Het Iraanse parlement heeft een resolutie goedgekeurd die oproept om de Straat van Hormuz te blokkeren. Hoewel de hoogste leiders van het land de knoop nog niet definitief hebben doorgehakt, boezemt een mogelijke blokkade van die zee-engte wel degelijk angst in. Want de economische gevolgen kunnen enorm zijn.
Zenuwen strak gespannen nu Iran dreigt om Straat van Hormuz te blokkeren: waarom die zee-engte zo belangrijk is
Stefan Grommen
Gepubliceerd:
1. De Straat van Hormuz, wat is dat?
De Straat van Hormuz is de smalle doorgang tussen de Perzische Golf en de Golf van Oman, die uitkomt op de Arabische Zee en, nog zuidelijker, de Indische Oceaan. De 167 kilometer lange zee-engte wordt in het noorden volledig omgeven door Iran en in het zuiden door Oman.
Op het smalste punt is de zeestraat amper 39 kilometer breed en dan heb je er nog rotsen en eilandjes. In elke richting is er een vaarroute van 2 zeemijlen breed, gescheiden door een soort 'middenbaan' van nog eens 2 zeemijlen breed. Het is er dus drummen voor de koopvaardijschepen, grote tankers en supertankers die er moeten passeren.
2. Waarom is die zeestraat zo belangrijk?
Als je weet dat je via de Perzische Golf niet alleen Iran bereikt, maar ook Irak, Koeweit, Saudi-Arabië, Bahrein, Qatar en de Verenigde Arabische Emiraten (VAE), dan horen we je al tot hier kuchen: olie.
Inderdaad: volgens Johan Mattart, directeur van de federatie van brandstoffenhandelaars Brafco, passeert zowat een vijfde van de ruwe olie wereldwijd door de Straat van Hormuz. De Amerikaanse overheid berekende in 2023 dat er via schepen 21 miljoen vaten olie per dag door de engte worden geperst. Die zijn aan de huidige prijzen ongeveer 1,5 miljard euro waard.
Daar komen nog eens miljoenen kubieke meters vloeibaar aardgas (LNG) bovenop. Het overgrote deel van die fossiele brandstoffen - meer dan 80 procent - gaat richting Azië, maar dus ook een stukje ervan naar het Westen.
3. Wat als de Straat van Hormuz geblokkeerd wordt?
Dat is de grote bezorgdheid nu de VS betrokken zijn geraakt in de oorlog tegen Iran. Als reactie op de Amerikaanse bombardementen heeft het Iraanse parlement zelfs al een resolutie goedgekeurd die oproept om de zeestraat effectief af te sluiten. De eindbeslissing daarover ligt bij de hoogste leiders van Iran.
Iran zou tijdens zo'n blokkade passerende schepen en tankers kunnen aanvallen met snelle bootjes en onderzeeërs, maar ook zeemijnen kunnen leggen en vanop land antischeepsraketten kunnen afschieten. Het land heeft daar vaker mee gedreigd, en in het verleden ook al eens schepen geënterd, maar nog nooit een volledige blokkade opgeworpen.
De gevolgen kunnen in elk geval groot zijn, want veel alternatieve routes om de olie uit de straat te krijgen, zijn er niet. Ja, Saudi-Arabië en de VAE hebben pijpleidingen die de Straat van Hormuz kunnen omzeilen, maar die kunnen maar een fractie van de oliecapaciteit aan die normaal langs zee passeert.
Anders gezegd: door de scheepvaart in de Straat van Hormuz af te knellen, kan Iran de wereldwijde economie in de problemen brengen. Analisten schatten in de Financial Times dat ruwe olie zo zou kunnen verdubbelen in prijs, van zo'n 75 à 77 dollar per vat vandaag naar 100 tot zelfs 150 dollar. Dat kan dan mogelijk een nieuwe spiraal van inflatie en prijsstijgingen in gang zetten, die uiteindelijk zelfs tot een economische recessie zou kunnen leiden.
Voorlopig zijn de olieprijzen nog stabiel, zegt Johan Mattart van Brafco:
4. Wat heeft Iran daarbij te winnen?
Als antwoord op de Amerikaanse bombardementen is een blokkade voor Iran de makkelijkste manier om de VS te raken. Trump-kiezers zijn er bijzonder gevoelig voor als ze buitenlands beleid in hun portemonnee moeten voelen.
Het is economische zelfmoord als Iran de Straat van Hormuz zou blokkeren
Marco Rubio, Amerikaans minister van Buitenlandse Zaken
Toch kan Iran zichzelf daar stevig mee in de voet schieten. In de woorden van Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio: "Het zou nog een vreselijke vergissing zijn. Het is economische zelfmoord als ze dat doen."
Ook de Iraanse economie steunt namelijk op een vlotte doorstroming door de Straat van Hormuz. Het land riskeert zo bovendien China, de grootste afnemer van Iraanse ruwe olie, van zich te vervreemden. Het verklaart waarom de Amerikanen nu al lijntjes leggen naar China om Iran onder druk te zetten om de zeestraat open te houden.
5. Hoe kijken Belgische reders naar de spanning rond de zee-engte?
"We zijn heel bezorgd", geeft Wilfried Lemmens toe, directeur van de Koninklijke Belgische Redersvereniging. "Als bijvoorbeeld de straat van Hormuz plots zou worden afgesloten en er zijn nog schepen van ons in de Perzische golf, zou dat een ramp zijn."
"We staan bijna permanent in contact met de staatsveiligheid hierover en we hebben de nodige veiligheidsmaatregelen genomen om onze Belgische koopvaardijschepen te beschermen."
Alleen al van Europese reders varen er normaal gezien 400 tot 450 schepen per dag door de Straat van Hormuz. "Het is hoognodig dat we zorgen voor een eigen, Europese aanwezigheid daar om onze schepen te beschermen, in plaats van altijd naar Trump te moeten bellen."
Voor het Europese tankerverkeer van en naar de regio zijn er overigens nog meer flessenhalzen. Naast de Straat van Hormuz is er het Suezkanaal in het noorden van de Rode Zee. Nu, dat kanaal is stevig in handen van Egypte en is dus veilig.
Maar dat geldt niet voor de Bab al-Mandeb, de 30 kilometer brede zeestraat tussen de Indische Oceaan en de Rode Zee. Daar heerst nu al jaren de dreiging van aanvallen door Houthi-rebellen uit Jemen. En dat zijn bondgenoten van... Iran.
