Een lugubere historische roman, lekkere en vieze gerechten, de biografie van Clara Schumann en een literaire reis door Japan: dit zijn de boeken van de week

Auke Hulst gooide hoge ogen met zijn roman 'De Mitsukoshi Troostbaby Company', die op de shortlist stond van meerdere literaire prijzen. Dat boek was sciencefiction, nu keert Auke Hulst in 'Tandenjager' (uitgeverij Ambo/Anthos) terug naar de gewelddadige napoleontische tijd: een wereld van slagvelden, rotte tanden en sociale ongelijkheid. 

Het is 1815 en een Britse voetsoldaat komt op een gruwelijke wijze aan zijn einde in Quatre Bras, vlak bij Waterloo. Plunderaars dwalen na de gevechten rond op zoek naar wapens, kleren en tanden. Die laatste worden voor veel geld verkocht om er kunstgebitten van te maken.  Vos Jacobsz, een jongen van eenvoudige komaf met rotte tanden, vindt bij de gesneuvelde Brit de allermooiste tanden op aarde. Hij trekt naar Londen om zich een nieuw gebit aan te meten. Daar valt hij voor Margaux, een markiezin met een duister verleden.

"Tanden zijn een heel goede ingang om het over klasse te hebben", vertelt Auke Hulst op Radio 1. "Ze staan symbool voor afkomst."    Hulst koos het thema niet toevallig. "Ik ben zelf opgegroeid op het Groningse platteland, in een gezin waar de tandarts niet aan te pas kwam," vertelt Hulst. "Ik had heel lang een heel ingewikkelde relatie met mijn gebit." Boeken en muziek zorgden voor culturele bagage. Dat werd zijn redding en maakte van hem een schrijver. 

Hoofdpersonage Jacobsz werd door zijn moeder ingeprent dat hij buitengewoon mooi en talentvol is waardoor hij het hoog in zijn bol krijgt. Hij is ervan overtuigd dat hij van adel is: een gaaf gebit is zijn ticket tot de hogere kringen. Uiteindelijk brengt die hoogmoed hem en andere personages ten val: "Hij is moreel een schimmig figuur, maar de mens is maar zo goed als de omstandigheden hem toelaten.”

Culinair journalist Klaartje Scheepers onderzoekt in 'Lekker vies' (uitgeverij Atlas Contact) waarom bepaalde gerechten al dan niet in de smaak vallen.  

Scheepers zet smaken in een historisch en cultureel perspectief: ze zijn modegevoelig en weerspiegelen morele overtuigingen en technologische ontwikkelingen. "Wat we vies vinden, geeft ook veel informatie over onze plaats in de wereld en onze kleine geschiedenis," vertelt ze op Radio 1.

Op smaakgebied is er enorm veel veranderd de afgelopen 75 jaar: “Ik kan me nog de tijd herinneren dat knoflook vies was. Het was ook niet overal te koop. Nu maakt het als reguliere smaakmaker een doodnormaal onderdeel uit van onze gerechten." Door technologische ontwikkelingen en beter transport worden vreemde etenswaren massaal ingevoerd en we ontdekken ook nieuwe smaken op vakantie in het buitenland. 

Eten doen we met al onze zintuigen. "Iets wat krokant is vinden we doorgaans lekker, omdat het een teken van versheid is.  Blauwe gerechten liggen moeilijk, omdat de kleur niet voorkomt in eetbare zaken in de natuur. En ook glibberig eten vinden we vaak lastig, terwijl in de Aziatische keuken die structuur net heel belangrijk is." Dat gladde maatjes bij ons wel lekker gevonden worden, is dan weer cultureel bepaald.  

Zout, zoet, vet of zuur? Als omnivoor kunnen we in principe alles eten, ook stierenpenis en hanenkammen waarvan de recepten het boek haalden. Als uitsmijter geeft Scheepers nog deze tip voor de zomer: "Eet een broodje nadat je in zee zwom: zout op de lippen is een extra smaakmaker!"

Clara Wieck en Robert Schumann: een muzikaal koppel over wie al veel geschreven is. Vaak te romantisch, vindt Christine Eichel. Zij ontdekte tussen de regels een eerder toxische relatie, die ze uitdiept in de nieuwe biografie 'Clara. Het leven van Clara Schumann’ (uitgeverij Omniboek). Het is een bestseller in Duitsland. Veerle Janssens, zelf auteur van 'Vrouwen aan de piano' (2008), las het boek.

Clara Wieck (1819–1896) was een wonderkind, door haar strenge vader opgeleid tot een succesvolle concertpianiste met optredens in Parijs, Wenen, Praag en aan koninklijke hoven. "Ze was een echte hype", vertelt Veerle Janssens op Klara. Haar vader verzette zich tegen haar nakende huwelijk met de 9 jaar oudere Robert Schumann. Hij vreesde dat zijn ‘investering’ verloren zou gaan.  

"Robert Schumann vond zichzelf een genie en wilde zo de geschiedenis ingaan, maar hij was ‘de man van’", vertelt Janssens. Door een kwetsuur aan zijn vingers, kon hij zijn concertcarrière vergeten. Clara wilde blijven optreden, maar Robert vond dat de scheppende kunstenaar, de componist dus, voorrang had op de uitvoerende kunstenaar, de pianiste. 

