Christine Lagarde, de voorzitter van de Europese Centrale Bank, vindt dat de Europese Unie geld moet lenen om grote defensieprojecten te financieren. Haar doel: geld van investeerders naar Europa lokken, om de euro te versterken, nu de dollar door Trump verzwakt is. Neveneffect: hierdoor komt (een deel van) de financiële kosten voor defensie niet meer apart bij België en de andere lidstaten te liggen, maar wel bij de EU als geheel.
Zou Europa niet (een deel van) de extra defensie-uitgaven kunnen betalen?
Trump paaien en te vriend houden. Geen openlijke kritiek geven. Dat lijkt nu de strategie te zijn van de Europese leiders. Antonio Costa, de Portugees die nu voorzitter is van de Europese Raad, gaf aan Donald Trump in de marge van de G7-top in Canada een voetbaltruitje van zijn landgenoot Ronaldo. “Playing for peace” stond erop.
Wat later vertrok Trump vroegtijdig op de G7, en liet hij de Europese leiders verweesd achter, om een aanval op Iran voor te bereiden. De boodschap op het truitje was klaarblijkelijk niet goed begrepen, het hele Midden-Oosten dreigt in brand te vliegen.
Vorige vrijdag deden 3 Europese landen en de EU-buitenlandvertegenwoordiger Kallas in Genève een poging om te bemiddelen met Iran. “Niet erg behulpzaam wat de Europeanen doen”, zei Trump. Wat later vertrokken de B2-bommenwerpers naar Iran. Geen enkele Europese regeringsleider durfde openlijk zeggen dat dit bombardement misschien evenmin behulpzaam was om tot een de-escalatie te komen (de wens van Europa), of dat die aanval in strijd was met het internationaal recht.
Handel, nog zoiets. Toen Trump de invoertarieven op Europees staal en Europese auto’s verhoogde, dreigde de EU met een forse tegenreactie. Bij de tweede, algemene, tariefverhoging werd nog een forsere reactie in het vooruitzicht gesteld. De kans is groot dat de Amerikaanse tarieven overeind blijven, en dat de Europese tegenreactie uiteindelijk veel minder fors zal zijn. Als ze er al komt.
Trump wil NAVO-norm op 5%, Europese landen stemmen in
En dan is er natuurlijk ook de nieuwe NAVO-norm: 3,5 procent van het BBP uitgeven aan defensie, 1,5 procent aan “gerelateerde” uitgaven. Toegejuicht in de Baltische staten, die rechtstreeks bedreigd worden door Rusland. “Crazy” volgens Belgische partijvoorzitters, onwenselijk voor de Spaanse premier Sanchez. Toch komt de afgezwakte en versoepelde norm er, voornamelijk omdat Trump de Europeanen anders misschien nog sneller dan gepland op militair vlak in de steek laat. Een scenario waar Europa helemaal niet klaar voor is.
“Nee, we steken onze kop niet in het zand”, zei een hoge Europese bron gisteren. Hij antwoordde op de vraag waarom de Europeanen toch maar steeds alles blijven doen om Trump te vriend te houden, hoewel ze weten dat die vriendschap helemaal niet wederzijds is. “We zijn bezig om ons minder afhankelijk te maken, met een eigen Europese defensie bijvoorbeeld, met een sterkere economie, partnerschappen met gelijkgezinden zoals Canada. Maar dat kost tijd”.
"Zwakke dollar is kans voor euro"
Het tijdperk Trump biedt ook kansen voor Europa. Dat zegt Christine Lagarde, de voorzitter van de Europese Centrale Bank, al enkele weken. Nu veel investeerders, door het grillige economische beleid van Trump, de dollar niet meer als een veilige haven beschouwen, is dit volgens haar dé kans om van de euro de reservemunt van de wereld te maken.
Als grote internationale investeerders geen geld meer willen lenen aan de Verenigde Staten, dan willen ze dat misschien wel doen aan de Europese Unie? Volgens Lagarde wel, maar dan moeten er wel eerst zulke leningen zijn.
Nu lenen de EU-lidstaten zelf elk apart op de financiële markten. De Europese Unie doet dat als blok relatief weinig. De grootste uitzondering tot nu toe was het coronaherstelfonds, waarvoor de Europese Unie tot ruim 700 miljard euro kon lenen op de financiële markten. Na 2026 is ook dat gedaan.
In een blog schreef Lagarde onlangs dat een van de manieren om de internationale rol van de euro te versterken "gezamenlijke leningen" zijn, om er “publieke goederen, zoals defensie” mee te financieren.
Een uitweg voor België en andere landen met een hoge schuld?
Dit pleidooi moet landen met een hoge schuldenlast en een hoog begrotingstekort als muziek in de oren klinken. Neem nu België bijvoorbeeld. Hier moet de federale regering de komende jaren op zoek naar veel geld om de verhoging van de defensie-uitgaven naar 2 procent van het BBP, en na 2029 naar 3.5 procent, te kunnen betalen.
Maar de Europese leningen waar Lagarde voor pleit, worden niet bij de nationale schuld geteld. En als er ook “Europese inkomsten” (belastingen) gevonden worden om die leningen en interesten af te betalen, stijgt ook het nationale begrotingstekort niet.
Een ideale uitweg? Niet helemaal. Voor de terugbetaling van het coronaherstelfonds was in 2020 afgesproken dat er “nieuwe Europese inkomsten” gevonden zouden worden. Ze zijn er nooit gekomen, op een bescheiden plastictaks na. Gevolg: een factuur van 30 miljard euro per jaar (voor de terugbetaling van het geleende geld, en de interesten erop) dreigt alsnog bij de lidstaten terecht te komen…
Bovendien komen wellicht niet alle defensie-uitgaven in aanmerking voor financiering via Europese leningen, maar alleen grote projecten, zoals een gemeenschappelijk luchtafweersysteem.
Donderdag op de agenda, maar discussie zal pas later losbarsten
Overmorgen, de dag na de NAVO-top, discussiëren de Europese regeringsleiders in Brussel onder meer over defensie. En ook over die “internationale rol van de euro”, waar Lagarde het over heeft. “Het is onvermijdelijk dat de kwestie van Europese leningen voor defensie naar boven gaat komen, maar nu nog niet”, zei de Europese bron.
Duitsland en Nederland verzetten zich ertegen. Vroeger was ook Denemarken tegen, maar die houding is door de Russische agressie helemaal omgeslagen. Denemarken verzet zich niet meer tegen een hoger EU-budget of Europese leningen, zei de Deense premier Mette Frederiksen al herhaaldelijk. Denemarken wordt vanaf 1 juli EU-voorzitter, en krijgt zo een belangrijke rol om het debat hierover op gang te brengen.
