Hoe komt het Antwerps broodje ‘roggeverdommeke’ aan een vloek in zijn naam?

Als je Antwerpenaren vraagt wat een ‘roggeverdommeke’ is, dan weten de meeste mensen wel dat het een roggebroodje is met grote, kleverige rozijnen erin. Maar als je vraagt of ze weten hoe het broodje aan zijn naam gekomen is, dan moet de overgrote meerderheid het antwoord schuldig blijven.

In de zoektocht naar een antwoord op het mysterie over de vloek in de naam van het roggeverdommeke, trok Radio2 in Antwerpen naar stadsgids en auteur Tanguy Ottomer. Hij kent de geschiedenis en de verhalen van en over Antwerpen als geen ander, en bevestigt meteen dat hij ook het verhaal van het roggeverdommeke kent. Hij wil het graag vertellen op de plaats waar de naam van het broodje ontstaan is, namelijk Het Steen in Antwerpen.

Van 1303 tot 1823 werd Het Steen gebruikt als gevangenis, waar de gevangenen gruwelijk en hardhandig werden behandeld. Men sprak in die tijd trouwens niet over gevangenen, maar wel over ‘verdoemden’.

"In de 15e eeuw kwam de Nederlandse zakenman Pieter Pot vanuit Dordrecht aan in Antwerpen", vertelt Ottomer. "Hij wilde graag succesvol worden in de Antwerpse zakenwereld, en begon daarom met een charmeoffensief. Hij besloot om de gevangenen in Het Steen – de verdoemden – te voorzien van voedzame roggebroodjes. Zo wilde hij als gulle weldoener de harten van de Antwerpenaren veroveren."

"Rogge was toen een goedkope graansoort, die snel en goed de maag vulde. Later werden er rozijnen aan het brood toegevoegd om het wat meer smaak te geven. En zo is de naam van het roggebrood voor de verdoemden ontstaan", besluit Tanguy.

"By the way,  voor het lekkerste roggeverdommeke van ’t stad moet je bij Goossens zijn, het oudste en kleinste bakkertje van Antwerpen", voegt hij er nog aan toe.

Bakker Goossens aan de Korte Gasthuisstraat in Antwerpen vierde vorig jaar zijn 140e verjaardag. De huidige zaakvoerder is Patrick Goossens, hij is de 4e generatie, en vormt een tandem met zijn nicht Laura. Zij is al de 5e generatie, en zorgt mogelijk voor de 6e generatie, want ze verwacht een kindje.

Op de vraag hoe Bakker Goossens de reputatie heeft verworven de lekkerste roggeverdommekes te maken, antwoordt Laura dat de kunst het ambacht is. "We bakken nog altijd op een stenen vloeroven verwarmd met gas, en elk brood wordt met de hand gekneed. We verkopen zo’n 1.000 broodjes per week."

"Bakker Goossens heeft vroeger nog roggeverdommekes geleverd aan de gevangenis in Antwerpen, maar de bestellingen zijn gestopt om budgettaire redenen. Maar ze mogen ons nog altijd bellen om te leveren, hoor", lacht Laura.

Of de gedetineerden van nu nog roggeverdommeke op hun bord krijgen? Daar moet directeur An Janssens negatief op antwoorden. Ze bleek er om te beginnen zelfs nog nooit van gehoord te hebben. Maar na een proeverij is ze meteen enthousiast.

"Ik vrees wel dat er een prijskaartje vasthangt aan dat broodje, en dat kunnen wij ons hier niet veroorloven. Wij krijgen een budget van 5 euro per gedetineerde per dag, voor 3 maaltijden. In de gevangenis van Hoogstraten bakken gevangenen brood voor alle gevangenissen in Vlaanderen, dat is veel goedkoper."

Geen roggeverdommekes dus op het menu voor de gedetineerden, al vinden ze het in de keuken van de Begijnenstraat wel heel lekker. "Als ik mocht kiezen tussen het brood van de Begijnenstraat en een roggeverdommeke, dan weet ik wel wat ik moet kiezen", zegt een gedetineerde die in de keuken werkt. "Want dit is echt heel lekker."