In Zweden is crimineel Clark Olofsson overleden op 78-jarige leeftijd. Hij zal vooral de geschiedenisboeken ingaan dankzij een spectaculaire (maar mislukte) gijzeling in een Zweedse bank. Uit die bizarre gijzeling groeide later het zogenoemde Stockholmsyndroom. Een portret van de man, die ook een link had met ons land.
Vader van Stockholmsyndroom en even Belg geweest: Zweedse crimineel Clark Olofsson overleden
Hanne Decré
Gepubliceerd:
Clark Olofsson overleed gisteren in het ziekenhuis in Arvika, zo klinkt het in verschillende Zweedse kranten. Met hem is meteen een van de meest beruchte criminelen die Zweden ooit kende, gestorven.
Er wordt gezegd dat hij meer dan de helft van zijn leven achter de tralies doorbracht en dat zal nauwelijks overdreven zijn. Hoewel de ernst van zijn misdaden niet mag onderschat worden, leest zijn verhaal als een film waarin de realiteit de fictie meer dan eens overtroffen heeft. Niet voor niets heeft Netflix nog niet zo lang geleden een serie gemaakt over zijn leven.
"Popgangster", zo wordt hij in de Zweedse media ook wel genoemd. Maar die "popgangster" had wel heel wat op zijn kerfstok. Het palmares dat Olofsson bijeenschraapte aan misdaden is immers niet min: van drugs over moordpoging tot bankovervallen en gijzelingen.
Een inbraak in de tuinkas van de Zweedse premier
Na een turbulente jeugd en verschillende kleine misdrijven belandde hij op 16-jarige leeftijd in een instelling. Twee jaar later kwam hij voor het eerst in de nationale pers, toen hij samen met twee anderen ontsnapte uit die instelling en naar het landgoed van toenmalig premier Tage Erlander trok. Hij brak in in een van de tuinkassen om er zich tegoed te doen aan druiven en tomaten en vluchtte uiteindelijk weg toen de tuinman hem ontdekte.
Het is een kleine en grappige anekdote op zijn strafblad, dat al gauw een pak ernstiger werd. Amper een jaar later brak hij samen met een kompaan in in een fietsenwinkel. Zijn kompaan schoot daarbij een agent dood. Opnieuw kon Olofsson vluchten, en toen de politie hem uiteindelijk wilde inrekenen, verwondde ook hij een agent. Zijn straf? 8 jaar cel.
In de jaren die volgden reeg hij de ontsnappingen uit gevangenissen, nieuwe misdrijven en veroordelingen aan elkaar.
Een beroemde bankoverval (en een nieuw psychologisch fenomeen)
Tot in 1973, het jaar van de spectaculaire bankoverval op de Kreditbanken in de Zweedse hoofdstad Stockholm. Op 23 augustus stormde Jan-Erik Olsson binnen met de woorden: "Get down to the floor, the party begins". Het is het begin van een gijzeling die Zweden en de rest van de wereld zes dagen lang in de ban zou houden.
Olsson had immers drie eisen voor de politie: hij wilde drie miljoen Zweedse kronen en een Ford Mustang en hij wilde dat Clark Olofsson naar de bank gebracht wordt.
Tot ieders verbazing ging de politie in op het voorstel en werd Olofsson de bank binnengeloodst. Zo waren er opeens niet één, maar twee gijzelnemers.
Pas op 28 augustus kwam er een einde aan de gijzeling. En opmerkelijk: de gijzelaars wilden dat de gijzelnemers eerst buitenkwamen - zodat de politie hen niet zou neerschieten. Zo geschiedde ook: de twee stapten de bank uit, maar niet voordat er nog geknuffeld en gekust werd.
Tijdens de gijzeling hadden de slachtoffers een positieve relatie opgebouwd met de daders - iets wat later bekend wordt als het "Stockholmsyndroom". Een van de slachtoffers had later zelfs kort een relatie met Olofsson.
