25 jaar muziekinstrumentenmuseum MIM in Brussel: "Een van de belangrijkste collecties ter wereld" 

“Dit gebouw springt echt in het oog. Als je Brussel-Centraal buitenkomt zie je het al staan op de Hofberg. Het trekt aan om naar boven te komen, zelfs voor je weet wat er hier binnen te zien is," zegt Wim Verhulst, die als musicoloog in het MIM werkt.

Het MIM viert zijn 25e verjaardag in het Old England-gebouw, een art-nouveauparel uit 1899, indertijd revolutionair opgetrokken uit staal, gietijzer en glas. Het was een warenhuis met Engelse producten. Ook nu nog dwingt het bewondering af, met al die kronkelende balustrades en kleurrijke friezen. De muziekinstrumenten zitten in aanpalende, geklimatiseerde zalen.

Terwijl Wim Verhulst uitleg geeft, loopt het MIM behoorlijk vol. Mensen uit binnen- en buitenland staan met hoofdtelefoons op naar de vreemdste instrumenten te kijken en te luisteren. Het MIM ontvangt zo’n 120.000 bezoekers per jaar, "bijna weer het niveau van voor corona en voor de aanslagen in Brussel". 15 procent komt in groep.

Het MIM heeft niet altijd in dit schitterende pand gewoond; eerst werden de collecties muziekinstrumenten elders in Brussel bewaard. Al in 1877 werd een instrumentenmuseum opgericht, als afdeling van het Koninklijk Muziekconservatorium van Brussel. Vanaf 1992 maakt het museum deel uit van de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis. 

De verzameling instrumenten is zonder meer uitzonderlijk, legt Wim Verhulst uit. "Dit is een van de belangrijkste en rijkste collecties muziekinstrumenten ter wereld." Om precies te zien: 12.270 instrumenten. "De voorbije kwarteeuw zijn er nog 3.343 stuks bijgekomen," zegt communicatieverantwoordelijke Marc Janssens.

Wat is er te zien en te horen met de audioguide? Klavecimbels, piano’s, allerlei blaasinstrumenten waaronder de excentrieke uitvindingen van Adolphe Sax, veel volksinstrumenten ook van buiten Europa, alles netjes verdeeld over 4 verdiepingen. Wim Verhulst daalt af naar zijn afdeling, 'Musicus mechanicus', met mechanische, elektrische en elektronische muziekinstrumenten. Dat gaat van draaiorgels over Hammond-orgels tot experimentele toestellen als de 'ondes martenot ' of de theremin .

Heel bijzonder is de muziekstudio van het IPEM , het Instituut voor Psycho-akoestiek en Experimentele Muziek. Een verzameling toestellen uit de jaren 60 en 70 om onder meer muziek voor de toenmalige BRT te maken of andere composities uit de pioniersjaren van de nieuwe, elektronische muziek. Iets waar je destijds veel bandopnemers voor nodig had.

Van al die duizenden instrumenten van het MIM is maar zo'n 10 procent te zien in de zalen. "De rest staat in de reserves. Daar komt wel verandering in, want wat we tonen weerspiegelt niet echt wat we allemaal in de collectie hebben," zegt Wim Verhulst. "Niet-westerse instrumenten en ook de elektronische instrumenten zullen een groter aandeel krijgen. Daar wordt op dit moment onderzoek naar gedaan."

Enkele jaren geleden maakte het MIM wereldkundig dat er nogal wat instrumenten enkel op papier bestonden. Er waren weliswaar beschrijvingen in de archieven, maar de voorwerpen zelf bleken zoek. Gestolen? Verloren gelegd? "Indertijd werden instrumenten soms uitgeleend om te bespelen en dan kwamen ze niet terug. De depots zaten ook verspreid in verschillende panden."

Nu is de inventarisatie veel strikter en in de opslagruimtes raak je niet zomaar binnen. "Door onderzoek zijn we bepaalde instrumenten wel weer op het spoor gekomen, onder meer een doedelzak en een viool."

En wat brengen de komende 25 jaar voor het MIM? Hoe mooi het museum ook is, de exporuimtes zijn aan de krappe kant. "We willen zo veel mogelijk laten zien en een verhaal vertellen, maar er is bijna geen ruimte voor tijdelijke tentoonstellingen." Toen er een expo rond Aldophe Sax werd georganiseerd, moest daarvoor een hele afdeling snaarinstrumenten wijken. 

Wim Verhulst wijst ook op de precaire financiële toestand van het museum: “We hebben niet echt budget om de markt op te gaan om instrumenten te kopen; af en toe krijgen we wel schenkingen.” Ook qua aantal personeelsleden moet het MIM het met veel minder mensen rooien dan 25 jaar geleden. En het is helaas ook wachten op een nieuwe uitbater van het dakrestaurant, met een spectaculair uitzicht over Brussel. Dat is tijdelijk gesloten.