Een 'statieloterij' werkt beter dan statiegeld om mensen aan te zetten blikjes en flesjes binnen te brengen voor recylage. Dat stelt onderzoek in Canada. De meeste deelnemers aan een experiment verkiezen zo'n loterijsysteem en brengen ook meer leeggoed terug dan wie meteen een kleine som statiegeld krijgt. "Als je het gevoel hebt dat je elk moment veel geld kunt winnen, dan doet dat iets met onze hersenen", zegt gedragseconoom Mathias Celis.
'Statieloterij' werkt beter dan statiegeld om mensen aan te zetten flesjes en blikjes te recycleren, stelt onderzoek in Canada
Hoe kunnen we mensen aanmoedigen om meer flessen te recycleren? Over die vraag hebben Canadese onderzoekers van de Universiteit van Brits-Columbia zich gebogen. In bepaalde provincies van het land, waaronder Brits-Columbia, was al een systeem van statiegeld ingevoerd. Maar daar heerst nog weinig enthousiasme voor: veel verpakkingen belanden er nog in de vuilbak.
"Daarom doken de onderzoekers in de brede waaier aan wetenschappelijke literatuur in de gedragseconomie. Ze landden op het concept van de statieloterij, wat ze hebben uitgediept in een grote studie ", zegt gedragseconoom Mathias Celis in 'Nieuwe feiten' op Radio 1.
Kans boven zekerheid
Iets meer dan 1.000 mensen namen deel aan 3 verschillende experimenten, waarvan 1 uitgevoerd werd in het lab en 2 'in het veld'. "De onderzoekers gaven deelnemers de keuze tussen 5 opties: 100 procent zekerheid voor 10 cent per flesje tot 0,01 procent kans op een prijs van 1, 10, 100 of 1.000 dollar."
Luister: gedragseconoom Mathias Celis neemt in 'Nieuwe feiten' het onderzoek onder de loep
Wat blijkt? "Mensen zijn systematisch risicozoekers. Ze worden enthousiast als het om een kleine kans op veel geld gaat", zegt Celis. "32 procent van de mensen kiest voor de 0,01 kans op 1.000 dollar, terwijl slechts 19 procent voor de zekerheid van 10 cent kiest. Economisch zou je dat natuurlijk niet verwachten, maar mensen zijn irrationeel en kiezen systematisch meer voor de loterij dan voor zekerheid.”
De mensen uit de groep die 0,01 procent kans op een hoger bedrag maakten, brachten ook 47 procent meer flesjes binnen dan wie voor het vaste, lagere bedrag koos.
Slechte statistici
Celis schrikt er niet van dat mensen een kans verkiezen boven een werkelijke beloning. "Naar dit soort gedrag, hoe mensen beslissingen nemen in onzekere situaties, is al jaren onderzoek gevoerd." Onder andere Nobelprijswinnaar Daniel Kahneman wijdde zich aan het onderzoeksveld.
Als je weet dat je elke 5de beurt prijs hebt, verliezen mensen snel interesse
Mathias Celis, gedragseconoom
"Het is vergelijkbaar met een gokautomaat", zegt Celis. "Je werkt in op een variabel beloningsschema. Als je weet dat je elke 5e beurt prijs hebt, is dat niet echt belonen meer en verliezen mensen snel interesse. Maar als je het gevoel hebt dat je elk moment veel geld kunt winnen, dan doet dat iets met onze hersenen."
Mensen overschatten de kans dat je het bedrag effectief kunt winnen, maar de mogelijkheid maakt wel dat ze blijven 'spelen'. Of in dit geval: recycleren.
Noors succesverhaal
In Noorwegen is al een gelijkaardig loterijsysteem ingevoerd. Geef je je flesje terug, dan kan je ervoor kiezen je statiegeld meteen te innen. Maar je kan het ook aan het Rode Kruis schenken en dan word je ingeschreven voor een loterij waarbij je tot wel 90.000 euro in de wacht kan slepen.
En dat systeem werkt. Het aantal teruggebrachte afvalverpakkingen ligt er boven de 90 procent. "En voor de overheid is het economisch gezien een nuloperatie. Het kost ze evenveel om geld terug te geven, als om iemand een groot bedrag te geven en de rest niets."
"Maar het blijft single-use plastic", benadrukt Celis. "Dat is nefast voor het milieu hoewel je ze gaat recycleren. Het is beter om minder te consumeren."
