Wat weten we al over de 'binnenkomstcontroles' tegen illegale migratie? En kunnen ze werken?

"Doelgerichte controles op plaatsen waar veel illegale en secundaire migratie is", zo omschrijft minister van Asiel en Migratie Anneleen Van Bossuyt (N-VA) de 'binnenkomstcontroles'.

"Het gaat dan over identiteitscontroles op bijvoorbeeld internationale treinen die in Brussel-Zuid aankomen of op internationale bussen, zoals die van FlixBus, BlaBlaCar of Eurolines. Of op vluchten die bijvoorbeeld vanuit Duitsland of Griekenland aankomen. En er zullen ook extra controles komen op grote invalswegen en snelwegparkings."

Volgens Van Bossuyt zullen alle passagiers van bijvoorbeeld een trein of bus gecontroleerd worden. "Wie niet de juiste papieren heeft en illegaal in het land blijkt te zijn, zal het bevel krijgen om vrijwillig het grondgebied te verlaten. Als je dat niet vrijwillig doet, zal dat onder dwang gebeuren."

Het doel: de instroom van zogenoemde irreguliere migratie beperken. Volgens minister Van Bossuyt kan onze samenleving het niet meer dragen. "De druk op onze sociale zekerheid, onze huisvesting, ons onderwijs... is gigantisch. En dus moeten we de instroom doen dalen."

De regering wil met de 'binnenkomstcontroles' ook de secundaire migratie doen dalen. Dat zijn asielzoekers die al een aanvraag hebben ingediend in een andere Europese lidstaat en hier een nieuwe komen indienen.

Soms gaat het ook om mensen die in een ander land zelfs al bescherming hebben gekregen. Die asielzoekers moeten volgens de Europese regels terug naar dat eerste land.

"Bijna de helft van de asielaanvragers in ons land hebben al een procedure lopen in een andere lidstaat", zegt Van Bossuyt. "Dat zet onze asieldiensten onder druk en de achterstand is nu al gigantisch."

"Het gaat om een samenwerking tussen de federale en lokale politie en de Dienst Vreemdelingenzaken", zegt Van Bossuyt.

En daar komt meteen kritiek op van de politievakbonden, die nu al klagen over de hoge werkdruk en het personeelstekort. "Ik vraag me af waar ze de capaciteit gaan halen om tijdens de zomer, wanneer er ook nog mensen vakantie moeten nemen, deze extra controles uit te voeren", zegt Vincent Houssin van politievakbond VSOA.

"We zijn niet tegen extra controles, maar men gaat keuzes moeten maken over welke andere taken er dan niet meer uitgevoerd zouden moeten worden."

Een concreet antwoord had minister Van Bossuyt niet op die vraag. In De Ochtend op Radio 1 zei ze enkel dat er inderdaad keuzes gemaakt moeten worden.

Ook politievakbond NSPV had vanmorgen nog veel vragen over de aangekondigde controles en betreurt het dat ze niet op voorhand op de hoogte zijn gebracht.

De regering spreekt bewust niet van grenscontroles. "We gaan niet de hele Belgische buitengrens bemannen om iedereen systematisch te controleren", zegt Van Bossuyt. 

Geen échte grenscontrole, en dus zijn de Europese regels over grenscontroles niet van toepassing. Maar is het wel zo dat deze regels niet gelden bij binnenkomstcontroles?

"Elk EU-land mag op gelijk welk moment beslissen om meer politie of andere autoriteiten in te zetten om mensen op te sporen op het grondgebied", merkt migratie-expert Hanne Beirens op.

"Aan de andere kant zijn er strikte regels rond grenscontroles in de EU. De basisregel is dat er vrij verkeer van goederen, diensten en mensen moet zijn in de Schengenzone. Wil je als land toch grenscontroles invoeren, dan moet je de Europese Commissie inlichten."

"Grenscontroles zijn in principe enkel toegestaan voor uitzonderlijke situaties, als er bijvoorbeeld een dreiging is. Je mag dan 30 dagen de buitengrenzen controleren, verlengen kan tot maximaal 6 maanden."

De vraag is of Europa de aangekondigde 'binnenkomstcontroles' niet als grenscontroles zal zien. 

"De maatregelen die België voorstelt, lijken heel hard op de grenscontroles die Italië, Oostenrijk, Nederland, Frankrijk, Duitsland, Slovenië en Bulgarije recent hebben ingevoerd", zegt professor Beirens.

"Ook zij controleren op irreguliere migratie en ook zij controleren op treinen, bijvoorbeeld. Maar zij hebben de Europese Commissie wel op de hoogte gebracht. Er zal dus de komende dagen nog een en ander uitgeklaard moeten worden."

Volgens minister Van Bossuyt tonen de cijfers uit Nederland en Duitsland aan dat het werkt. "Op het moment dat Nederland en Duitsland grenscontroles hebben aangekondigd, zagen we dat de cijfers daar daalden, terwijl ze bij ons stegen."

"Er is duidelijk een waterbedeffect. België mag niet de magneet zijn van Europa voor illegale en secundaire migratie."

Volgens Tine Claus, directeur van Vluchtelingenwerk Vlaanderen, toont de geschiedenis dat grenscontroles zelden leiden tot een daling van irreguliere migratie. "We zien dit vooral als een manier om een onveiligheidsgevoel te creëren bij de bevolking."

Volgens professor Hanne Beirens zijn vooral de procedures na de controles cruciaal. "Als je extra politie inzet, ga je misschien meer mensen vinden die hier illegaal zijn. Maar wat gebeurt er daarna?"

"Is er voldoende capaciteit bij het Commissariaat-Generaal voor Vluchtelingen en Staatlozen (CGVS), dat verantwoordelijk is voor de asielaanvragen? Is er genoeg personeel bij de Dienst Vreemdelingenzaken, om die migranten snel terug te laten keren als ze illegaal zijn? Zijn er genoeg gesloten terugkeercentra? Zonder goede opvolging blijft het een maat voor niets."

Ook migratie-experte Marjan Temmerman van VRT NWS twijfelt aan het nut van de controles. "Secundaire asielzoekers komen zichzelf sowieso aanmelden bij aankomst in ons land. Ze eerst laten opsporen door de politie lijkt dus veel moeite met weinig meerwaarde."

"Wellicht zijn de zogenoemde binnenkomstcontroles dus vooral bedoeld als afschrikeffect voor asielzoekers die overwegen naar hier te komen en wellicht ook als boodschap naar het kiespubliek: we proberen iets te doen."