"Chaos en beschietingen zijn onvermijdelijk": ngo Airwars ziet alarmerend patroon van geweld aan hulpposten in Gaza

Terwijl de wereld haar blik richt op Israël, Iran en de VS, verdwijnt de Israëlische oorlog in Gaza naar de achtergrond. Nochtans is het geweld er niet afgenomen.

Zelfs aan distributiecentra waar hongerlijdende Palestijnen aanschuiven voor voedselhulp, is geweld alomtegenwoordig. Sinds 26 mei wordt de voedselbedeling volledig gecontroleerd door de omstreden Israëlisch-Amerikaanse Gaza Humanitarian Foundation (GHF) en al een maand lang ontaardt die bedeling in dodelijke chaos, zo getuigen Palestijnen bij VRT NWS.

Het geweld aan de distributiepunten wordt bevestigd door hulpverleners op het terrein, maar ook door humanitaire waakhonden zoals Airwars. De Britse ngo is gespecialiseerd in het documenteren van geweld tegen burgers bij gewapende conflicten en doet dat via openbronnenonderzoek.

"Onze teams bestaan uit onderzoekers van over de hele wereld, vaak ook mensen afkomstig uit de conflictgebieden die we onderzoeken", vertelt Emily Tripp, directeur van Airwars. "Zij begrijpen hoe mensen op sociale media praten over het conflict."

"Dankzij hun kennis van de lokale context kan Airwars gedetailleerd vastleggen waar en wanneer burgers om het leven komen. Zo bouwen we een openbaar archief op, aanval per aanval, slachtoffer per slachtoffer, als tegengewicht voor het idee dat 'collateral damage' een onvermijdelijk gevolg van oorlog is."

In totaal verzamelde Airwars ondertussen gegevens over meer dan 11.000 afzonderlijke incidenten van geweld tegen burgers in Gaza. De afgelopen weken trekt vooral het geweld aan de hulppunten de aandacht.

"Aanvallen op mensen die in de rij staan voor voedsel zijn geen nieuw fenomeen", zegt Tripp. "We hebben de voorbije 12 maanden zo’n 80 incidenten vastgesteld waarbij burgers omkwamen in of rond hulpposten in de Gazastrook."

Maar de schaal waarop geweld aan distributiepunten nu wordt geregistreerd is alarmerend. "Sinds kort zien we een verontrustende versnelling. Aan de GHF-sites documenteerden we afgelopen maand 40 incidenten. Het gaat om gevallen waarbij minstens 1 persoon is doodgeschoten of verwond, telkens gestaafd door verschillende bronnen", zegt Tripp. "Dat we nu al op de helft zitten van wat we in een jaar tijd hebben gezien, zegt genoeg."

Tripp legt uit wat te zien is in beelden van de distributiepunten. "We zien bijvoorbeeld mensen in paniek wegrennen, gevolgd door het geluid van geweerschoten. Andere informatie die we kunnen vinden zijn vaak foto's of beelden van slachtoffers in het ziekenhuis. Als die beelden overeenkomen in tijd en locatie, kunnen we beginnen aan de triangulatie."

Zo gaat Airwars op zoek naar getuigenissen van de slachtoffers zelf of familieleden. "Vaak is dat iemand die zegt: 'mijn neef werd daar doodgeschoten', of 'mijn broer is daar omgekomen'." Op die manier bouwt Airwars verder aan de dossiers. "Maar in bijna al deze dossiers wijzen de eerste gegevens op gericht vuur op mensenmassa’s, op mensen die hulp proberen te krijgen of die net het distributiepunt hebben verlaten."

Slachtoffers, ooggetuigen en hulpverleners kijken daarvoor naar de Israëlische militairen die de hulppunten controleren. Maar in veel gevallen zegt het Israëlische leger dat het slechts om waarschuwingsschoten gaat om de chaotische menigten bij de posten uit elkaar te drijven. De schotwonden van gewonde Palestijnen die in ziekenhuizen belanden - of erger - spreken dat echter tegen.

Tripp ziet in ieder geval een verontrustend patroon van paniek en beschietingen aan de hulpposten van GHF. "Het lijkt haast onvermijdelijk bij de voedselbedeling van deze organisatie."