Clara was ook niet gelukkig met de opeenvolgende zwangerschappen: ze zette 8 kinderen op de wereld, en wekte volgens Eichel ook nog 2 miskramen op. Na de dood van Robert plaatste ze de kinderen in internaten. Haar zoon Ludwig verdween in een ‘krankzinnigengesticht’. 

Veerle Janssens kreeg nog meer respect voor Clara Schumann, nadat ze dit boek had gelezen. Puntje van kritiek wel: Eichel kijkt teveel vanuit de 21e eeuw naar een vrouw uit de 19e. Ze typeert Clara in hedendaagse termen als een 'working mom', een 'desperate housewife' in een toxische relatie.

Radiopresentator Christel Van Dyck ging met pensioen toen ze 63 werd en daagde zichzelf uit om een boek te schrijven. In '60 Et alors?' (uitgeverij Pelckmans) gaat ze in gesprek met 12 bekende generatiegenoten. Lieve Blancquaert zorgt voor de portretten.

Onder anderen Petra De Sutter en haar partner Claire Vanhoutte, Faroek Özgünes, Guy Swinnen, Linda De Win, Christine Mussche, Bart Moeyaert, Wouter Torfs en Piet Hoebeke getuigen over deze mijlpaal in hun leven.

Ze kijken allemaal schouderophalend naar hun leeftijd. "De meesten staan met een zekere joie de vivre  in het leven en maken zich niet echt zorgen om dat getal. Er is meer verleden dan toekomst, maar dat maakt dat je het leven nog iets waardevoller vindt", vertelt Van Dyck.

Ouder worden is vooral een geschenk, want het is niet iedereen gegeven. "Pak het vast: het is een cadeau!", zegt Piet Hoebeke op Radio 1. Voor Van Dyck zelf was het de eerste verjaardag waar ze niet tegenop zag. Er was een soort berusting: "Het is zo, ik ben er nog en ik voel mij goed."

De 60-plussers die Christel Van Dyck interviewde zijn niet alleen bezig met gezondheid zoals bewegen, maar ze adviseren ook om mentaal wakker te zijn, relaties te onderhouden en maatschappelijk relevant te blijven. 

Concreet: Piet Hoebeke, professor urologie aan UGent en binnenkort emeritus hoopt zijn gespecialiseerde kennis zo goed mogelijk door te geven. Hij zal zich blijven inzetten tijdens humanitaire missies, voor Lgbti-rechten en de slachtoffers van Gaza. Advies van Petra De Sutter en haar partner: ga verbinding aan, vermijd sleur, participeer, stap uit je comfortzone en ga nieuwe uitdagingen aan, want de maatschappij maakt die niet meer voor jou.   

Japanoloog en vertaler Luk Van Haute trekt in 'Trein naar Kamakura' (uitgeverij Cossee) door zijn geliefde Japan, met zijn favoriete auteurs en zijn persoonlijke herinneringen als gids.  "Uiteenlopende plekken uit boeken van Japanse auteurs die ik heb vertaald of zelf graag lees, spelen in mijn boek een belangrijke rol. Een aantal auteurs heb ik ook ontmoet. Ik wilde het allemaal eens samenbrengen", vertelt Van Haute op Klara.  

Luk Van Haute kan terugblikken op een carrière van 40 jaar die begon met de vertaling van Kenzaburo Oë, de Nobelprijswinnaar Literatuur uit 1994, die hij in de jaren 90 ook meermaals heeft ontmoet. Volgden: werk van Haruki Murakami, Yōko Ogawa - bekend van 'De geheugenpolitie' -, en recent een roman van Takiji Kobayashi uit 1929: 'Het krabbenschip' dat gelijktijdig met 'Trein naar Kamakura' verschijnt.

"Het is een boek dat op mijn verlanglijst stond en dat past in de proletarische literatuur. De roman over de uitbuiting door het kapitalistische systeem is in Japan nu weer een bestseller. Mensen herkennen zich opnieuw in die arbeidsomstandigheden. Denk aan Deliveroo of de pakhuizen van Amazon."  

Er bestaat niet zoiets als dé Japanse literatuur, beklemtoont Van Haute. Hij wil vooral de  diversiteit tonen. Zo zijn de voorbije decennia vooral vrouwelijke auteurs in opmars omdat ze met interessante verhalen komen. Maar ook oude thema's of personages worden in een nieuw jasje gestoken, zoals de samoerai  die opduiken in verhalen over overwerkte 'salarismannen' die in de metro in slaap vallen. 

Sinds Van Hautes eerste bezoek in de jaren 80 zijn veel plekken in Japan veranderd. Bestsellerauteur Haruki Murakami vertelde hem hierover: "Ik ga niet meer terug naar mijn geboortestad omdat ik er niets meer herken. Ik ga liever in mijn gedachten terug." Wat onveranderd blijft zijn de landschappen: de zeeën, de bergen en de eilanden waar Japanse dichters eeuwen geleden al over schreven.