Iran lijkt door de Amerikaanse bombardementen op zijn nucleaire installaties een zware klap te hebben gekregen. Waar het land tot voor kort een belangrijke macht was in het Midden-Oosten, is het Perzische rijk nu grotendeels uit. Het regime van de ayatollahs heeft amper nog bondgenoten. En het is afwachten wat de resterende partners, vooral Rusland, zullen doen. Want ook Poetin wil niet meegezogen worden in het moeras van het Midden-Oosten.
Iran staat er vrijwel alleen voor: enkel nog bondgenoten dankzij olie en drones
Denny Baert
Gepubliceerd:
Betekenen de zware Amerikaanse bombardementen op Iran van afgelopen weekend de genadeslag voor het Iraanse regime? Dat zullen de komende weken en maanden uitwijzen.
Feit is dat Iran de afgelopen tijd veel van zijn pluimen verloren heeft. Dat stelt ook Rudi Vranckx, voormalig oorlogsjournalist bij VRT NWS vast. “Iran was op zijn zwakst: de bondgenoten in de regio zijn min of meer uitgeschakeld, de Iraanse luchtafweer ook”, zo zegt hij in De Ochtend op Radio 1.
Dat stelt Jonathan Holslag, professor internationale politiek aan de VUB, samen met Vranckx vast. “Ik denk dat het Iraanse regime helemaal in de touwen hangt na de Israëlische uitputtingsoorlog”, zo zei Holslag zondagavond in een extra uitzending van Terzake.
“Dit is het sluitstuk van een jarenlange campagne van Netanyahu tegen Iran, om te voorkomen dat het een kernmacht zou worden en om hen uit te schakelen als geopolitieke speler in de regio.”
Hoe is het nu allemaal zover gekomen? Iran strijdt al lange tijd om de geopolitieke macht in het Midden-Oosten. In die strijd staat het recht tegenover aartsvijand Israël.
Onder de naam As van Verzet leidde Iran tot voor kort een coalitie tegen Israël. In die As zitten verschillende gewapende groeperingen: Hezbollah in Libanon, Hamas in Gaza, de Houthi-rebellen in Jemen en pro-Iraanse milities in Syrië en Irak. Al deze groeperingen werden de afgelopen jaren ook wel de proxy's van Iran genoemd.
Na de grootschalige aanval van Hamas op Israël, op 7 oktober 2023, is Israël begonnen met die As van Verzet stelselmatig af te breken.
Zo slaagde Israël erin Hezbollah in Libanon grotendeels uit te schakelen - herinner je grootschalige operatie waarbij Israël massaal walkietalkies en biepers deed ontploffen. En door de oorlog in Gaza wil Israël Hamas letterlijk en figuurlijk met de grond gelijkmaken.
Naast die kleine proxy's heeft Iran op het wereldtoneel nog een grote bondgenoot: Rusland. Begin dit jaar sloten de beide landen nog een overeenkomst voor 20 jaar.
In dat verdrag kwamen Iran en Rusland overeen om samen te werken op militair en economisch gebied. Zo verbonden ze zich ertoe dat als een van hen aangevallen zou worden, de ander de aanvaller niet zou bijstaan, maar zou meehelpen aan het zoeken naar een oplossing op basis van het VN-Charter en het internationaal recht.
Nu Iran is aangevallen door Israël én de VS, is het afwachten wat Rusland zal doen. “Tot nu toe heeft Rusland heel terughoudend, voorzichtig gereageerd”, zegt Rudi Vranckx.
Hij merkt op dat Rusland altijd op zijn hoede is geweest om niet meegesleept te worden in “het moeras van het Midden-Oosten”. “Ik ben benieuwd wat Rusland kan doen”, vraagt Vranckx zich hardop af, “en of zij kunnen en willen bemiddelen.”
Rudi Vranckx: "Onvoorspelbaarheid is een deel van Trumps kracht"
Vandaag ontvangt de Russische president Vladimir Poetin alvast de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken, Abbas Araghchi, om te spreken over de Amerikaanse aanvallen.
Het conflict in het Midden-Oosten komt Poetin alvast goed uit, merkt Vranckx nog op: het leidt de wereldwijde aandacht af van de oorlog die hij zelf voert met Oekraïne. In die strijd is Rusland overigens sterk afhankelijk van de levering van Iraanse Shahed-drones.
Een andere grootmacht die zaken doet met Iran is China. De economische grootmacht is sterk van Iran afhankelijk voor zijn oliebevoorrading. Ondanks de sancties tegen Iran zou China dagelijks ruim 1,8 miljoen vaten olie uit Iran laten verschepen.
Daarmee is Iran na Rusland, Saudi-Arabië en Maleisië één van de belangrijkste leveranciers van ruwe aardolie voor China. Net als de rest van de wereldeconomie is China er dus veel aan gelegen om het conflict in het Midden-Oosten niet verder te laten escaleren. Want dat dreigt de olieprijzen de komende tijd op te drijven.
En die is al gestegen, door de Iraanse dreiging om de Straat van Hormuz te blokkeren. Bijna 20 procent van de wereldwijde olieproductie wordt vervoerd door die 33 km brede doorgang in de Perzische Golf.
Dat brengt ons ten slotte bij de Golfstaten en de rest van het Midden-Oosten. Door de Straat van Hormuz af te sluiten, zou Iran de andere olieproducerende staten aan de Perzische Golf verder tegen zich in het harnas jagen.
In de regio heeft Iran al niet te veel vrienden. Zo voert Saudi-Arabië een geopolitieke strijd met Iran, een strijd om de macht in het Midden-Oosten. Hierbij gaat het ook om een botsing tussen 2 stromingen binnen de islam: Het sjiisme in Iran versus het soennisme in Saudi-Arabië.
Op dat vlak had Iran tot vorig jaar wel een partner in het Assad-regime in Syrië. Maar toen president Assad van de macht verdreven werd, raakte Iran een zeldzame en belangrijke bondgenoot in de regio kwijt.
Iran heeft dus nog weinig bondgenoten over, noch in het Midden-Oosten noch in de rest van de wereld. Omdat het militair niet opgewassen is tegen Israël, dat gesteund wordt door de VS, is het nu afwachten hoe het land zal reageren en wat de strategische stappen van zijn vijanden worden.
