouden urn, en daarna goedgekeurd door de centrale regering." De huidige dalai lama dringt er daarom nu al bij zijn volgelingen op aan om de Chinese dalai lama hoe dan ook af te wijzen.
In zijn videoboodschap herhaalt hij dan ook dat het erkennen van zijn reïncarnatie enkel mag gebeuren door de leden van de 'Gaden Phodrang Foundation', een organisatie die hij zelf opgericht heeft. "Zij moeten de procedures van de zoektocht en de erkenning uitvoeren in overeenstemming met de traditie uit het verleden", klink het. "Niemand anders heeft de autoriteit om zich met deze zaak te bemoeien."
Volledige statement van de dalai lama op zijn website
"Op 24 september 2011 heb ik tijdens een bijeenkomst van de leiders van Tibetaanse spirituele tradities een verklaring afgelegd voor mede-Tibetanen binnen en buiten Tibet, volgelingen van het Tibetaans boeddhisme en degenen die een band hebben met Tibet en Tibetanen, over de vraag of het instituut van de Dalai Lama moet blijven bestaan. Ik zei: 'Al in 1969 heb ik duidelijk gemaakt dat de betrokken mensen moeten beslissen of de reïncarnaties van de dalai lama in de toekomst moeten doorgaan.'
Ik zei ook: 'Als ik ongeveer 90 ben, zal ik de hoge Lama's van de Tibetaanse boeddhistische tradities, het Tibetaanse publiek en andere betrokken mensen die het Tibetaans boeddhisme volgen raadplegen om opnieuw te evalueren of het instituut van de Dalai Lama wel of niet moet blijven bestaan.'
Hoewel ik geen openbare discussies over deze kwestie heb gevoerd, hebben leiders van de spirituele tradities van Tibet, leden van het Tibetaanse parlement in ballingschap, deelnemers aan een speciale Algemene Vergadering, leden van het Centraal Tibetaans Bestuur, ngo's, boeddhisten uit de Himalaya, Mongolië, boeddhistische republieken van de Russische Federatie en boeddhisten uit Azië, ook uit het vasteland van China, mij de afgelopen 14 jaar geschreven over redenen en over het dringende verzoek om het instituut van de Dalai Lama voort te zetten. Ik heb in het bijzonder via verschillende kanalen berichten ontvangen van Tibetanen in Tibet, die dezelfde oproep deden. In overeenstemming met al deze verzoeken bevestig ik dat het instituut van de Dalai Lama zal worden voortgezet.
De procedure voor de erkenning van een toekomstige dalai lama is duidelijk vastgelegd in de verklaring van 24 september 2011, waarin staat dat de verantwoordelijkheid hiervoor uitsluitend berust bij de leden van de Gaden Phodrang Trust, het bureau van Zijne Heiligheid de dalai lama. Zij moeten de verschillende leiders van de Tibetaanse boeddhistische tradities raadplegen, net zoals de betrouwbare en eedgebonden beschermers van de Dharma ('de leer', nvdr.) die onlosmakelijk verbonden zijn met de lijn van Dalai Lama's. Zij moeten de procedures van de zoektocht en de erkenning uitvoeren, in overeenstemming met de traditie uit het verleden.
Ik herhaal hierbij dat alleen de Gaden Phodrang Trust de bevoegdheid heeft om de toekomstige reïncarnatie te erkennen. Niemand anders heeft de bevoegdheid om zich met deze zaak te bemoeien."
