"Universeel boek over jezelf én de zin van het leven": 'Eva' van Carry van Bruggen is nieuw in de literaire canon

“Als ik heel eerlijk ben: ik was met tegenzin begonnen aan ‘Eva’. Ik vreesde dat het een wufte damesroman uit het begin van de 20e eeuw zou zijn. Allesbehalve dus!” zegt Gaea Schoeters, zelf auteur van verschillende succesvolle romans zoals ‘Trofee’' en heel recent ‘Het geschenk’. Schoeters won dit jaar de Ultima voor literatuur. Ze is verheugd dat 'Eva' is opgenomen in de nieuwe Canon van de Nederlandstalige literatuur.

‘Eva’ werd in 1927 geschreven door de Nederlandse Carry van Bruggen . Een vrouw met een bijzonder levenspad. Ze was actief als journaliste, schreef romans en filosofische werken. “Ze was al jong gefascineerd door lezen en nadenken, en dat is haar hele leven zowel haar zegen als haar ongeluk geweest.” 

‘Eva’ wordt gezien als een van de eerste ‘modernistische’ romans in het Nederlands. Van een heldere plot met veel actie is geen sprake. Het is eerder een fragment uit het leven van Eva, verduidelijkt Gaea Schoeters. “We leren haar kennen als ze 18 is. We zien haar ontwikkeling als jonge, intellectuele vrouw en haar seksuele zoektocht naar zichzelf. Hoe verhoudt ze zich tussen liefde en wat ze ‘lijfsverlangen’ noemt? Ze trouwt, krijgt kinderen, scheidt weer en rond haar 40e verliezen we haar weer uit het oog.”   

Wat meteen opvalt is de stijl waarin ‘Eva’ geschreven is. Soms met flarden van zinnen en heel veel ‘drie puntjes’ of beletseltekens. “Dat vond ik een enorme verrassing. Niet altijd de makkelijkste leeservaring, maar je moet je laten meevoeren op de stroom van haar gedachten. Je kijkt binnen in haar hoofd, en telkens als het denken stopt, is er een beletselteken.” 

Carry van Bruggen wordt wel eens de Nederlandstalige Virginia Woolf genoemd, haar Britse tijdgenote. In haar werk is ook sprake van die ‘bewustzijnsstroom’ of ‘stream of consciousness’. 

'Eva’ staat vol mooie, beeldende passages en zinnelijke taal, “heel modern voor een boek van bijna een eeuw oud,” vindt Gaea Schoeters.  “Ik vind het ook heel muzikaal, ook qua opbouw en structuur. Je kan zeggen dat het de partituur van het leven van Carry is.” Is ‘Eva’ dan een autobiografisch boek, een verslag van de eigen zoektocht van de schrijfster? 

“Ze staart niet in haar eigen navel. Wat ze schrijft geldt voor haar eigen generatie, maar ook voor vrouwen van vandaag. Ik voel bij veel jongeren nu een soortgelijke worsteling. Ik vind het een heel universeel boek.”

“Het is echt een gevecht van een vrouw met zichzelf. Het denken staat haar overgave voortdurend in de weg.” En er zijn nog thema’s die herkenbaar zijn voor lezers van 2025. “Eva – en dus ook Carry van Bruggen - “wil als auteur gezien worden, als mens, niet als man of vrouw, niet binnen die binaire categorieën.” En ten slotte is er “de drang om erbij te horen - zoals elke jongere die kent - en tegelijk de drang om anders te zijn”.   

‘Eva’ staat dus met recht en reden in de nieuwe Canon van de Nederlandstalige literatuur, vindt Gaea Schoeters. “Ik vind niet dat iemand een boek moet lezen, maar dit is een boek dat niemand zich mag ontzeggen. En als lezen je moeilijk valt, dan kan je ook gewoon luisteren en als je af en toe de draad kwijtraakt, is dat helemaal niet erg.”

Onlangs is een podcastreeks gemaakt over ‘Eva’, of beter gezegd: een 'spoken opera', waarbij 8 zangeressen de tekst brengen met sfeervolle muziek.