De Verenigde Naties en andere internationale hulporganisaties die al actief zijn in Gaza reageren kritisch op het initiatief van de Gaza Humanitarian Foundation (GHF). De VN heeft meermaals laten weten niet met de nieuwe organisatie te willen samenwerken.

De internationale kritiek richt zich niet alleen op het feit dat het Israëlische leger bepaalt wie hulp krijgt en wanneer, maar ook op de manier waarop die hulp wordt verdeeld. Door uitsluitend te werken met vaste distributiepunten, worden uitgeputte en ondervoede Palestijnen gedwongen zich te verplaatsen om voedsel of water te bemachtigen.

Bovendien voorziet GHF voor de meer dan 2 miljoen Palestijnen in de belegerde Gazastrook slechts 4 hulpposten, dat terwijl de VN voorheen voedselhulp via zo’n 400 punten verspreid over de Gazastrook verdeelde. 

1 GHF-hulppunt ligt net ten zuiden van Gaza-Stad, centraal in Gaza. De 3 andere liggen helemaal in het zuiden van de strook. Alle distributiepunten bevinden zich overigens in zones waarvoor het Israëlische leger een evacuatiebevel heeft uitgevaardigd.

"Burgers in Gaza moeten een levensgevaarlijke route afleggen om hulp te krijgen", zegt Tripp. "Voor context: Airwars heeft in het verleden de strijd tegen IS, de slagen in Mosul en Raqqa gevolgd. Dat zijn stuk voor stuk intense en extreem gevaarlijke conflictzones. Maar zelfs daar hadden we nooit meer dan 250 incidenten in 1  maand. De afgelopen maand registreerden we 500 incidenten in Gaza."

"Een gewone burger uit Gaza die van zijn huis naar een distributiepunt moet om eten te halen om te overleven, beweegt zich door het zwaarst gebombardeerde gebied van deze eeuw. Dat is het landschap waarmee we hier te maken hebben."

Hoe de voedselbedeling van GHF nu verloopt, is "niet zoals het hoort", stelt Tripp. "Ik spreek ook als voormalig humanitair werker. Voor ik bij Airwars kwam, werkte ik zelf in de humanitaire sector. De regels en systemen rond voedselbedeling zijn normaal gezien extreem strikt. Je moet aan bepaalde standaarden voldoen. Ik was vroeger zelfs verantwoordelijk voor de enquêtes waarbij we mensen na hun voedselbedeling vroegen of alles goed was verlopen. Ik werkte jarenlang in Syrië, waar een hele infrastructuur bestaat rond het veilig verdelen van hulp", zegt Tripp.

"Maar als je naar de beelden van de GHF-distributiepunten kijkt, zie je meteen dat die regels totaal niet worden nageleefd. De manier waarop mensen in de rij staan, hoelang ze moeten wachten, niets is afgestemd op hun veiligheid. En dat verbaast me eigenlijk niet, als je ziet hoe deze operatie is opgezet."

Wat in die beelden vooral opvalt, is hoe sterk de GHF-posten zijn gemilitariseerd. "Er zijn soldaten aanwezig, zwaarbewapende veiligheidsdiensten. Dat zorgt niet alleen voor paniek, maar maakt de situatie ook extreem gevaarlijk voor burgers."

Nu het internet - na herhaaldelijke Israëlische aanvallen op het netwerk de afgelopen 2 weken - steeds blijft uitvallen, wordt het moeilijker voor Airwars om geweld tegen burgers bij te houden. Tripp benadrukt daarom het belang internationale aandacht voor de incidenten.

"Er zijn heel wat journalisten die elke dag opnieuw hun leven riskeren om dit vast te leggen. En overal in Gaza zijn er mensen aan de hulpposten die filmen wat er gebeurt. Ze proberen die beelden online te krijgen. Soms duurt het 2 tot 3 uur om 1 foto te uploaden via dat gebrekkige internet, gewoon zodat de wereld kan zien wat er gaande is."

"Of het nu gaat om trends van de voorbije week, het afgelopen weekend of van meer dan een jaar geweld: Palestijnen vertellen ons wat er gebeurt. Wij moeten gewoon leren luisteren. Het is niet onmogelijk", aldus Tripp.