"Je bent je buizen niet": Koen Fillet over de littekens van een schoolcarrière vol falen

"Mijn schoolverleden? Ik praat daar eigenlijk niet graag over", zegt Koen Fillet in 'De wereld van Sofie' op Radio 1. "Het is een soort trauma, denk ik. Ik ben nu over de 60, het is lang geleden. Maar er was een tijd dat ik triest werd als ik op straat kinderen hoorde spelen op de speelplaats. Dat geluid maakte mij melancholisch."

Fillet zat op 10 verschillende scholen: "Van kleuterklas tot universiteit, als je het breed telt. We zijn ook vaak verhuisd. 10 keer op een nieuwe speelplaats staan, niemand kennen, soms zelfs het dialect niet verstaan… Dat doet iets met een kind."

Hij bleef 2 keer zitten: in het 2e en het 5e middelbaar. "De eerste keer was pijnlijk, maar overleefbaar. De 2e keer was een ramp. Ik voelde me een gevangene. Alsof ik nooit zou ontsnappen aan die school. Ik wik en weeg mijn woorden, maar dat ging zelfs tot tegen het suïcidale toe."

Het constante falen sloopte zijn zelfbeeld: "Geleidelijk aan werd dat een label. Altijd slechte rapporten, altijd negatieve commentaren. Dan denk je: oké, ik deug niet."

Fillet benadrukt dat hij zich inspande: "Ik heb heel veel uren boven mijn boeken gezeten. Maar ik had geen studiemethode. Hoe dichter de examens kwamen, hoe creatiever ik werd. Dan schreef ik liedjes."

Hij erkent dat zijn aanpak niet altijd even juist was. "Maar op school werd ik daar op afgerekend. Alsof dat het enige was dat telde. Niemand zag dat ik tekende, liedjes schreef, uren met ideeën bezig was. Als niemand dat benoemt, denk je: ik ben niks waard."

Ook thuis vond hij geen tegengewicht. "Het oordeel van de leerkracht was heilig. Daar werd niet aan getwijfeld. Dus het negatieve beeld dat de school over mij gaf, werd thuis gewoon bevestigd."

Pas na zijn studies vond hij een uitweg. "Ik ben naar Sint-Lucas gegaan, omdat ik verliefd was op een meisje dat daar ook naartoe ging. Dat is mislukt, maar daarna wist ik mij op mijn 25e binnen te praten bij de radio. Dat is het geluk van mijn leven geweest."

"Ik heb lang het gevoel gehad dat ik niets waard was, omdat ik geen diploma had. Maar de VRT bleek mijn universiteit te zijn. Op de redactie ontdekte ik: dit zijn allemaal universitairen, en toch kan ik het ook. Dat heeft me geholpen."

En toch bleef het gevoel van falen hem achtervolgen. "Als ik het moeilijk had op de radio, dacht ik: ja maar Koen, jij kunt niks anders. Zelfs toen ik als vader naar het oudercontact ging voor mijn kinderen, had ik tranen in mijn ogen. Het ging zogezegd over mijn kind, maar eigenlijk ging het over mij."

Koen Fillet heeft intussen een lange en succesvolle carrière achter de rug. Maar dat wist zijn jonge zelf niet. "De eerste 25 jaar van mijn leven is alles mislukt. In de tweede 25 jaar heb ik ontdekt wie ik was. En dat ik wel dingen kon."

Zijn boodschap, in deze rapportenperiode, is helder: "Als het dit jaar niet gelukt is, verlies de moed niet. Het oordeel van je leerkrachten is geen definitief oordeel. Je bent je buizen niet."

Onderwijsexpert Dirk Van Damme reageerde in dezelfde uitzending op Fillets getuigenis. Hij erkent dat het onderwijs in Vlaanderen weliswaar geëvolueerd is — met meer aandacht voor de volledige persoonlijkheid van de leerling —, maar dat er nog altijd te veel jongeren vastlopen.

“Het puntensysteem is op zich niet het probleem", zegt hij. “Maar het schoolsysteem als geheel sluit voor een belangrijke groep jongeren niet goed aan bij wie ze zijn of wat ze nodig hebben.”

Volgens Van Damme moeten we durven nadenken over alternatieve leerwegen en flexibele schoolmodellen, zeker voor jongeren die zich moeilijk kunnen vinden in het klassieke traject. "De school is voor sommigen gewoon niet de beste omgeving om hun talenten tot ontwikkeling te brengen. En dat blijven we onderschatten."

Hij gelooft dat het onderwijs in de toekomst radicaal zal moeten veranderen. "We moeten overschakelen naar een systeem dat gebaseerd is op levenslang leren, op een veel positievere visie op talenten van jonge mensen."

Maar tot het zover is, blijven te veel jongeren gekwetst achter aan het einde van het schooljaar. "Het wordt beter", zegt Van Damme. "Maar het blijft schrijnend dat er nog altijd zoveel jonge mensen zijn die de school verlaten met een negatief zelfbeeld. Hun potentieel is er wel, maar het systeem heeft het niet gezien."