‘Dubbelspel’ van Frank Martinus Arion uit Curaçao zindert van spanning, maar is ook een onderhuidse aanklacht tegen het kolonialisme. Het is het eerste boek van een zwarte schrijver dat in de canon van de Nederlandstalige literatuur is opgenomen. Auteur Erik Vlaminck is fan van het werk: “Het hoofdpersonage Boeboe Fiel zit geregeld bij ons aan de keukentafel.”
'Dubbelspel' van Frank Martinus Arion, zwarte nieuwkomer in de literaire canon: "Spannend boek, met onderhuidse kritiek op het kolonialisme"
Kristien Bonneure
Gepubliceerd:
In Nederland wereldberoemd, maar in Vlaanderen (nog) niet: schrijver Frank Martinus Arion (1936-2015). Zijn roman ‘Dubbelspel ’ uit 1973 werd enkele jaren geleden bij onze noorderburen op maar liefst 725.000 exemplaren verspreid tijdens een leescampagne.
Bij ons is het boek onder de radar gebleven, maar nu staat het in de canon van de Nederlandstalige literatuur. In 2017 werd het verhaal ook een Amerikaanse film, met als titel ‘Double play’.
Waar gaat ‘Dubbelspel’ over?
De roman 'Dubbelspel' speelt zich af op het Caraïbische eiland Curaçao, waar schrijver Arion ook vandaan kwam. Curaçao was tot midden 20e eeuw een Nederlandse kolonie en maakt nog altijd deel uit van het Koninkrijk der Nederlanden.
De titel 'Dubbelspel' slaat op domino. 4 mannen hebben de gewoonte om elke zondag onder een boom domino te spelen, een beetje zoals er bij ons gekaart wordt, vertelt Erik Vlaminck, zelf auteur van tientallen romans, theaterstukken en columns.
“Onderhuids spelen er allerlei dingen mee, hun onderlinge relaties, of het feit dat twee van hen een verhouding hebben met de vrouw van de man aan de overkant van de tafel. Het gaat over het spel, maar ook over overspel."
Erik Vlaminck over 'Dubbelspel' van Frank Martinus Arion
Vrienden kun je de dominospelers niet noemen: de 4 mannen hebben een heel verschillende achtergrond en wantrouwen elkaar. “Het boek zit ingenieus in elkaar. Je volgt in spanning hoe de dominostenen worden gelegd en je leert elk van de personages en hun vrouwen beter kennen. Om uiteindelijk tot een zeer dramatische afloop te komen.”
Een permanente kritiek op het koloniale systeem, zonder dat rechtstreeks uit te spreken
Schrijver Erik Vlaminck over 'Dubbelspel' van Frank Martinus Arion
Tussendoor steek je heel wat op over de scheve machtsverhoudingen op Curaçao en over de precaire economische toestand. “Wanneer de drank op is, gaat de vrouw des huizes op een speciale manier een lening aan, om toch rum op tafel te zetten. Daardoor kan ze geen schoenen betalen voor haar zoon. Als je de geschiedenis van Curaçao kent, zit daar het verhaal achter dat slaven vroeger geen schoenen mochten dragen,” verklaart Erik Vlaminck.
“Dat vind ik zo sterk aan dit boek. Het is een permanente kritiek op de koloniale overheersing, zonder dat het op die manier wordt uitgesproken. De kritiek zit onderhuids. Het wordt nooit een zedenles.“
Arion gebruikt het n-woord als een geuzennaam
Schrijver Erik Vlaminck
Zwart-wit is het nooit, bij Frank Martinus Arion heeft iedereen z’n kleine kantjes. Over zwart en wit gesproken: op veel bladzijden laat de auteur het woord ‘neger’ vallen. “In 1973 kraaide daar geen haan naar. Maar Arion gebruikte het n-woord ook bewust. Omdat de kolonisator het woord als vernederend gebruikte, was het bij hem net een geuzennaam. Die keuze moeten we blijven respecteren, ook in deze tijd wanneer we vreemd opkijken als we dat n-woord om de haverklap zien staan in ‘Dubbelspel’.”
Waarom staat ‘Dubbelspel’ in de literaire canon?
“Ik vind het een uitzonderlijk boek," zegt Erik Vlaminck. Mijn vrouw en ik hebben het lang geleden gelezen en het hoofdpersonage Boeboe Fiel is altijd aan onze keukentafel blijven zitten. We hebben het af en toe nog over hem. Hoe bijzonder is dat?”
'Dubbelspel' is om meerdere redenen belangrijk. “Frank Martinus Arion wilde een boek schrijven dat veel mensen konden lezen, niet enkel literatuurliefhebbers. Daar is hij op een fantastische manier in geslaagd. Er zit een verhaal in, er zit spanning in, humor, een verrassende afloop. Het is een laagdrempelig boek, maar wie er meer in zoekt, zal er meer in vinden. Die combinatie vind ik een prachtige prestatie. Daarom hoort het thuis in de canon.”
Wie was Frank Martinus Arion?
“We moeten Frénk zeggen,” licht Erik Vlaminck toe. Frénk Martinus Arion dus, in 1936 geboren op Curaçao, een eiland in de Caraïbische Zee. Hij wordt beschouwd als de belangrijkste schrijver van de Nederlandse Antillen.
'Dubbelspel' was zijn debuut in 1973. Andere romans van zijn hand zijn 'Afscheid van de koningin', 'Nobele wilden' en 'De laatste vrijheid'.
“Arion is heel snel wees geworden. Opgevoed door mijn grootmoeder en de vele minnaressen van mijn vader zaliger, zei hij zelf. Hij woonde op verschillende plaatsen in de Antillen, heeft daar het Nederlandse koloniale systeem aan den lijve ondervonden en is er zijn hele leven tegen blijven vechten. Met boeken, maar ook met daden.”
Hij richtte bijvoorbeeld scholen op waar in de oorspronkelijke taal, het Papiaments, les werd gegeven. Hij studeerde zelf in Nederland en schreef in de beide talen: romans zoals ‘Dubbelspel’ in het Nederlands en gedichten in het Papiaments. Frank Martinus Arion overleed in 2015.
Erik Vlaminck leest voor uit 'Dubbelspel' van Frank Martinus Arion
Meer oude en nieuwe klassiekers (her-) ontdekken?
De vernieuwde Canon van de Nederlandstalige Literatuur bevat 50 onmisbare boeken, van de middeleeuwen tot minimaal 25 jaar geleden. Op de website vind je allerlei extra informatie. Je kunt ook hier zelf suggesties doen voor de volgende canon van 2030.
