Mu.ZEE waait uit en brengt zeekunst naar de dijk van Oostende

“We reizen van Rome naar Venetië en weer terug”, grapt Mu.ZEE-directeur Bruno Verbergt. Het Oostendse museum in de Romestraat, in een voormalig warenhuis, wordt drie jaar lang verbouwd. Intussen worden kunstwerken uitgeleend, maar ook tijdelijke expo’s opgezet. Zoals in de Venetiaanse Gaanderijen, op de zeedijk van Oostende.  

‘Het is zondag op zee!’ is de titel en de rode draad. Het is een vers van dichter Emile Verhaeren, uit zijn lange gedicht 'Vers la mer'. Verhaeren was een goede vriend en bewonderaar van James Ensor. ‘Il fait dimanche sur la mer!’ is ook de naam van een video-installatie van de Belgische hedendaagse kunstenares Lili Dujourie . 7 videoschermen tonen de branding op 7 verschillende dagen. Enkel het beeld van vandaag beweegt.

De zee is een oerklassiek, maar nooit uitgeput thema. “Toch bijzonder hoe de zee de mens altijd opnieuw aantrekt,” zegt Bruno Verbergt. “Nu we voor de zomer staan voor ontspanning, maar ook om in weer en wind te wandelen. Sinds ik in Oostende woon, valt het me op dat mensen vaak in eenzaamheid naar zee staan te staren. Dit is een plek van bezinning.”

Diezelfde aantrekkingskracht oefent de zee uit op kunstenaars van vroeger en nu. En dan gaat het niet louter over de weergave van de zee, maar over alle verschillende rollen en betekenissen van het water. “Uiteraard tonen we zeezichten, maar dit gaat ook over het licht, of over kunstenaars die de zee geobserveerd en daarna abstract hebben weergegeven. Het gaat over emoties, over sympathie voor vissers en zeelui, of voor vluchtelingen voor wie de zee een heel andere betekenis heeft,” zegt curator Stefan Huygebaert.

In de langgerekte gang van de Venetiaanse Gaanderijen loop je langs mooi gegroepeerde werken. Naast een pakkend schipperstafereel van Constantin Meunier hangt een sculptuur met scheepstouwen van Bernd Lohaus.  

Een ‘Sombere marine’ van Constant Permeke, een spiegel op een strand van Roger Raveel. Abstracte blauwe schilderijen van Robert Clique, met 1 lijn die lucht en zee van elkaar scheidt. Een reusachtige golf van keramiek van Johan Creten. En het geestige schelpensouvenirwinkeltje van Guillaume Bijl, waarvoor hij nog instructies gaf voor hij recent overleed.

En natuurlijk ook Léon Spilliaert, die de kust van Oostende en de zee zo vaak heeft afgebeeld. Mu.ZEE doet in deze tentoonstelling een experiment: de meeste werken van Spilliaert hangen in ondiepe kasten. Als de bezoeker mag je die zelf open- en dichtdoen. Dat heeft een specifieke bedoeling, legt Stefan Huygebaert uit.

“Dit zijn lichtkasten, of beter gezegd, kasten die de duisternis bewaren. De helft van al onze 8.400 werken is op papier. Ze zijn uitermate gevoelig voor licht.” 

Léon Spilliaert werkte vooral op papier, met inkt of aquarel. “We staan voor een dilemma. Mensen komen naar het museum om Spilliaert te zien, maar hoe moeten we dat tonen? Het is niet enkel een kwestie van lichtsterkte -het aantal lux- maar ook de duur, die cumulatieve lichtschade veroorzaakt.”

“Als bezoekers zelf de deuren van de kasten openen en sluiten, reduceren we drastisch het aantal uren licht dat op die werken valt. Doen we dat niet, dan gaan ze onherroepelijk verloren.” De schade is onherstelbaar, ook al gaan papieren werken na een tentoonstelling weer in de donkere lade.

Nog een experiment in de Venetiaanse Gaanderijen is het depot, in twee ruimtes achterin. Een écht depot, waar je bijvoorbeeld een recent aangekocht schilderij van Anna Boch ziet hangen. 

“Een ideale gelegenheid om de bezoekers achter de schermen mee te nemen. Hoe hangen schilderijen op, hoe staan sculpturen op rekken te wachten om opgeblonken te worden voor een tentoonstelling?” licht curator Mieke Mels toe. “Dit is misschien maar 1 procent van wat we in depot hebben, maar het geeft een mooi beeld.”

Mels vindt het "heel spannend" om een nieuw gebouw in gebruik te nemen. “De omstandigheden hier – klimaat, licht, wind, de ziltigheid van de zeelucht - zijn anders dan in de Romestraat (de thuisbasis van Mu.ZEE, red.). Hoe gaan we daarmee om? Door werken te kiezen die wat robuuster zijn.” 

Scenografen hebben de Venetiaanse Gaanderijen wat anders ingericht, met meer open ramen. “ We wilden deze plek vooral de plek laten zijn. Het gebouw laten ademen. De mensen laten genieten van dit gebouw en van het uitzicht op zee.”

In de grootste ruimte ligt een kunstinstallatie die naar adem doet happen. ‘Plastic reef’ van Maarten Vanden Eynde . Een samengeklitte berg plasticafval uit de zee. Een werk dat bijzonder veel wordt uitgeleend, wereldwijd,  om mensen een geweten te schoppen, stipt Mu.ZEE aan.

Vanden Eynde onderzoekt de enorme plasticvervuiling in de oceanen, met name de kleine ‘nurdles’ of plasticpartikels die het mariene leven kapotmaken en uiteindelijk weer in ons lichaam terechtkomen. “Hedendaagse kunst die in de zee de spiegel ziet van de mens die zichzelf aan het vernietigen is,” zegt Bruno Verbergt. 

Stof om over na te denken, wanneer je weer buiten staat en aan een ijsje likt. Nog 1 vraag voor Mu.ZEE-directeur Verbergt: wat na deze tijdelijke tentoonstellingen in de Venetiaanse Gaanderijen?  Een poos geleden was er sprake dat Mu.ZEE naar het Thermae Palace-gebouw zou verhuizen. Maar dat is van de baan, zegt Verbergt. Het bestaande gebouw in de Romestraat, een vroeger warenhuis, blijft de stek van Mu.ZEE. 

“Het is heel vreemd om een modernistisch moment te restaureren en als museum in te richten en het daarna meteen te verlaten.  Dit gezegd zijnde, Thermae Palace is een belangrijk monument. Nu is het een kanker in Oostende. Het is wel belangrijk dat dit gerestaureerd wordt en een goede nieuwe invulling krijgt. Maar het is nooit gebouwd als museum.”