Overbevolking bereikt nieuwe grens: capaciteit in 'PPS-gevangenissen' Haren en Dendermonde voor het eerst overschreden

België telt in totaal vijf ‘PPS gevangenissen’. PPS staat voor Publiek Private Samenwerking. Het zijn gevangenissen die gebouwd zijn door een privépartner die verder ook verantwoordelijk blijft voor het onderhoud en de exploitatie van het gebouw. 

De overheid betaalt daarvoor, gedurende 25 jaar, jaarlijks een bedrag. Na afloop van deze periode wordt de overheid dan eigenaar van het gebouw. Men spreekt in dit verband ook over een DBFM-constructie. Het is de afkorting van Design, Build, Finance, Maintain of ontwerp, constructie, financiering en onderhoud.  

Het zijn contracten tussen de privépartner enerzijds en de FOD Justitie en de Regie der Gebouwen anderzijds. In de contracten wordt per gevangenis bepaald voor hoeveel gedetineerden er plaats moet zijn. Dat is logisch want het gebouw lijdt natuurlijk ook als meer mensen gehuisvest zijn dan eigenlijk de bedoeling is. Voor die extra slijtage is contractueel een meerprijs bepaald. 

Het valt op dat men er blijkbaar sowieso al van uitgaat dat de capaciteit zal overschreden worden.  De inrichtingen moeten voldoende uitgerust zijn om zo nodig tot een bezetting van 115 procent te gaan. Het is pas als de overbevolking meer dan 15 procent wordt dat de meerprijs aanzienlijk stijgt.  

Dat is nu het geval, zo blijkt uit cijfers die VRT NWS opvroeg bij het gevangeniswezen. In twee van de vijf zogenoemde PPS-gevangenissen kampt men met een overbevolking die de grens van 15 procent overschrijdt. Het gaat om de gevangenissen van Haren en Nieuw Dendermonde, niet toevallig beide arresthuizen. Het overbevolkingsprobleem stelt zich namelijk in het bijzonder bij mensen die, in afwachting van hun proces, in voorarrest zitten. 

Volgens het gevangeniswezen komt de overbevolking in deze twee gevangenissen neer op een extra uitgave van bijna 20 procent. De meerprijs is bepaald op 15 euro per dag per gedetineerde. Dat cijfer wordt aangepast aan de index.  

Men heeft lange tijd geprobeerd om het probleem van de overbevolking in de gevangenissen weg te houden van die 5 PPS-gevangenissen, onder meer om de meerprijs te vermijden.

Dit gegeven deed sommigen zeggen dat de privésector blijkbaar wel kan wat de overheid niet kan. In PPS-gevangenissen werd de capaciteit door de overheid nauwgezet in het oog gehouden, in de gevangenissen gebouwd door de staat moest men iedereen binnen nemen, overbevolking of niet. 

De Leuvense criminoloog Tom Daems schreef in dit verband dat ‘capaciteitsbegrenzing (al) gebeurt, maar selectief en in het geniep, met name in de PPS-gevangenissen.” Dat is des te schrijnender omdat de gevangenissen van de overheid ook de oudste gevangenissen zijn die er dus materieel het slechtst aan toe zijn. 

PPS is een constructie die zo’n vijftien jaar geleden voor het eerst werd toegepast bij de bouw van de gevangenis van Marche-en-Famenne (2013) en het jaar daarop voor de gevangenis in Beveren. Later werd deze ook toegepast bij de bouw van de nieuwe gevangenis in Leuze, Haren en Nieuw Dendermonde. Ook de nieuwe gevangenis van Antwerpen zal volgens dit concept werken net zoals de geplande nieuwe gevangenissen van Vresse-sur-Semois, Leopoldsburg en Verviers.  

In 2023 betaalde de overheid voor de 5 gevangenissen die al in gebruik zijn de som van 101,4 miljoen euro. In de hypothese dat de geplande 9 gevangenissen in gebruik zullen zijn, zal dat bedrag oplopen tot 153,1 miljoen euro. Die berekeningen staan in een rapport van het Rekenhof.

Dat rapport kwam tot de conclusie dat de financiering van deze gevangenissen globaal genomen veel duurder is in vergelijking met gevangenissen die door de overheid gebouwd worden. Die factuur wordt door de overbevolking die de 15 procent overschrijdt dus nog nu nog duurder.