Federale rechtbanken kunnen niet zomaar meer besluiten van de Amerikaanse president Trump voor het hele land blokkeren. Dat heeft het Hooggerechtshof beslist. Trump wil het automatisch geboorterecht in de VS afschaffen, maar 3 federale rechtbanken hadden dat nationaal verboden. Volgens het Hooggerechtshof hebben die rechtbanken daarmee hun macht overschreden.
Belangrijke overwinning voor Trump: federale rechtbanken kunnen besluiten van de president niet nationaal blokkeren
Maarten Bockstaele
Gepubliceerd:
Het oordeel van het Hooggerechtshof kunt u hier lezen .
Eerst wat achtergrond om deze rechtszaak beter te begrijpen. Eigenlijk gaat het hier om een afgeleide van een andere kwestie, over het Amerikaanse geboorterecht of 'ius soli'.
Volgens het 14e Amendement van de grondwet is iedereen die op Amerikaanse grond wordt geboren, automatisch een Amerikaanse staatsburger. Dat betekent ook dat kinderen van mensen die illegaal in het land verblijven meteen de Amerikaanse nationaliteit krijgen.
Dat is al langer een doorn in het oog van de Republikeinse partij. Daarom ondertekende Donald Trump op de eerste dag van zijn tweede termijn een presidentieel besluit om het 'ius soli' te schrappen. De regering argumenteert dat die mensen geen Amerikaans staatsburgerschap kunnen krijgen, omdat ouders zonder papieren niet onderworpen zijn aan de wetten van het land.
3 federale rechters in de staten Maryland, Massachusetts en Washington hebben al in het nadeel van de regering-Trump geoordeeld. De rechter in Seattle noemde het presidentieel besluit zelfs "ronduit illegaal". Daarom hebben de rechters een nationaal verbod op de uitvoering van het decreet opgelegd.
Nationale verboden zijn "niet hun bevoegdheid"
Dat brengt ons bij de uitspraak van vandaag. De regering-Trump stelde dat de federale rechtbanken helemaal niet de bevoegdheid hebben om presidentieel beleid nationaal te verbieden. Daar krijgt ze nu gelijk in van het Hooggerechtshof.
Met een meerderheid van 6 tegen 3 oordelen de hoge rechters dat de lagere rechtbanken hun bevoegdheden te breed hebben geïnterpreteerd. Als een federale rechtbank een rechterlijk bevel uitvaardigt, is dat enkel van toepassing op de partijen die in die specifieke rechtszaak betrokken zijn. Aanklagers zullen het dus een stuk moeilijker krijgen om een nationaal verbod te krijgen bij een federale rechtbank.
Wanneer een rechtbank vaststelt dat de uitvoerende macht onwettig handelt, is het natuurlijk niet de bedoeling dat ook de rechtbank haar macht overschrijdt
Amy Coney Barrett, hoge rechter van het Amerikaanse Hooggerechtshof
"Federale rechtbanken hebben niet de bevoegdheid om algemeen toezicht te houden op de uitvoerende macht", schrijft de conservatieve hoge rechter Amy Coney Barrett in haar verklaring. "Wanneer een rechtbank vaststelt dat de uitvoerende macht onwettig handelt, is het natuurlijk niet de bedoeling dat ook de rechtbank haar macht overschrijdt."
De 3 liberale rechters stemden tegen de uitspraak. In een uitgebreide dissidente verklaring gaf hoge rechter Sonia Sotomayor aan dat het oordeel "een schande is voor de rechtsstaat" en "de kans open laat om de grondwet naast zich neer te leggen".
Geen beslissing over afschaffing van geboorterecht
Voor alle duidelijkheid: het Amerikaanse Hooggerechtshof heeft zich niet uitgesproken of de afschaffing van het automatische geboorterecht legaal is of niet. Dat beleid wordt eerst nog in lagere rechtbanken aangevochten en zal hoogstwaarschijnlijk pas later bij het Hooggerechtshof op tafel komen.
De kans dat er een afschaffing van het Amerikaanse geboorterecht komt, is klein. In het 14e Amendement van de grondwet staat te lezen dat "alle personen die geboren of genaturaliseerd zijn in de Verenigde Staten en onderworpen zijn aan de jurisdictie daarvan, burgers van de Verenigde Staten zijn".
De uitspraak heeft verregaande gevolgen voor de pogingen van de regering-Trump om het geboorterecht in de VS af te schaffen. Federale rechters kunnen nog steeds een verbod op het beleid uitvaardigen, maar dat verbod zou slechts voor een deel van de VS gelden.
Zo bestaat de kans dat een juridisch schaakbord ontstaat: in het ene deel van het land zouden kinderen met ouders zonder papieren wel het Amerikaanse staatsburgerschap krijgen, in andere delen mogelijk niet.
Hoe het nu verder gaat, is niet meteen duidelijk. Het oordeel van het Hooggerechtshof stelt wel dat het presidentieel besluit van Trump om het geboorterecht af te schaffen "pas 30 dagen na de uitvaardiging van deze beslissing" in werking mag treden.
Vreugde bij MAGA-kamp
In het MAGA-kamp ('Make America Great Again') wordt het oordeel van het Hooggerechtshof als een grote overwinning gezien.
De Amerikaanse president Donald Trump schrijft op zijn socialemediaplatform Truth Social dat het Hof hem een "gigantische overwinning" heeft overhandigd. "Het geboorterecht werd ingevoerd voor de baby's van slaven (na de afschaffing van de slavernij in het land, red.), niet om ons migratiesysteem te misbruiken", schrijft de president.
Tijdens een persconferentie in het Witte Huis spreekt Trump over een "monumentale beslissing" van het Hof. Hij geeft ook aan dat hij meteen werk zal maken van alle beleidsmaatregelen die door federale rechtbanken zijn geblokkeerd, zoals het einde van het Amerikaanse 'ius soli'.
Ook de Amerikaanse vicepresident JD Vance is meer dan tevreden met de uitspraak. Hij zegt dat de rechters "eindelijk het belachelijke systeem van nationale beperkingen op de schop heeft gegooid". De Amerikaanse minister van Justitie Pam Bondi geeft dan weer aan dat haar ministerie "het beleid van de president ijverig zal blijven verdedigen en er alles aan zal doen om het uit te voeren".
Bij de Democratische partij klinkt dan weer een ander geluid. "De beslissing van het Hooggerechtshof zal de rechten van Amerikanen de komende jaren massaal beperken", zegt de senator voor Nevada Catherine Cortez. "De uitvoerende macht krijgt nu nog meer macht en alleen degenen die de middelen of het geluk hebben om een advocaat te kunnen betalen, zullen gerechtigheid zien."
De Democratische vertegenwoordigster voor Illinois Delia Ramirez uit op X scherpe kritiek op de conservatieve rechters van het Hooggerechtshof. "Het Hof heeft opnieuw gekozen om loyaliteit te tonen aan Trump en niet om de grondwet te verdedigen. Verwerpelijk."