Een belangrijke kanttekening is wel dat het nooit opgenomen is in toonaangevende handboeken voor psychiatrische aandoeningen, omdat het maar de vraag is of er echt sprake is van positieve gevoelens of toch eerder van een overlevingsinstinct.
Een weetje: eerst heette het het Norrmalmstorg-syndroom, naar het plein waar de bank gelegen was, maar later werd het omgedoopt tot het Stockholmsyndroom, omdat dat beter bekte.
Olofsson werd in beroep uiteindelijk vrijgesproken voor de gijzeling. Hij beargumenteerde met succes dat hij alleen maar gehandeld had om de gijzelaars te beschermen en dat hij daarvoor zelfs de toestemming van de politie had.
Zijn criminele carrière gaat verder
Toch betekende die vrijspraak niet dat hij meteen op vrije voeten was, hij moest immers nog enkele jaren achter de tralies doorbrengen. De jaren erna gaan wat op hetzelfde elan verder: hij ontsnapte nog maar eens in 1975 en pleegde later een bankoverval, waarna hij met een kompaan een boot kocht en drie maanden over de Middellandse Zee voer.
In 1976 pleegde hij opnieuw een bankoverval en wist 930.000 Zweedse Kronen buit te maken, toen de grootste overval in de Zweedse geschiedenis.
De politie kon hem vatten, kon hem veroordelen en Olofsson kon op zijn beurt weer ontsnappen door met een truck door drie poorten van de gevangenis te rijden. Lang kon hij niet van zijn vrijheid genieten, want diezelfde maand nog kon de politie hem arresteren.
Clark Olofsson of Daniel Demuynck?
Op dit punt krijgt het verhaal ook een Belgisch tintje. Halverwege de jaren '70 ontmoette Olofsson tussen zijn ontsnappingen en misdaden door in Leuven de Belgische Marijke Demuynck. De twee stapten uiteindelijk ook in het huwelijksbootje
Al moet je dat niet te veel romantiseren, want op dat ogenblik zat Olofsson in de gevangenis van Kumla.
In 1983 mocht hij uiteindelijk de gevangenis verlaten, waarna hij met zijn vrouw naar ons land trok. Alleen was het opnieuw van korte duur want amper een jaar later werd hij opnieuw gearresteerd. Op verdenking van drugssmokkel deze keer, wat hem op een gevangenisstraf van 10 jaar kwam te staan.
Enkele jaren later - toen hij voor een zoveelste keer de gevangenis mocht verlaten - trok hij opnieuw naar België met zijn vrouw. Hij veranderde zijn naam zelfs in Daniel Demuynck, werd een Belgische staatsburger en kreeg drie zonen (uit andere relaties heeft hij nog andere kinderen). Jarenlang woonde hij in een kasteeltje in Wellen, waar de lokale inwoners dachten dat hij een schrijver was.
Maar het bloed kroop waar het niet gaan kon. In 1998 werd hij opnieuw gearresteerd voor drugshandel en kreeg hij 14 jaar cel in Denemarken. Was dat de druppel? Feit is dat Marijke en hij scheidden in 1999.
Ik heb nooit in mijn leven gewerkt, waarom zou ik dat nu wel doen?
Clark Oloffson in 2018
In 2005 kwam hij vrij, maar opnieuw herhaalde de geschiedenis zich, want drie jaar later werd hij opgepakt op verdenking van drugssmokkel. Opnieuw kreeg hij 14 jaar aangesmeerd, waarvan hij een deel in ons land uitzat. Twee jaar lang, tot aan zijn vrijlating in 2018, zat hij in de gevangenis van Vorst.
Hij was in de tussentijd ook opnieuw Zweed geworden, en na zijn vrijlating keerde hij terug naar daar. Hij wilde nog wat genieten van zijn pensioen, zo klonk het toen. "Ik gedraag me en ben braaf", vertelde hij een paar jaar geleden nog aan Het Belang van Limburg. "Al heb ik nooit in mijn leven gewerkt, dus waarom zou ik dat nu wel doen?"
