De gemiddelde Vlaming at vroeger lang niet elke dag vlees. De 'Vlaamse vleestraditie' vond pas ingang na de Tweede Wereldoorlog, zegt hoofddocent geschiedenis Maïka De Keyzer. "In de 18e eeuw was een groot deel van de bevolking quasi vegetariër. Niet uit ethische bezwaren, maar wel omdat ze het niet konden betalen."
De 'Vlaamse vleestraditie'? Die bestaat eigenlijk niet, leert de geschiedenis ons
Tweemaal per week duikt de podcast 'Het uur van de waarheid' in de wereld van onlinebedrog, desinformatie en misleiding. Ook dit onderwerp komt uit de podcast. Alle afleveringen vind je hier.
Meer peulvruchten, minder bewerkt vlees: zo kan je de nieuwe voedingsadviezen van de Hoge Gezondheidsraad in een notendop samenvatten. Maar daar is niet iedereen even enthousiast over.
Onder andere Vlaams minister van Omgeving en Landbouw Jo Brouns (CD&V) stelt zich op Twitter vragen bij dat advies. "Wat is er eigenlijk mis met af en toe een stukje goed vlees van eigen bodem? Wat is er mis met genieten? Met traditie? … Daar zijn generaties mee opgegroeid. Waren die dan allemaal zo ongezond?"
Maar dat idee van een 'Vlaamse vleestraditie' moet toch wat genuanceerd worden, zegt hoofddocent geschiedenis Maïka De Keyzer (KU Leuven) in een opiniestuk in 'De Standaard' en in 'Het uur van de waarheid' op Radio 1.
"We hebben geen lange traditie waarbij we elke dag vlees moeten eten. En het bewerkte vlees is al helemaal recent", klinkt het. "Ik ga niet zeggen dat er vroeger geen vlees werd gegeten, maar er werd toch veel minder van gegeten. Eigenlijk is dat wat de Hoge Gezondheidsraad nu heeft voorgesteld."
Elke dag feest
Wat groenten, een portie aardappelen en 'een vleesje': dat is hoe het standaardbord er voor veel Vlaamse gezinnen uitziet. Maar dat beeld is relatief recent, zegt De Keyzer. "Pas na de Tweede Wereldoorlog kwam er een shift. Het model van onze vlezige Vlaamse keuken werd daar gevormd. Mensen nu hebben voor het grootste deel van hun leven dat beeld gehad, maar het is voor een historica zoals ik nog extreem recent."
Luister naar historica Maïka De Keyzer in 'Het uur van de waarheid'
"Voordien was vlees echt een luxegoed. Zelfs een kip was een duur stuk vlees dat je enkel bovenhaalde bij feestelijke momenten. Af en toe in het jaar kon je dan eens genieten van een goed stuk vlees. Er waren ook andere zaken zoals spek of wat vet, maar ook dat waren geen dagelijkse componenten van het dieet van de doorsnee Vlaming."
"We weten dat bijvoorbeeld in de 18e eeuw een groot deel van de bevolking quasi vegetariër was. Niet uit ethische bezwaren, maar wel omdat ze het niet konden betalen", zegt De Keyzer.
Mensen investeerden eerder in dierlijke proteïnen waarvoor je de dieren niet moet doden
Maïka De Keyzer, hoofddocent geschiedenis (KU Leuven)
Hoe vaak je het dan wel kon eten, hing in grote mate af van je sociale positie. "De elite had vroeger wel een behoorlijk vlezig dieet. Al hielden ze zich vaak aan vegetarische gerechten of vis, want op religieuze dagen zoals de vastenperiode mocht je zelfs geen vlees eten."
De kip, of het ei?
Vandaag kan je makkelijk een stukje vlees halen bij de slager of in de supermarkt. Maar in het verleden heerste een andere logica. "Als je een koe hebt, kan je een keuze maken: je kan de koe gebruiken om elke dag melk en mest te produceren, of je kan die doden om op te eten."
Hetzelfde met schapen die elk jaar wol produceren of kippen die eieren leggen. De gemiddelde Vlaming vond het nuttiger om de dieren elke dag iets te laten produceren. "Mensen investeerden eerder in dierlijke proteïnen waarvoor je de dieren niet moet doden. Ze aten boter, eieren en dronken melk, eerder dan stukken vlees te eten. Dat is de logische keuze binnen die context."
Aangemoedigde consumptie
Maar waarom denken we dan dat vlees eten zo 'normaal' is? Volgens De Keyzer zijn er 2 duidelijke factoren in het spel. "Ten eerste is vlees veel goedkoper geworden. Na de Tweede Wereldoorlog subsidieerde de voorloper van de Europese Unie de landbouw enorm, uit vrees voor een nieuwe voedselschaarste."
Om nog winst te kunnen maken, werden mensen meer aangemoedigd om vlees te consumeren
Maïka De Keyzer, hoofddocent geschiedenis (KU Leuven)
"Maar als je goedkoop veevoer krijgt vanuit de rest van de wereld, kan je met de productie van veevoer niet concurreren. Dan zit er weinig anders op dan te investeren in het vee zelf. Zo werd vee de dominante tak van onze landbouw. Daardoor is er een groter aanbod, waardoor de prijzen dalen en de mensen er meer toegang toe hebben."
Dat hangt samen met de tweede factor. "Om nog winst te kunnen maken met die lagere prijzen, werden mensen meer aangemoedigd om het te consumeren. Onder andere de Boerinnenbond zette actief in op kookboeken en het idee dat we vlees echt wel moeten eten." Hoe je dat lekker kon doen, werd al snel met de paplepel ingegeven."
Het standpunt van Brouns lijkt in die traditie te huizen. "Er zijn door de geschiedenis heen vaak actieve campagnes om de productie van het eigen land te ondersteunen. Daar is op zich niets mee, tenzij het haaks staat op aanbevelingen voor gezondheid en duurzaamheid", zegt Maika De Keyzer.
